Қоршаған ортаны қорғау

Қоршаған ортаны қорғау

Жұмахан А.Ж.

Қоршаған ортаның ластануы

Бұл экологиялық жүйеге тән емес тірі немесе тірі емес компоненттердің кез-келген енгізілуі, физикалық немесе құрылымдық өзгерістер, цикл мен метаболизм процестерін, өнімділіктің төмендеуімен немесе осы экожүйенің бұзылуымен энергия ағынын тоқтатады немесе бұзады

Ластану классификациясы

1) шығу тегі бойынша

Табиғи:

• Шаңды дауылдар
• Вулкандар
• Орман өрттері
• Су тасқыны

Антропогендік:

• Өнеркәсіптік кәсіпорындар

• Транспорт
• Жылу электростанциялары
• Ауыл шаруашылығы
• Елді мекендердің қалдықтары

2) ластану агенттері бойынша

Химиялық

• Бұл қоршаған ортаның табиғи химиялық қасиеттерінің өзгеруі немесе қоршаған ортаға өзіне тән емес немесе фоннан асатын мөлшерде заттардың түсуі

Физикалық

• Бұл қоршаған ортаның физикалық қасиеттерінің нормасынан ауытқу

• Бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар, гельминттер, қарапайымдылар

Биологиялық

• физикалық-химиялық жағынан инертті қалдықтармен салыстырмалы ластану

Механикалық

3) аумақтың көлемі бойынша

• Ғаламдық (фондық-биосфералық)
• Өңірлік
• Жергілікті
• Нүктелі

4) ластану көздері бойынша

• Өнеркәсіптік
• Транспорттық
• Ауыл шаруашылық
• Комуналдық-тұрмыстық

5) ластану ортасы бойынша

• Атмосфераның ластануы
• Судың ластануы
• Топырақтың ластануы

Ластаушы зат –

қоршаған ортаға түсетін немесе онда қоршаған ортаның ластануын туғызатын мөлшерде пайда болатын кез келген физикалық немесе химиялық зат немесе биологиялық түр (вирус, микроорганизм)

Ластаушы заттардың классификациясы

1) Төзімділік бойынша

• Төзімді (шыны)
• Тұрақсыз (органикалық қалдықтар, нитраттар)

2) теріс әсер ету дәрежесі бойынша

• Жоғары қауіпті (мышьяк, сынап, фтор);
• Орташа қауіпті (кобальт, хром, молибден);
• Аз қауіпті (барий, марганец, стронций);

3) қолданылу ауданы бойынша

• нүктелі (ҚТҚ);
• бытыраңқы (әр түрлі газдар, ағынды сулар);

4) әрекет ету ұзақтығы бойынша

• ұзақ мерзімді (ауыр металдар, радиоактивті заттар);
• қысқа мерзімді (SO2, SO3, NO, NO2)

Ластаушы заттардың әсерін анықтайтын факторлар

• Ластағыштың химиялық табиғаты: ластаушы зат неғұрлым күшті және белсенді болса, соғұрлым ол өсімдіктер мен жануарлардың белгілі бір түріне зиянды болады.
• Ластаушы заттардың концентрациясы: ауаның, судың немесе топырақтың бірлігіне ластаушы заттың мөлшері неғұрлым жоғары болса, ластаушы зат соғұрлым қауіпті болады.
• Ластағыштың тұрақтылығы: ластаушы неғұрлым төзімді болса, соғұрлым ол қоршаған ортаға зиян тигізеді.

Ластануды бақылау әдістері

• Кіре берістегі бақылау - ықтимал ластаушы заттардың қоршаған ортаға енуіне жол бермейтін немесе оның ағынын күрт төмендететін бақылау әдісі..

Мысалы: күкірт қоспаларын көмірден жанғанға дейін алып тастауға болады, бұл күкірт диоксиді сияқты атмосфералық ластаушы заттардың шығарылуын болдырмайды немесе күрт төмендетеді.

Ластануды бақылау әдістері

• Шығу кезіндегі ластануды бақылау - қоршаған ортаға енген қалдықтарды жоюға бағытталған әдіс.

Алайда, бақылаудың бұл әдісімен бір мәселе туындайды: көбінесе ластаушы зат бір жерден шығарылған кезде, ол басқа жерде көрінеді.