Education for everyone

Բովանդակություն Ներածություն................................................................................................3 ԳԼՈՒԽ ԱՌԱՋԻՆ. ԿՐՏՍԵՐ ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ՄԻՋՈՑՆԵՐԻ և ՁևԵՐԻ ՏԵՍԱԿԱՆ ՄԵԹՈԴԱԲԱՆԱԿԱՆ ՀԻՄՔԵՐԸ.....................................................................................................6 Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության վերաբերյալ հայեցակարգային մոտեցումների վերլուծությունը..............................................6 Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության առանձնահատկությունները....................................................................................15 ԳԼՈՒԽ ԵՐԿՐՈՐԴ. ԿՐՏՍԵՐ ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ ԷԿՈԼՈԳԻԱԿԱՆ ԴԱՍՏԻԱՐԱԿՈՒԹՅԱՆ ԻՐԱԿԱՆԱՑՈՒՄԸ ԴՊՐՈՑԱԿԱՆՆԵՐԻ ՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ և ԱՐՏԱՈՒՍՈՒՄՆԱԿԱՆ ՊԱՐԱՊՄՈՒՆՔՆԵՐԻ ԸՆԹԱՑՔՈՒՄ.............................................................................................20 2.1. Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներն ու ձևերը……………………………………………………………….………………………20 2.2 Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության իրականացմաև միջոցների և ձևերի փորձարարական հիմնավորումը............................................... 27 ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ........................................................................................34 ՕԳՏԱԳՈՐԾՎԱԾ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹՅԱՆ ՑԱՆԿ........................................................37

Թեմայի արդիականությունը. Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներն ու ձևերը առանցքային նշանակություն ունեն կրթական համակարգում իրականացվող բարեփոխումների համատեքստում: Նմանատիպ վերլուծական աշխատանքները կնպաստեն կրթական ծրագրերում կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակությանը միջոցների և ձևերի նորացմանը: Հաշվի առնելով թեմայի արդիականությունը, երկրում էկոլոգիական զարգացվածության ցածր մակարդակը՝ անհրաժեշտ է տարրական դպրոցում ուսումնասիրվող մայրենի, մաթեմատիկա, կերպարվեստ, տեխնոլոգիա, ես և շրջակա աշխարհը առարկաների ուսումնական ծրագրերում ներառել էկոլոգիական բովանդակությամբ թեմաներ ավելի խորությամբ ուսումնասիրելու էկոլոգիական ժամանակակից խնդիրներ և դասընթացի ուսումնասիրությունը իրականացնել այնպիսի մեթոդներով և միջոցներով, որպեսզի արդյունվետ կերպով ձևավորվեն կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական գիտակցությունը, էկոլոգիական պատկերացումները, բնաճանաչողական կարողությունները, ինչը և կնպաստի նաև նրանց էկոլոգիական մշակույթի ձևավորմանը: Դրանով է պայմանավորված մեր ավարտական աշխատանքի ընտրությունը: Թեմայի վերաբերյալ անշուշտ կան լուրջ ուսումնասիրություններ թե՛ հայրենական հեղինակների և թե՛ արտերկրյա գիտնականների կողմից: Սակայն աշխատանքն իրականացնելիս մենք հիմնական շեշտը դրել ենք կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության գործնական կողմի արդյունավետ իրականացման ու դրա արդյունավետության ապահովման միջոցների և ձևերի վրա:

Ավարտական աշխատանքի նպատակն է՝ ուսումնասիրել թեմայի վերաբերյալ գիտական գրականությունը և դրանում առկա տեսական դրույթների ու հայեցակարգային մոտեցումների հիման վրա առաջադրել և հիմնավորել կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներն ու ձևերը.

Աշխատանքի խնդիրներն են՝ ուսումնասիրել և վերլուծել թեմայի վերաբերյալ գիտական գրականությունը, տեսական դրույթներն ու հայեցակարգային մոտեցումները, հիմնավորել միջառարկայական կապերի դերը կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության գործընթացի արդյունավետ իրականացման գործում, հենվելով մեր մանկավարժական փորձի և թեմայի վերաբեյալ տեսակետների, կարծիքների գիտական մոտեցումների վրա՝ առաջադրել կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության արդյունավետ ձևեր և միջոցներ:

Ավարտական աշխատանքի խնդիրների լուծման համար օգտագործել ենք մանկավարժական հետազոտության հետևյալ մեթոդները՝ Տեսական՝ հիմնախնդրի վերաբերյալ գիտական գրականության ուսումնասիրում և վերլուծության: Էմպիրիկ՝ դիտում, զրույց, հարցազրույց, մանկավարժական փորձարարության արդյունքների վիճակագրական և մաթեմատիակական մշակում. Ավարտական աշխատանքի տեսական նշանակությունը կայանում է ավարտական աշխատանքի հիմնախնդրի վերաբերյալ մեթոդաբանական հիմքերի վերլուծությանը և համակարգման մեջ, ինչպես նաև տեսականորեն հիմնավորվել են կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներն ու ձևերը:

Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ ավարտական աշխատանքի շրջանակներում առանձնացված և առաջադրված կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներն ու ձևերը կարող են օգտակար լինել տարրական դպրոցի ուսուցչին իր գործունեության մեջ: Աշխատանքի կառուցվածքը. Աշխատանքը բաղկացած է ներածությունից, երկու գլխից, եզրակացությունից, օգտագործված գրականության ցանկից և հավելվածից: վերլուծությունը: :

Աշխատանքի առաջին գլխում տրված է կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության վերաբերյալ հայեցակարգային մոտեցումների վերլուծությունը:

Դիտարկված են կրտսեր դպրոցակնների էկոլոգիական դաստիարակության նպատակներն ու խնդիրները,մանկավարժական պայմանները, որոնցից են՝ զարգացնող միջավայրի կազմակերպումը, բնապահպանական աշխատանքների պլանավորումը և էկոլոգիական տեղեկատվության մշտական ա զարգացնող միջավայրի կազմակերպումը, բնապահպանական աշխատանքների պլանավորումը և էկոլոգիական տեղեկատվության մշտական ապահովումը, ծանոթացնել բնության երևույթներին, տալ պարզագույն գիտական գիտելիքներ դրանց մասին պահովումը, ծանոթացնել բնության երևույթներին, տալ պարզագույն գիտական գիտելիքներ դրանց մասին :

Նշվում է, որ անհրաժեշտ է երեխային սովորեցնել նկարագրել արտաքին աշխարհը և մասնավորապես այն ամենը, ինչ երեխան տեսնում է նկարում: Նա պետք է  կարողանա զգալ առարկաների իրական հատկանիշները, տարբերակել լույսն ու ստվերը, գույնը ձևը և ծավալը, դադարի և շարժման վիճակները, ժամանակն ու տարածությունը, իր մարմնի մասերը և այլն:

Առաջին գլխի երկրորդ ենթագլխում բնութագրված են կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցների ու ձևերի առանձնահատկությունները՝ հենվելով ժամանակակից գիտնականների՝ կողմից սահմանված կրտսեր դպրոցականների տարիքային և հոգեբանական առանձնահատկությունների վրա: Երկրորդ գլխի առաջին ենթագլխում ներկայացված և բնութագրված են կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներն ու ձևերը,որոնց թվին մենք դասում ենք միջառարկայական կապերը՝ մայրենի, մաթեմատիկա, կերպարվեստ, ես և շրջակա աշխարհը առարկաների միջև, դասերը, արտաուսումնական պարապմունքներն ու միջոցառումները, էկոլոգիական թեմաներով զրույցներն և բնաճանաչողական էքսկուրսիաները, ներդասարանային տարբերակված առաջադրանքները, էկոլոգիական տոներն ու խաղերը, վիկտորինաները,խաչբառերը:Դպրոցի շրջապատում թփերի, ծաղկանոցների տնկման աշխատանքները և ծառերի խնամքը, թռչնաբների պատրաստումը, կենդանիների խնամքը և այլն: Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության ձևերից են՝ արտադպրոցական էկոլոգիական խմբակները, ինչպես նաև բնապահպանական ընկերությունները՝ կանաչ պարեկներ, պատանի բնասեր, բնապահպանների ակումբները և այլն:

թեմայով ավարտական աշխատանքի հետազոտությունն անցկացնելու համար կազմել ենք հարցաթերթիկներ ուղղված տարրական դասարանների դասվարներին և աշակերտներին: Հետազոտական աշխատանքը իրականացրել ենք՝ Աղ. Խանջյանի անվան թիվ 53, 160 և 178 հիմնական դպրոցների, 2-4 դասարանների աշակերտների հետ: Հետազոտական աշխատանքի ընթացքում կիրառել ենք զրույցի, հարցաթերթիկի մեթոդները: Հետազոտական աշխատանքում իրականացրել ենք սեմինար հանդիպում ուսուցիչների հետ, այնուհետև բաժանվել են հարցաթերթիկները: Հետազոտության նպատակն էր պարզել՝ ՝ " width="640"

Երկրորդ գլխի երկրորդ ենթագլխում նկարագրված են կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցների ու ձևերի հիմնավորմանն ուղղված փորձարարական աշխատանքները:

թեմայով ավարտական աշխատանքի հետազոտությունն անցկացնելու համար կազմել ենք հարցաթերթիկներ ուղղված տարրական դասարանների դասվարներին և աշակերտներին: Հետազոտական աշխատանքը իրականացրել ենք՝ Աղ. Խանջյանի անվան թիվ 53, 160 և 178 հիմնական դպրոցների, 2-4 դասարանների աշակերտների հետ: Հետազոտական աշխատանքի ընթացքում կիրառել ենք զրույցի, հարցաթերթիկի մեթոդները: Հետազոտական աշխատանքում իրականացրել ենք սեմինար հանդիպում ուսուցիչների հետ, այնուհետև բաժանվել են հարցաթերթիկները:

Հետազոտության նպատակն էր պարզել՝ ՝

առարկան սովորողների էկոլոգիական գիտելիքների յուրացմանը և հարստացմանը, Ինչպիսի՞ միջառարկայական կապեր են ստեղծվում տարրական դպրոցում՝ որպես կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության արդյունավետության ապահովման միջոց: Որքանո՞վ է առարկան հնարավորություն տալիս ուսուցչին լուծելու էկոլոգիական դաստիարակության խնդիրները: Այդ նպատակի իրականացման համար մենք հարցումներ ենք իրականացրել ուսուցիչների և աշակերտների շրջանում: Ներկայացված են երկրորդ դասարանների աշակերտների հետ անցկացրած հարցման արդյունքները (հարցաթերթիկ 1): Առաջին հարցաթերթիկը, որն ուղղված էր աշակերտներին, իր մեջ ներառում է 10 հարց և նպատակ ուներ պարզելու էկոլոգիական տարրական գիտելիքների առկայությունն ու յուրացվածությունը: Հարցումը կատարվել է 30 աշակերտների շրջանում. " width="640"

Նպաստո՞ւմ է , արդյոք, առարկան սովորողների էկոլոգիական գիտելիքների յուրացմանը և հարստացմանը, Ինչպիսի՞ միջառարկայական կապեր են ստեղծվում տարրական դպրոցում՝ որպես կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության արդյունավետության ապահովման միջոց: Որքանո՞վ է առարկան հնարավորություն տալիս ուսուցչին լուծելու էկոլոգիական դաստիարակության խնդիրները: Այդ նպատակի իրականացման համար մենք հարցումներ ենք իրականացրել ուսուցիչների և աշակերտների շրջանում: Ներկայացված են երկրորդ դասարանների աշակերտների հետ անցկացրած հարցման արդյունքները (հարցաթերթիկ 1): Առաջին հարցաթերթիկը, որն ուղղված էր աշակերտներին, իր մեջ ներառում է 10 հարց և նպատակ ուներ պարզելու էկոլոգիական տարրական գիտելիքների առկայությունն ու յուրացվածությունը:

Հարցումը կատարվել է 30 աշակերտների շրջանում.

ՀԱՐՑԱԹԵՐԹԻԿ 1   1.Պետք է արդյո՞ք աղտոտել ջուրը. ա) այո բ) ոչ 2.Արդյոք պետք է աղտոտված ջրում լողալ. ա) այո բ) ոչ 3. Կարո՞ղ ենք մեր շրջապատը պահել մաքուր. ա) այո բ) ոչ 4.Կարո՞ղ է մարդ վնաս հասցնել բնությանը. ա) այո բ) ոչ 5. Մարդ կարո՞ղ է կանխել բնությանը հասցրած վնասը. ա) այո բ) ոչ 6.Արդյո՞ք ճիշտ է աղբը նետել հատակին. ա) այո բ) ոչ 7.Կարո՞ղ է ծխախոտի ծուխը վնաս պատճառել բնությանը. ա)այո բ)ոչ 8.Արդյո՞ք հարկավոր է կտրել ծառերը. ա)այո բ)ոչ 9.Դու կարո՞ղ ես պահպանել բնությունը. ա) այո բ) ոչ 10.Դու կարող ես նպաստել բնության պահպանմանը. ա) այո բ) ոչ  

Հարցաշարի արդյունքների վերլուծությունը ցույց տվեց, որ՝ Առաջին հարցին 30 աշակերտն էլ տվել է ոչ պատասխանը: Երկրորդ հարցին 26 աշակերտ պատասխանել է ոչ, 4 աշակերտ՝ այո: Երրորդ հարցին 18 աշակերտ պատասխանել է այո, 12-ը ոչ: Չորրորդ հարցին 27 աշակերտ պատասխանել է այո, 3 աշակերտ ոչ; Հինգերորդ հարցին աշակերտներից 15 պատասխանել է այո, մյուս 15՝ ոչ: Վեցերորդ հարցին 30 աշակերտ տվել է ոչ պատասխանը: Յոթերորդ հարցին աշակերտներից 14 հարցին տվել է այո պատասխանը , 16՝ ոչ պատասխանը: Ութերորդ հարցին 7 աշակերտ պատասխանել է այո, 23 աշակերտ՝ ոչ: Իններորդ հարցին 28 աշակերտ պատասխանել է այո, իսկ 2 աշակերտ՝ ոչ: Տասներորդ հարցին 26 աշակերտ հարցին տվել է այո պատասխանը, 4 աշակերտ ոչ պատասխանը:  

Հարցաթերթիկի արդյունքները ներկայացված են տրամագրով

Տրամագիր 1

առարկան հնարավորություն է տալիս կրտսեր դպրոցականների մեջ ձևավորել՝ շրջակա միջավայրի, կենդանի և կենդանական բնությանը վերաբերող պատկերացումներ և հասկացություններ, ձևավորել տիեզերքին վերաբերող դատողությունների, զարգացնել աշխարհագրական գիտելիքներ, զարգացնել լեզվական կարողությունների և բառապաշար, ձևավորել էկոլոգիական գիտակցության: " width="640"

Այսպիսով ՝ վերլուծելով աշակերտների շրջանում հարցման արդյունքները՝ հանգում ենք այն եզրակացությանը, որ տարրական դպրոցի 2-րդ դասարանում ձևավորված է (մեր հարցման շրջանակներում) արդյունավետ առարկայացված հենք է էկոլոգիական դաստիարակությանը խնդիրների լուծման համար է: առարկան հնարավորություն է տալիս կրտսեր դպրոցականների մեջ ձևավորել՝ շրջակա միջավայրի, կենդանի և կենդանական բնությանը վերաբերող պատկերացումներ և հասկացություններ, ձևավորել տիեզերքին վերաբերող դատողությունների, զարգացնել աշխարհագրական գիտելիքներ, զարգացնել լեզվական կարողությունների և բառապաշար, ձևավորել էկոլոգիական գիտակցության:

Մեր կարծիքով էկոլոգիական դաստիարակության գործընթացի արդյունավետությունը բարձրացնելու համար անհրաժեշտ է տարրական դասարաններում կիրառել ներդասարանային տարբերակված առաջադրանքներ, օգտագործել միջառարկայական կապերը, ինչպես նաև դասերի տարբեր ձևերի` խաղ - դասերի, էքսկուրսիա - դասերի կիրառությունը խիստ արդյունավետ, դրական արդյունք են տալիս:Այդպիսի դասընթացների ժամանակ ուսուցիչը պարզ է, թե ինչու որոշ երեխաներ բնությանը վերաբերվում են մեծ հետաքրքրությամբ և սիրով, բացասական արարքներ չեն կատարում, իսկ մյուսները իրենց բոլորովին այլ կերպ են դրսևորում:

Երկրորդ հարցաթերթիկը ներառում է 3 հարց, լրացվել է 10 դասվարների կողմից. նպատակն էր բացահայտել, թե տարրական դպրոցում ուսումնասիրվող առարկաները որքանով են դպրոցականների՝ էկոլոգիական դաստիարակության խնդիրների լուծմանը:

Հարցաթերթիկ 2 1.Հաճա՞խ եք դպրոցում կազմակերպում արտադասարանական էկոլոգիական բովանդակությամբ միջոցառումներ. ա) յուրաքանչյուր ամիս բ) երբեք գ) կիսամյակը մեկ 2.Ուսումնական գործընթացում հաճա՞խ եք կազմակերպում էկոլոգիական բովանդակությամբ էքսկուրսիաներ . ա) յուրաքանչյուր ամիս բ) կիսամյակը մեկ գ) երբեք   3.Ստեղծո՞ւմ եք բարենպաստ պայմաններ աշակերտների էկոլոգիական գիտակցությունը, արժեքային կողմնորոշումները և էկոլոգիական մշակույթը զարգացնելու նպատակով. ա) այո, հաճախ բ) ոչ գ) ոչ միշտ 4.Հաճա՞խ եք աշակերտների հետ ունենում բնապահպանակա խնդիրներին, բնության մեջ էկոլոգիակապես ճիշտ վարքագծի դրսևորմանը նվիրված զրույցներ. ա) այո բ) ոչ գ) երբեմն   5.Դասերի ինչպիսի՞ ձևեր եք նախընտրում սովորողների էկոլոգիական դաստիարակության իրականացման համար. ա) զրույցներ բ) բանավեճեր գ)բնաճանաչողական էքսկուրսիաներ:  

Հարցաշարի արդյունքների վերլուծությունը ցույց տվեց, որ՝

Առաջին հարցի ա) տարբերակը ընտրել են 7 ո ւսուցիչ, բ) տարբերակը չի ընտրել ոչ մի ուսուցիչ, գ) տարբերակը ընտրել են 3 ուսուցիչ:

Երկրորդ հարցի ա) տարբերակը ընտրել է 7 ո ւսուցիչ, 3 ուսուցիչ ընտրել է բ) տարբերակը, գ) տարբերակը ընտրող չի եղել:

Երրորդ հարցին այո պատասխանել է 6 ուսուցիչ, ոչ պատասխանել է 1 ուսուցիչ, երբեմն պատասխանել է 3 ուսուցիչ:

Չորրորդ հարցին այո պատասխանել է 10 ուսուցիչ, բ և գ հարցերին պատասխանող չի եղել:

Հինգերորդ հարցի ա) տարբերակը ընտրել են 10 ուսուցիչ, բ և գ տարբերակներին պատասխանող ուսուցիչ չի եղել:

Հարցաթերթիկի արդյունքները ներկայացնում ենք տրամագրում:    

Տրամագիր 2

Այսպիսով ՝ վերլուծելով հարցման արդյունքները՝ հանգում ենք այն եզրակացությանը, որ տարրական դասարանների ուսուցիչների պատասխանների արդյունքների վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ տարրական դպրոցում դասավանդող առարկաներն և արտադասարանական միջոցառումներն ունեն էկոլոգիական մեծ ներուժ նպաստելու կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության խնդիրների լուծմանը:

թեմայով սեմինարի բովանդակությունը: Յուրաքանչյուր մանկավարժ գիտի, որ էկոլոգիական դաստիարակությունը նպաստում է բնության հետ մարդու հարաբերությունների ներդաշնակության, էկոլոգիական գիտակցության և էկոլոգիական մծակույթի ձևավորմանը: Մենք արդեն նշել ենք, որ էկոլոգիական կրթության ողջ համակարգի, այդ թվում նաև սովորողների արտաուսումնական, արտադպրոցական գործունեությունը նպատակամղված է սովորողների էկոլոգիական դաստիարակության խնդիրների լուծմանը: " width="640"

Բացի հարցաշարերի արդյունքներից , մենք փորձարկվող դպրոցում կազմակերպել ենք նաև գործնական սեմինար «Էկոլոգիական դաստիարակությունը դպրոցում» թեմայով: Ներկայացնում ենք նաև ուսուցիչների շրջանում անցկացրած թեմայով սեմինարի բովանդակությունը: Յուրաքանչյուր մանկավարժ գիտի, որ էկոլոգիական դաստիարակությունը նպաստում է բնության հետ մարդու հարաբերությունների ներդաշնակության, էկոլոգիական գիտակցության և էկոլոգիական մծակույթի ձևավորմանը: Մենք արդեն նշել ենք, որ էկոլոգիական կրթության ողջ համակարգի, այդ թվում նաև սովորողների արտաուսումնական, արտադպրոցական գործունեությունը նպատակամղված է սովորողների էկոլոգիական դաստիարակության խնդիրների լուծմանը:

Դեռևս վաղ ժամանակներից սկսած՝ տարբեր մանկավարժներ արժևորել և մեծ տեղ են տվել էկոլոգիական դաստիարակությանը: Եթե այս ընթացքում էկոլոգիական դաստիարակությունը չկարևորեին, այն չէր լինի այսքան կարևոր և իր հատկանշական տեղը չէր զբաղեցնի կրտսեր դպրոցականների ընդհանուր դաստիարակության գործընթացում: Վերջին տասնամյակի ընթացքում մի շարք հետազոտություննր են իրականացվել դպրոցականների բնության նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի հարցերի, դպրոցականների էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության վերաբերյալ: Լ.Թ.Ասատրյանը, Լ.Գ.Ավանեսյանը, Մ.Ա. Ասատրյանը, Փ.Ս.Սարգսյանը և այլոք քննարկելով սովորողների էկոլոգիական կրթության և դաստիարակության հարցերը, իրավացիորեն նշել են, որ կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական կրթության արդյունավետությունը բավարար է այսօրվա էկոլոգիական խնդիրները լիարժեք լուծելու համար:

Ինձ շատ հետաքրքիր է ձեր մոտեցումը էկոլոգիական դաստիարակության հայեցակարգային վերլուծության վերաբերյալ, թե՞ տարրական դպրոցում դասավանդող մայրենի, մաթեմատիկա, ես և շրջակա աշխարհը, տեխնոլոգիա, կերպարվեստ առարկաները նպաստում երեխաների էկոլոգիական դաստիարակության զարգացմանը: Ուզում եմ հայտնել իմ շնորհակալությունը ձեզ ձե՞ր ժամանակից ինձ տրամադրելու, լսելու և աջակցելու համար: Ինձ շատ հետաքրքիր և հաճելի կլինի լսելու նաև ձե ՞ ր կարծիքը էկոլոգիական դաստիարակության գործընթացի իրականացման միջոցների ու ձևերի վերաբերյալ:  

ԵԶՐԱԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆ   Այսպիսով` թեմայի շրջանակներում մենք բազմակողմանի ուսումնասիրել ենք այնպիսի հարցեր, ինչպիսիք են կրտսեր դպրոցականների առջև ծառացած բնապահպանական խնդիրները, շրջապատի նկատմամբ ճիշտ վարվելակերպի ձևավորումը, ճիշտ քաղաքացու դաստիարակումը, հասարակության մեջ ընդունելի մարդկային փոխհարաբերությունների հաստատումը : Անդրադարձ կատարեցինք կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության միջոցներին, առանձնահատկություններին, ինչպես նաև կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության արտաուսումնական և արտադասարանական պարապմունքների գործընթացին: Աշխատությունում անդրադարձ ենք կատարել նաև կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակության հայեցակարգային մոտեցումների վերլուծությանը:

Մեր կողմից իրականացրած ուսումնասիրությունների և հետազոտությունների արդյունքում արել ենք մի շարք հետևություններ, մասնավորապես՝ Հանրակրթական դպրոցներում ուսուցանվող Ես և շրջակա աշխարհը առարկան նպաստում է աշակերտների էկոլոգիական դաստիարակությանը: Էկոլոգիական դաստիարակության հիմքում ընկած է ինտեգրատիվ, միջառարկայական բնույթը պահանջող, աշխարհայացքային նշանակություն ունեցող, գիտելիքների և բարոյակամային աշխատանքային որակների բարդ համակարգը, որը ենթադրում է էկոլոգիական դաստիարակության ճկուն ձևերի մշակում՝ միջառարկայականության հիմքի վրա:: Մանկավարժները գտնում են, որ գոնե յուրաքնչյուր ամիսը մեկ պետք է կազմակերպել արտադասարանական միջոցառումներ, քանի որ դրանց դպրոցականները ներգրավվում են կամավորության սկզբունքով` ստեղծագործական մեծ ակտիվություն ցուցաբերելով: Մանկավարժներից գտնում էին, որ զրույցի միջոցով կարող են երեխաներին հանգեցնել էկոլոգիական ճիշտ դաստիարակությանը: էկոլոգիական կարողությունները զարգացնելու նպատակով աշակերտների համար ստեղծվում են բարենպաստ պայմաններ, քանի որ դրանք նպաստում են կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական դաստիարակությանն ու մարդ-բնություն փոխադարձ կապին:

առարկան ուսումնասիրելիս: Տարրական դպրոցում «Ես և շրջակա աշխարհը» ինտեգրված դասընթացի բովանդակության ճիշտ ընտրության համար պետք է հաշվի առնել որոշ սկզբունքներ, ելակետային դրույթներ, նորմատիվային մի շարք պահանջներ, որոնք համապատասխանում են հասարակության, գիտության զարգացման մակարդակին: " width="640"

Ամփոփելով վերը շարադրածը արել ենք մի շարք եզրահանգումներ՝ Յուրաքանչյուր պետության կայացման համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է կայացած հասարակություն, իսկ հասարակության կայացման լավագույն գործիքն դպրոցն է: Ժամանակակից աշխարհում,երբ օրեցօր մեծանում է հասարակության կայացման ներգործությունը շրջակա միջավայրի վրա, այժմ առավել քան արդիական է դառնում հասարակության էկոլոգիական կրթության անհրաժեշտությունը; Կրտսեր դպրոցականները էկոլոգիայի մասին հիմնական տեղեկություն ստանում են առարկան ուսումնասիրելիս: Տարրական դպրոցում «Ես և շրջակա աշխարհը» ինտեգրված դասընթացի բովանդակության ճիշտ ընտրության համար պետք է հաշվի առնել որոշ սկզբունքներ, ելակետային դրույթներ, նորմատիվային մի շարք պահանջներ, որոնք համապատասխանում են հասարակության, գիտության զարգացման մակարդակին:

Էկոլոգիական սխալներ չանելու համար ժամանակակից մարդը պետք է զինված լինի տարրական էկոլոգիական գիտելիքներով և նոր էկոլոգիական մտածողությամբ: Դպրոցում այն կարելի է կազմակերպել ակտիվ ուսուցման մեթոդներով:Դասի ընթացքում ընտրել ուսուցման ձևերից՝ միջոցառումները, արշավների կազմակերպումները բնության մեջ ուսումնական ճամփորդությունները՝ հիդրոէլեկտրոկայաններ, ջերմակայաններ, արգելավայրեր և արգելոցներ: Կրտսեր դպրոցականների էկոլոգիական կրթության գործընթացի արդյունավետությունը բարձրացնելու համար ներդասարանային տարբերակված ուսուցման միջոցները, տարբեր մակարդակի առաջադրանքների համակարգի մշակումը, միջառարկայական կապերի կիրառումը, դասերի տարբեր ձևերի` խաղ - դասերի, էքսկուրսիա - դասերի կիրառությամբ խիստ կարևոր են: