Махамбет ?теміс?лы

Саба?ты? та?ырыбы: Махамбет ?теміс?лыны? ?мірбаяны, «Ба?аналы терек»,  «Мен едім» ?ле?дері

Саба?ты? ма?саты:

Білімділік: о?ушыларды а?ынны? ?мірбаяны мен ?ле?дерін таныстыра отырып,  ?ле?деріні? мазм?ны мен ма?ызын ашу, Махамбет ?ле?дері  отаршылды??а ?арсы к?терілісті? айнасы  екендігін о?ушы санасына жеткізу;

Дамытушылы?: Махамбет шы?армашылы?ыны? тарихи негіздері туралы о?ушыларды? білімдерін арттыру, м?нерлеп о?у да?дысын ?алыптастыру;

Т?рбиелік: о?ушыларды ?лтжандылы??а, батылды??а, бірлікке, ту?ан жерін, елін с?юге, ?ор?ау?а т?рбиелеу;

Саба?ты? типі: жа?а білімді игерту;

Саба?ты? т?рі: аралас;

Саба?ты? ?дісі: сын т?р?ысынан ойлау технологиясыны? стратегиялары

П?наралы? байланыс: ?аза?стан тарихы, музыка;

Саба?ты? к?рнекілігі: мультимедиа, видеофильм, к?й

Саба?ты? ж?ру барысы:

1. ?йымдастыру

О?ушылармен амандасып, т?гендеу.

1. ?й тапсырмасы

Тест с?ра?тары

1. «Зар заман а?ындары» деген а?ындарды аны?та?ыз.

А. Асан ?ай?ы, Б??ар жырау             

В. С?кен, Ілияс, Ма?жан                   

С. Махамбет, Шернияз, Алмажан

Д. А?тамберді, Жиембет, Шалкиіз.

Е. Дулат, Шортанбай, М?рат

2. Дулат а?ын ту?ан жылды к?рсеті?із.

А. 1728 жыл

В. 1810 жыл

С. 1802 жыл

Д. 1847 жыл

Е. 1683 жыл

3. Дулат Бабатай?лыны? шы?армасын табы?ыз.

А. «Ей, Абылай, Абылай»             

В. «?аратор?ай»                  

С. «Дала а?ыны мен ?ала а?ыныны? айтысы»                   

Д. «Болыс болдым мінекей»

Е. «Еспембет»

4. Дулат Бабатай?лыны? ту?ан жерін табы?ыз

А. Семей облысы, Аяг?з ауданы

В.  Семей облысы, Абай ауданы

С.  Атырау облысы, Махамбет ауданы

Д. Алматы облысы, Тал?ар ауданы

Е.  ?ызылорда облысы, Арал ауданы

5. Дулат Бабатай?лыны? ?ле?ін табы?ыз.

А. «?лсе, ?лер таби?ат адам ?лмес»

В. «Жетісу суреттері»

С. «О, А?тан жас, А?тан жас»

Д. «С?з жазып, ?ле? ?лшемек»

Е. «К?мшат ?ыз»

1. .  Шортанбай ?анай?лыны? ту?ан жерін табы?ыз.

А. О?т?стік ?аза?стан облысыны? Т?ркістан ауданында?ы ?аратау – ?арна? ??ірі

В. Атырау облысы, ?ызыл?о?а ??ірі

С. ?ара?анды облысы, А?то?ай ауданы

Д. О?т?стік ?аза?стан облысы, Сарыа?аш ауданы

Е. Алматы облысы, ?ара?ыста? ауылы

1. . «Зар заман », «Бала зары», «Насихат» шы?армаларыны? авторын табы?ыз.

А. Шортанбай ?анай?лы

В. М?рат М??ке?лы

С. ?буб?кір Шо?ан?лы

Д. Ма?ауия Абай?лы

Е. Дулат Бабатай?лы

1. . Шортанбай ?анай?лыны? ?ай шы?армасын  белгіле?із.

А. «Бала зар»

В. «Алдаушы жал?ан»

С. «Насихат»

Д. «Замана»

Е. «Зар заман»

3. Жа?а саба?

І. ?ызы?ушылы?ты ояту кезе?і

Жасырын с?зді тез тауып алу, ?рбір с?зге аны?тама беру.

Апрвнылбатырнгоаркево

Орлпрарва?ынрптибусай

Генпмркмахамбетдщшгг

Ракйчмисатайпгбдзэхера

Батыр – ел ?ор?аны. Ол – елі мен жері ?шін жанын ?ию?а дайын т?л?а.

А?ын – поэзия алыбы. А?ын –хал?ыны? талантты ту?ан перзенті.

Махамбет – атадан ту?ан арда?ты ер. Махамбет – хан?а ?арсы шы??ан с??гі тілді а?ын.

Исатай – Махамбетті? серігі. Исатай – батырлы?ы батпандай жалынды жауынгер.

ІІ. Ма?ынаны тану кезе?і

1. ББ? стратегиясы

О?ушылар Махамбет туралы білетіндерін білемін деген б?ліміне, білгісі келетіндерін білгім келеді б?ліміне жазады.

1. Махамбетті? ?мірбаяны туралы фильм ж?реді.
2. Инсерт стратегиясы

?олдарына Махамбетті? ?мірбаяны туралы м?тін беремін, сол м?тінмен ж?мыс жасайды.

?аза? хал?ыны? XIX ?асырда?ы е? к?рнекті а?ындарыны? бірі Махамбет ?теміс?лы 1803 жылы ?азіргі Батыс ?аза?стан облысыны? Орда ауданына ?арайтын Бекетай ??мы деген жерде туып, 1846 жылы ?азан айыны? ішінде жалынды а?ын жау ?олынан ?апыда ?аза табады.  

?темісті? он баласы болып, Махамбет Бекма?амбеттен кейінгі екінші бала болады. Жас кезінде хан ордасында т?рбиеленген а?ын кейін б?лектеніп кетеді. Халы?ты, ?арашаны ?олда?ан Махамбет 1829 жылы т?рмеге ?амалады.

1836 жылы 14 к?кекте Исатай мен Ж??гір кездеседі. Ханны? ?айын атасы ?арауыл?ожаны? ауылын шауып алады.

1837 жылы 2 ?арашада хан ордасына ?айта атттанады. 1838 жылы 12 шілдеде орыс ?скерімен шай?аста, Исатай ?аза табады. Ары ?арай Махамбет а?ынны? азапты к?ндері туады. Орынбор т?рмесіне ?амалады.

1846 жылы ?з ?йінде ?астанды?пен ?аза табады. Бейіті Атырау облысы, Махамбет ауданы, ?араой деген жерде.

А?ынны? ?ле?дері ерлікке, ?рлікке арналады. Не ?шін со?ысып ж?ргенін айтады. Ел ?андай болу керек деген сауалдар?а жауап іздейді.

Исатай жолдасын ма?тап на?ыз ер бейнесін жасайды. А?ынны? ?р ?ле?інде ел ?шін, ж?рт ба?ыты ?шін ?ан т?ккен, сол ма?сат?а бел бу?ан ерлер бейнесі жасалса, Исатай ? сол ерлерді бастаушы, халы? ?шін жанын ?и?ан батыр, ?рі со?ыста?ы ерлікті?, ж?ректілік пен ?рлікті? символы да. «Исатай деген  а?ам бар», «М?нар к?н», «Тайманны? ?лы Исатай», «Мінкен ер», «Тарланым», «Исатайды? с?зі», «Мінгені Исатайды? А?табаны ? ай» ?ле?дерінде т?тастай ел баста?ан ер бейнесі сомдалады.

Исатайдан, жерінен айрылып ?кінеді, ?ксиді. Сол к?ндерін са?ынады. ?ыз?ыш ??с?а зар айтады. ??с?а м??данады.

1845 ж. а?панда Махамбет баласы Н?рс?лтанды о?у?а орналастырма? ниетпен Орынбор?а келді. Шекарадан ?туіне байланысты генерал-губернатор істі ?айта ?оз?ады, Кіші ж?зді? батыс б?лігіні? ?кімі Б.Айшуа?ов та Махамбетті ?удалауын ?оймады. Ол а?ынны? басына 1000 сом тігіп, оны ?стау ?шін арнайы адамдар дай (??рамында хорунжий Ы?ылас Т?лей?лы, беріш руыны? биі Жанберген Бозда??лы, Табын Т?режан Т?рым?лы, беріш руыны? ?аза?тары М?са Н?ралы?лы, Ж?сіп ?теулі?лы бар) ??рал?ан ?арулы жаса? жіберді. Махамбет хорунжий Т?рым?лыны? ?олынан ?аза тапты.

Махамбетті? «Ба?аналы терек», «Мен едім» ?ле?дері аудиожазбадан ты?далады.

1. С?здікпен ж?мыс

«Ба?аналы терек» ?ле?ін бір о?ушы?а м?нерлеп о?ытып, т?сініксіз с?здерді теріп аламыз.

Орай да борай ?ар жауса,

?алы??а боран борар ма?!

?аптай со??ан боранда

?аптама киген то?ар ма?!

Туырлы?сыз т?л ?йге

Ту байласа т?рар ма?!

Ба?аналы терек жарылса,

Ба?ыраш жамап болар ма?!

?ара?ай?а ?арсы б?та? біткенше,

Еменге иір б?та? бітсейші,

?ыран?а т??ыр ?ылар?а.

Ханнан ?ыры? ту?анша,

?арадан бір-а? тусайшы,

Халы?ты? кегін ?усайшы,

Артымыздан біздерді?

А?ырып те?дік с?рар?а.

?аптама – суы?та киетін тыстал?пн ?алы? киім.

Туырлы? – киіз ?йді? т??лігі мен ?згіні? арасын ?осатын, уы?ты? орта т?сынан керегені? басына дейін жабатын киіз.

Ба?ыраш – ?а?ылтыр.

1. Шы?армашылы? тапсырма.

Махамбетті? «Мен, мен едім, мен едім» атты ?ле?і астарына ??іле отырып, м?нда?ы «МЕНні?» ма?ынасын ашу.

МЕН – ма?саты аны?, м?раты ай?ын, ойы ны? болмыс.

МЕН – елімді Еділді? бойы ен то?ай?а ел ?ондырсам деген асыл арман иесі.

МЕН – кескілеспей басылмайтын, боз а?аштан биік батыр.

МЕН – ойшыл, дана. Елі мен жері ?шін мазалан?ан т?л?а.

МЕН –??мыры к?йзеліспен, ??салы?пен ?ткен жан.

Сергіту с?ті

«Алтылы?» ойыны

О?ушылар алты санын, алты саны бар с?зді айтпау керек.

ІІІ. Ой тол?аныс кезе?і

1. Кейіпкерге хат

Махамбетті? «Ж?мыр ?ылыш» к?йі ойнап т?рады, о?ушылар «А?ын арманы» та?ырыбына эссе жазады.

1. Топтастыру

4.?йге тапсырма

О?ушыларды 4 топ?а б?ліп, ?р топ?а ат ?ойып, ?здеріне тапсырма беремін.

1 – топ. Тарихшылар (Махамбет ?мір с?рген д?уірді зерттеп келеді) 2 – топ. ?дебиетшілер (Махамбетті? ?ле?дерін жат?а айтады) 3 – топ. Зерттеушілер (Махамбетті? ?ле?дерін зерттейді) 4 – топ. ?нер иелері (Махамбетті? к?йлері мен термелері туралы айтып, орындайды немесе тауып келеді)