Komputerin tarixi

Tarixi[redakt?]

?BM ?irk?tinin superKompüteri

?nformatikan?n ?sas t?rkib hiss?si olan kompüter texnikas? kompüterl?rin yaranmas? v? inki?af m?rh?l?l?rini, t?snifat?n? v? arxitekturas?n?, aparat v? proqram vasit?l?rini ?hat? etdiyin? gör? ?nformatikan?n inki?af tarixi d? kompüter texnikas?n?n inki?af tarixin? Blez Paskal (Fransa) 1642-ci ild? c?ml?yici ma??n haz?rlam??d?r. 1673-cü ild? Vilhelm Leybnis (Almaniya) hesab ?m?ll?rini yerin? yetir?n mexaniki arifmometr yaratm??d?r.1830-cu ild? Çarlz Bebic (?ngilt?r?) proqramla i?l?y?n hesablama ma??n? (analitik ma??n) yaratma?a c?hd göst?rmi?d?r. Bebicin ideyalar? sonralar universal kompüterl?rin yarad?lmas?n?n ?sas?n? qoymu?dur. 1930-cu ild? A.Turinq (?ngilt?r?) v? E. Post (AB?) t?r?find?n universal kompüterl?rin yarad?lmas?n?n n?z?ri ?saslar? inki?af etdirilmi?dir.

Müasir kompüterl?rin ?sas i? prinsipl?ri XX ?srin 40-c? ill?rind? Amerika aliml?ri Con Fon Neyman, Q.Qoldsteyn v? A.Beris t?r?find?n verilmi?dir. H?min prinsipl?r 1946-c? ild? AB?-da EN?AK adl? universal kompüterin yarad?lmas? il? h?yata keçirilmi?dir. Bu tarix müasir kompüter texnikas?n?n yaranma tarixi hesab olunmu?dur. El? h?min vaxtdan etibar?n kompüter texnikas? v? texnologiyas? yüks?k sür?tl? inki?af etm?y? ba?lam?? v? a?a??dak? m?rh?l?l?rd?n keçmi?dir:

• I n?sil (1950-1959) – elektron lampal? kompüterl?r. Onlardan ?sas?n riyazi m?s?l?l?rin h?lli üçün istifad? olunurdu. M?s: MESM, BESM, Strela, M-3, Minsk-1, M-20 v? s.
• II n?sil (1960-1969) – element bazas? ?sas?n yar?mkeçiricil?rd?n ibar?t olan elektron hesablama ma??nlar?. Elektron lampalar yar?mkeçirici elementl?rl?-tranzistorlarla v? diodlarla ?v?z olundu. Onlar?n funksional imkanlar? xeyli artm??d?r. BESM-4, Minsk-22, Ural-14 v? s.
• III n?sil (1970-1985) – element bazal? mikroelektronika v? inteqral sxeml?rd?n ibar?t olan kompüterl?r. Bu n?slin ?sas?n? ?BM 360/370 t??kil edirdi. Onun ?sas?nda keçmi? SSR?-d? EC EHM v? ba?qa elektron hesablama ma??nlar? yarad?lm??d?r. Bu n?sil kompüterl?rin bir nümay?nd?si d? kiçik (mini) ma??nlar sinfin? daxil olan AB?-?n RDR, VAX kompüterl?ri v? onlar?n SSR?-d?ki analoqu olan CM-1/2/3/4/1420 v? s. ma??nlar? idi. Bu n?sil kompüterl?r çox yüks?k m?hsuldarl??a v? etibarl?l??a malik olmaqla, keyfiyy?tc? yeni funksional t?l?bl?r?, ba?qa sözl? bilikl?r bazalar? il? i?l?m?y?, süni intellekt sisteml?rinin t??kilin?, istifad?çi il? nitq v? görm? vasit?si il? ünsiyy?ti t?min etm?y?, ?n yeni proqram vasit?l?rinin yarad?lmas? prosesini sad?l??dirm?y? v? s. imkan verm?lidirl?r. Yeni qurulu?a v? texnologiyaya malik neyrokompüterl?r real neyronlar?n ?sas xass?l?rini modell??dir?n neyron ??b?k?l?rin? ?saslan?rlar. ?ntellektual imkanlar? xeyli üstün olan bioloji v? optik texnologiyalar? ?sas?nda bio v? optik neyrokompüterl?rin yarad?lmas? da yax?n g?l?c?yin reall???d?r. Bunlarla yana?? olaraq kompüterl?rin m?hsuldarl??? b?zi hallarda v? mü?yy?n sah?l?rd? (nüv? energetikas?, kosmos, h?rbi-müdafi?, seysmologiya v? s.) t?tbiq üçün kifay?t etm?diyind?n super kompüterl?rin yarad?lmas?na ciddi ehtiyac yaranm??d?r.
• IV n?sil (1981-d?n sonraki dövr) böyük v? çox böyük inteqral sxem (B?J, ÇB?S) texnologiyas? il? yarad?lan mikro v? mini kompüterl?r. Bu n?slin ayr?ca sinfi f?rdi kompüterl?rdir (FK). Onlar?n yarad?lmas? prinsipc? inqilabi mahiyy?t k?sb edirdi. Bunlara nümun?: IBM PC, IBM XT, IBM AT 286, IBM AT 386, IBM AT 486 v? s.
• V v? sonraki n?sil – yeni v? ?n yeni elektron texnologiyalar?na ?saslanan indiki v? g?l?c?yin kompüterl?ri. Bu n?sil kompüterl?r çox yüks?k m?hsuldarl??a v? etibarl?l??a malik olmaqla, keyfiyy?tc? yeni funksional t?l?bl?r?, ba?qa sözl? bilikl?r bazalar? il? i?l?m?y?, süni intellekt sisteml?rinin t??kilin?, istifad?çi il? nitq v? görm? vasit?si il? ünsiyy?ti t?min etm?y?, ?n yeni proqram vasit?l?rinin yarad?lmas? prosesini sad?l??dirm?y? v? s. imkan verm?lidirl?r. Yeni arxetikturaya v? texnologiyaya malik neyrokompüterl?r real neyronlar?n ?sas xass?l?rini modell??dir?n neyron ??b?k?l?rin? ?saslan?rlar. ?ntellektual imkanlar? xeyli üstün olan bioloji v? optik texnologiyalar? ?sas?nda bio v? optik neyrokompüterl?rin yarad?lmas? da yax?n g?l?c?yin reall???d?r. Bunlarla yana?? olaraq kompüterl?rin m?hsuldarl??? b?zi hallarda v? mü?yy?n sah?l?rd? (nüv? energetikas?, kosmos, h?rbi-müdafi?,seysmologiya v? s.) t?tbiq üçün kifay?t etm?diyind?n super kompüterl?rin yarad?lmas?na ciddi ehtiyac yaranm??d?r.

T?snifat?[redakt?]

?ntel 80486DX2mikroprosessorunun inteqral sxemi (real ölçüsü: 12×6.75 mm)

Müasir hesablama ma??nlar?n? ?sas?n üç böyük sinif? bölm?k olar:

• Superkompüterl?r
• Meynfreyml?r
• Mini – EHM-l?r

Superkompüter – çox prosessorlu hesablama sistemid?r. ?lk superkompüter amerikal? elektronçu-müh?ndis Seymur Krey t?r?find?n 1975-ci ild? yarad?lm??d?r. Kompüterl?rin m?hsuldarl??? ?d?dl?r (sürü?k?n vergüllü) üz?rind? bir saniy?d? apar?lan hesab ?m?liyyatlar?n?n say? il? ölçülür. Superkompüterl?rin m?hsuldarl??? sürü?k?n vergüllü ?d?dl?r üz?rind? saniy?d? yerin? yetiril?n trilyon ?m?liyyatlarla ölçülür. Superkompüterl?rd?n aerodinamika, seysmologiya, nüv? fizikas?nda v? dig?r elm sah?l?rind? meydana ç?xan mür?kk?b m?s?l?l?rin h?llind? geni? istifad? olunur. Superkompüterl?rd? çoxsayl? mikroprosessorlar?n paralel i?l?m?si n?tic?sind? yüks?k m?hsuldarl??? ?ld? etm?k olur. Superkompüterl?rin qiym?ti t?qrib?n 10 milyon dollarlarla ölçülür.

Meynfreym – ümumi m?qs?dli universal elektron-hesablama ma??n?d?r. 70-ci ill?rd? dünya kompüter park?n?n böyük hiss?sini meynfreym kompüterl?ri t??kil edirdi. F?rdi kompüterin inki?af? il? ?laq?dar olaraq meynfreyml?rin t?tbiq sah?l?ri azalma?a ba?lad?. Buna baxmayaraq bu kompüterl?rd?n müdafi?, maliyy? v? s?naye sah?l?rind? geni? istifad? olunur. Meynfreym kompüterl?ri böyük, mür?kk?b hesablamalar aparmaqla yana?? özün? çoxlu sayda terminal birl??dirir. T?yyar? v? qatarlara s?rni?in biletl?rinin sat???n? m?rk?zl??dirilmi? qaydada h?yata keçir?n hesablama sisteml?rind? meynfreyml?rd?n istifad? olunur. Meynfreym kompüterl?ri ?sas?n ?BM firmas?nda istehsal olunur. Bu cür kompüterl?rin qiym?ti 1 milyon dollar d?y?rind? olur. Hal-haz?rda istifad? olunan 16-32 mikroprosessorlu server kompüterl?r meynfreym kompüterl?rin s?l?fl?ri say?l?r.

Mini–EHM – ölçül?ri v? hesablama m?hsuldarl??? meynfrem kompüterl?r? n?z?r?n kiçik olan kompüterl?r 1965-1980-ci ill?rd? mini-EHM adlan?rd?. Hal-haz?da mini-EHM dedikd? f?rdi kompüterl?r n?z?rd? tutulur. F?rdi kompüterl?rin kütl?vi istehsal?na 1981-ci ild?n ba?lanm??d?r.