Компьютерлік вирустар

КОМПЬЮТЕРЛІК ВИРУСТАР — арнайы жазыл?ан ша?ын к?лемді (кішігірім) программа. Ол ?здігінен бас?а программалар со?ына немесе алдына ?осымша жазылады да, оларды "б?лдіруге" кіріседі, сондай-а? компьютерде та?ы бас?а келе?сіз ?рекеттерді істеуі м?мкін. Ішінен осындай вирус табыл?ан программа "ауру ж???ан" немесе "б?лінген" деп аталады. М?ндай программаны іске ?ос?анда алдымен вирус ж?мыс?а кірісіп, оны? негізгі функциясы орындалмайды немесе ?ате орындалады. Вирус іске ?осыл?ан программалар?а да кері ?сер етіп, олар?а да "ж??ады" ж?не бас?а да зиянды іс-?рекеттер жасай бастайды (мысалы, файлдарды немесе дискідегі файлдарды? орналасу кестесін б?лдіреді, жедел жадта?ы бос орынды жайлап алады ж?не т. с. с.). ?зіні? жабыс?анын жасыру ма?сатында вирусты? бас?а программаларды б?лдіруі ж?не олар?а зиян ету ?рекеттері к?бінесе сырт к?зге біліне бермейді. Оны? кері ?сері белгілі бір шарттарды орында?анда ?ана іске асады. Вирус ?зіне ?ажетті б?лдіру ?рекеттерін орында?ан со?, ж?мысты бас?аруды негізгі программа?а береді, ал ол программа ал?ашында ?деттегідей ж?мыс істей береді. С?йтіп ол программа б?рын?ы ?алпынша ж?мысын жал?астырып, сырт к?зге "вирус ж???анды?ы" бастап?ы кезде бай?алмай ?алады. Вирусты? к?птеген т?рлері ЭЕМ жадында ВОВ-ты ?айта ж?ктегенше т?ра?ты са?талып, о?тын-о?тын ?зіні? зиянды ?серін тигізіп отырады. Вирусты? зиянды іс-?рекеттері ал?аш?ы кезде ж?мыс істеп отыр?ан адам?а бай?алмайды, ?йткені ол ?те тез орындалып ?сері онша білінбеуі м?мкін, сонды?тан к?бінесе адамдарды? компьютерде ?деттегіден ?згеше жа?дайларды? болып жат?анын сезуі ?те ?иын?а со?ады. Компьютерде "вирус ж???ан" программалар саны к?беймей т?р?анда, онда вирусты? бар екені сырт к?зге ешбір бай?алмайды. Біра? біраз уа?ыт ?ткен со?, компьютерде ?деттегіден тыс, келе?сіз ??былыстар бастал?аны білінеді, олар, мысалы, мынадай іс-?рекеттер істеуі м?мкін: - кейбір программалар ж?мыс істемей ?алады немесе д?рыс ж?мыс істемейді; - экран?а ?деттегіден тыс б?тен м?ліметтер, символдар, т. б. шы?ады; - компьютерді? ж?мыс істеу жылдамды?ы баяулайды; - к?птеген файлдарды? б?лінгені бай?алады ж?не т. с. с. Компьютерге вирус ж???анын бай?а?ан кезде кейбір файлдар мен каталогтар, дискідегі м?ліметтер б?зылып ?лгереді, оны? ?стіне пайдаланыл?ан дискеттер ар?ылы немесе жергілікті байланыс желілері бойымен компьютердегі вирус бас?а компьютерлерге таралып кеткені бай?алмай да ?алады. Вирустарды? кейбір т?рлеріні? кері ?сері тіпті одан да тере? болады. Олар бастап?ы кезде ?зіні? ж???анын ешбір ?серімен білдіртпей, к?птеген программалар мен дискілерге ?ндемей таралып кетеді де, сонан со? бірден бел шешіп зиянкестік жасау?а кіріседі, мысал?а, компьютердегі ?атгы дискіні ?здігінен ?айта форматтап шы?ады. Ал зиянкестік ?серін программалар?а аз тигізіп, біра? ?атты дискідегі м?ліметтерді? ішіен "м?жіп", ??ртып жататын вирустар?а не істеуге болады?! Осыны? б?рі вирустан дер кезінде ?ор?анбаса?, оны? келешекгегі ?сері керекті м?ліметтерді жо?алту?а душар ететіні талас тудырмаса керек. Вирус программасыны? бай?алмау себебі оларды? к?лемі кішігірім ?ана болады да, ?здері ассемблер тілінде жазылады. Кез келген жа?дайда вирус программасы ?ай компьютерге арналып жазылса да, ол м?лімет алмасып ж?мыс істейтін бас?а компьютерлерге де тез тарап кетеді ж?не ?те к?п зиянкестік ?рекеттер жасауы м?мкін. ?азіргі кездегі вирустар негізгі екі топ?а б?лінеді: - резиденттік (компьютер жадында т?ра?ты са?талатын) вирустар; - резидегатік емес вирустар. Вирус ж???ан программа іске ?осыл?анда резвирустар ?серлене ?рекет етеді, олар жедел жад?а к?шіріліп жазыльп, ал?аш?ы бірсыпыра уа?ытта ?сері сезілмегенмен, со?ынан бірден іске ?атты кіріседі. Б?л вирустарды тез аны?тау ісін ?иындатады. Дискілерге м?лімет жазу кезінде вирус ?зіні? жабысуына ?олайлы с?т іздеп негізгі операциялар орындалып жат?анда солармен ?осылып дискіге жазыльп алады да, оны? ?алай "ж???анын" адамдар білмей де ?алады. Ал, резиденттік емес вирус жедел жад?а т?ра?ты к?йде жазылмайды, біра? вирусты? ?сері тиген программа іске ?осыл?анда ол екпіндете т?седі де, ?зі ж?мыс істеп т?р?ан каталогтан немесе РАТН командасында к?рсетілген каталогтардан ?зі ішіне бай?аусыз еніп кететін файл іздейді. Ондай файлды тауып, оны? ішіне кіріп алып, ол кейін ж?мыс істейтін кезде со?ан зиянды ?рекетін тигізеді.

Б?лінген ж?не вирус ж???ан файлдар Вирус дискіндегі кез келген файлды б?лдіре алады, біра? кейбір файлдар?а ол бірден жабысады, я?ни ол файлды? ішкі к?лемінен орын алып, оны? ?ызметін т?рлендіріп, ?олайлы жа?дай ту?анда, зиянды ?рекетін бастап кетеді. Дегенмен, к?птеген програмалар м?тіні мен ??жаттар?а, м?ліметтер базасыны? информациялы? файлдарына, электронды? кестелердегі м?ліметтерге вирустар онша ?серін тигізе алмайды, тек оларды аздап ?ана за?ымдауы м?мкін. Вирустарды? мынадай файлдар?а ж??уы м?мкін: 1. Бірден орындалатын файлдар, белгілі бір іс-?рекет істейтін ке?ейтулер (заты).сот ж?не.ехе болып келген файлдар, сондай-а? бас?а программалар?а ?ажет кезінде ?осылатын оверлейлік файлдар. Файлдарды за?ымдайтын м?ндай вирустарды файлды? деп атайды. Вирус ж???ан файлдар ?здеріні? кері ?серін ж?мыс істейтін, іске ?осыл?ан с?ттерде жасанды. Е? ?ауіпті вирустар?а резиденттік т?рде жедел жадта са?талып, орындалатын ?рбір программаны за?ымдап отыратындары жатады. Ал егерде олар АЦТОЕХЕС.ВАТ ж?не резиденттік СОЗЧ?Ю.8?8 ар?ылы іске ?осылатын программалар?а ж??са, онда компьютер ?шіріліп ?айта іске ?осыл?ан сайын вирустар ?з ?серлерін т?ра?ты ?айталап ж?ргізіп отырады. 2. Операциялы? ж?йені? ж?ктеуіші мен ?атты дискінін е? басты м?лімет ж?ктеу жазбасы. Б?л аума?тарды за?ымдайтын вирустар "ж?ктегіш" (загрузочная) немесе Вооі - вирустар деп аталады. М?ндай вирустар ?з ?ызметін компьютерді іске ?ос?анда, я?ни операциялы? ж?йені ж?ктегенде бірден бастайды ж?не ?рдайым компьютерді? жедел жадында т?ра?ты са?талады. Б?ларды? таралу т?сілі — компьютерге салын?ан дискеттерді? ал?аш?ы жолдарына жазыл?ан ж?ктегіш м?ліметіне за?ым келтіру болып табылады. ?детте м??дай вирустар екі б?ліктен т?рады, ?йткені дискетті? ж?ктеуіш жазбасы мен операциялы? ж?йені? басты жазбасы ?те ша?ын к?лемнен т?рады, сонды?тан вирус бірден т?гелдей оларды? ішіне орналаса алмайды. Вирусты? екінші б?лігі дискіні? т?пкі каталогыны? со?ына немесе м?ліметгер кластерлеріне жазылып ?алады. 3. ??рыл?ылар драйверлері, я?ни СОК?ІО.8?8 файлыны? шеткері ??рыл?ылар к?рсетілетін Оегізе деген с?з т?р?ан жолында жазыл?ан файлдар. Ондай файлда?ы вирус сол ??рыл?ыны іске ?ос?ан сайын ?ызметке кіріседі. Біра? драйверді бір компьютерден екінші компьютерге к?шіру ?те сирек болатынды?тан, м?ндай вирустар к?п тарала ?ойма?ан. ОО5 ж?йелік файлдарьша (М5 ОО5.8?5 ж?не ІО.8?З) да вирус ж??тырылуы теория ж?зінде м?мкін бол?анымен, оларды? таралуы іс ж?зінде ?те сирек кездеседі. ?детте ?рбір вирус т?рі файлды? бір немесе екі типіне (т?ріне) ?ана "ж??ады". К?бінесе бірден орындалатын файлдар?а "ж??атын" вирустар жиі кездеседі. Дискіні? ж?ктегіш айма?ын за?ымдайтын вирустар екінші орында деп айту?а болады. Шеткері ??рыл?ылар драйверлерін за?ымдайтын вирустар сирек кездеседі, ?детте олар бірден орындалатын файлдар?а да зиянын тигізеді. 4. Файлды? ж?йені ?згертетін вирустар Со??ы кезде вирусты? жа?а т?рлері - дискідегі файлды? ж?йені ?згертетін вирустар к?бейіп таралуда, оларды ?ыс?аша ВІК-вирустар деп атайды. М?ндай вирустар ?з м?тінін дискіні? белгілі бір б?лігіне (?детте дискіні? со??ы кластеріне) жасырып жазып ?ояды да, оны дискіні? файлды орналастыру кестесіне (?АТ) файлды? со?ы ретінде белгілейді. Барлы?.СОМ ж?не.ЕХЕ типті файлдар ?шін — каталогта?ы файлды? ал?аш?ы м?ліметі к?рсетілген орын?а вирус жазыл?ан ?ате орын к?рсетіліп, ал д?рыс к?рсеткіш — та?балан?ан (кодтал?ан) т?рде каталогты? пайдаланылмайтын б?лігіне жасырылады. Сол себепті кез келген программаны іске ?ос?анда дискіден бірінші вирус о?ылады да, ол т?ра?ты ЭЕМ жедел жадында са?талып файлдарды ??дейтін ВОЗ программаларына жабысады. Біра? жалпы к?рініс каталог д?рыс ж?мыс ат?ар?ан сия?ты болып, сырт кезге м?ны? ?сері білінбей т?рады. Тек вирусы бар дискеттерден программалы? файл о?итын с?ттерде оны? на?ты к?лемі ?ыс?арып, неб?рі 512 не 1024 байт ?ана болып ?алады. Біра? ат?арылу?а тиіс вирусы бар ?рбір программа іске ?оспа?анда оны? д?рыс емес екендігі бай?алмайды. Міне осылай "ауыр?ан" дискілерді д?рыс ?алпына келтіру ?шін тек арнайы антивирусты? программалар ?ажет (мысалы, Аіс&еБІ программасыны? со??ы н?с?алары). 5. "К?рінбейтін" ж?не ?здігінен ?рбитін вирустар ?зін жай к?зге сездірмес ?шін кейбір вирустар жасырынуды? ?илы-?илы тесілдерін пайдаланып ж?р. Осындайларды? екі т?рін — "к?рінбейтін" ж?не ?здігінен ?рбитін вирустарды ?арастырайы?.