VBA (Visual Basic for Application) ning asosiy standartlari

Мавзу: VBA (Visual Basic for Application) нинг стандарт функциялари

Амалий машғулот мақсади: VBAда ишлаш кўникмаларини ошириш, стандарт функциялар ёрдамида турли масалаларни ечишни ўрганиш.

Ўқитишни методи ва техникаси : Суҳбат, масалаларни ва топшириқларни ечиш.

Ўқитиш воситалари : ўқув материаллар, компьютерли технология , проектор.

Ўқитиш формаси: гуруҳларда ишлаш.

Мониторинг ва баҳолаш: гуруҳларда ўқув топшириқларини бажариш, жадвални тўлдириш.

УСЛУБИЙ КЎРСАТМАЛАР

VBAда дастурлашни енгиллаштирувчи кўпгина стандарт функция ва процедуралар мавжуд. Бу функциялар вазифасига кўра қуйидаги турларга бўлинади:

• Математик функци ялар
• Сатрларни қайта ишловчи функциялар
• Маълумотлар типини ўзгартирувчи функциялар
• Маълумотлар типини текширувчи ф ункци лар
• Вақт ва сана ф ункци ялари

Математик функци ялар

№

Функция номи

1

Қайтарадиган қиймати

Abs ( сон )

2

Atn ( сон )

Соннинг абсолют қиймати (модули)

3

Соннинг а рктангенс и

Cos ( сон )

4

Ехр ( сон )

5

Соннинг к осинус и

Соннинг экспонентаси, асос e даража эса кўрсатилади, e ≈ 2,7

Log ( сон )

6

Rnd ( с о н )

Соннинг натурал логарифми Ln Lnb = log e b , e ≈ 2,7

[0,1) интервалдаги тасодифий сон .

Агар сон нолдан кичик (манфий) бўлса, у ҳолда ҳар сафар бир хил сон қайтаради;

Агар сон нолдан катта (мусбат) ёки аргумент тушириб қолдирилган бўлса, у ҳолда [0,1) интервалдаги тасодифий сонни қайтаради;

[0;∞) оралиқдаги тасодифий бутун сонларни ҳосил қилиш учун дастур кўринишини қуйидагича ёзиш мумкин:

Randomize

MsgBox (Int((6 * Rnd ) + 1))

Натижа: 1 дан 6 гача бўлган бутун тасодифий сонлардан бири ҳосил бўлади.

Rnd функциясини ишлатишдан олдин Randomize кўрсатмасини аргументсиз ёзиш зарур.

Математик функци ялар

7

Sgn ( с о н )

8

Соннинг ишорасини қийматлар ёрдамида қайтаради, яъни

мусбат бўлса 1

манфий бўлса -1

ноль бўлса 0

Sin ( с о н )

9

Sqr ( с о н )

Соннинг с инус и

10

Соннинг квадрат илдизини қайтаради

Tan ( с о н )

11

Fix ( с о н ) ва

Int ( с о н )

Соннинг т ангенс и

Бу иккала функциялар ҳам соннинг қолдиқ қисмини ташлаб юборади ва бутун қисмини қайтаради .

Уларнинг асосий фарқи шундаки сонимиз манфий бўлганида

Int фукцияси кичик бутун сонга кўра

Fix фукцияси эса катта бутун сонга кўра қабул қилади.

Масалан:

MsgBox (Int(5.8)) Натижа 5

MsgBox (Fix(5.8)) Натижа 5

MsgBox (Int(-2.3)) Натижа -3

MsgBox (Fix(-2.3)) Натижа -2

Сатрлар (матнлар)ни қайта ишловчи функциялар

№

Функция номи

1

Қайтарадиган қиймати

ASC

2

Chr

Сўзнинг биринчи ҳарфи ASCII-код ини қайтаради .

Синтаксис и :

Asc ( сўз, ҳарф, белги ёки сон )

Масалан: Asc ("а") = 97

3

ASCII кодига мос ҳарф ёки белги ёки сонни қайтаради .

Синтаксис и :

Chr (Код)

Масалан : Chr ( 13 ) = янги сатрга ўтиш

Chr ( 97 ) = "а"

L c ase

Берилган сўз , гап ёки ҳарфни кичик ҳарфларда ифодалаш (пастки регистрга ўтказиш)

Синтаксис и :

L c ase ( Сатр )

Сатрлар (матнлар)ни қайта ишловчи функциялар

4

Ucase

5

Берилган сўз , гап ёки ҳарфни катта ҳарфларда ифодалаш (юқори регистрга ўтказиш)

Синтаксиси:

Ucase (Сатр)

Left

6

Right

Берилган сўзни бошидан бошлаб белгилар сонига кўра олиш Синтаксис и :

Left (string, length)

Аргумент лари :

• length – белгилар сони
• string – берилган сўз ёки гап

Берилган сўзни охиридан бошлаб белгилар сонига кўра олиш

Синтаксис и :

Right (string, length)

Аргумент лари :

• length – белгилар сони
• string – берилган сўз ёки гап

Масалан: Left("Uzbek iston Respublikasi ", 10 ) = Uzbe kiston

Масалан: Right ("Uzbek iston Respublikasi ", 12 ) = Respublikasi

Сатрлар (матнлар)ни қайта ишловчи функциялар

7

Mid

8

Берилган сўзни кўрсатилган сондаги ҳарфидан бошлаб маълум кўрсатилган сондаги ҳарфларини қайтаради

Синтаксис и :

Mid (string, start, length)

Аргумент лари :

Len

9

• string – берилган сўз ёки гап
• start – олиниши керак бўлган сўздаги дастлабки ҳарф позицияси рақами
• length – олиниши керак бўлган ҳарфлар сони

LTrim

Сўз ёки гапдаги белгилар (символлар) сонини қайтаради ( бўш жой, яъни пробел ҳам ҳисобга олинади ).

Синтаксис и :

Len ( Сўз ёки гап )

Масалан: Len("Uzbekiston Respublikasi") = 23

Масалан: Mid("Uzbekiston Respublikasi", 1, 5) = Uzbek

Берилган сўзнинг чап томонидаги бўш жойлар (пробеллар)ни олиб ташлаб, шу сўз нусхасини қайтаради

Синтаксис и :

LTrim ( Сўз )

Масалан: LTrim(" Uzbekiston ") = "Uzbekiston "

Сатрлар (матнлар)ни қайта ишловчи функциялар

10

Rtrim

11

Берилган сўзнинг ўнг томонидаги бўш жойлар (пробеллар)ни олиб ташлаб, шу сўз нусхасини қайтаради

Синтаксис и :

RTrim ( Сўз )

Масалан: R Trim(" Uzbekiston ") = " Uzbekiston"

Trim

12

Space

Берилган сўзнинг ҳам ўнг томони ҳам чап томонидаги бўш жойлар (пробеллар)ни олиб ташлаб, шу сўз нусхасини қайтаради

Синтаксис и :

Trim ( C ўз )

Масалан: Trim(" Uzbekiston ") = "Uzbekiston"

Курсор турган жойдан бошлаб кўрсатилган қиймат бўйича бўш жой (пробел) ҳосил қилиш

Синтаксис и :

Space ( Қиймат )

Сатрлар (матнлар)ни қайта ишловчи функциялар

13

String

14

Кўрсатилган миқдорга кўра белги ёки ҳарфларни такроран қайтаради

Синтаксис и :

String (number, character)

Аргумент лари :

StrComp

• number – такрорланувчи белги (символ) миқдори
• character – такрорланувчи белги (символ)

Иккита сўзнинг ҳарфлар (символлар) сонини таққослаш .

Синтаксис и :

StrComp(stringl, string2)

Аргумент лари :

Масалан: String( 3 , 97 ) = aaa

Масалан: String(5, "b") = bbbbb

• string1 – биринчи сўз ёки гап
• string2 - иккнчи сўз ёки гап

Қайтарувчи қийматлари:

Агар биринчи сўздаги ҳарфлар сони иккинчисидан кўпбўлса 1

Агар биринчи сўздаги ҳарфлар сони иккинчисига тенг бўлса 0

Агар биринчи сўздаги ҳарфлар сони иккинчисдан кам бўлса -1

Масалан: StrComp( " Bir " , " Ikki " ) = -1

Сатрлар (матнлар)ни қайта ишловчи функциялар

15

InStr

Бир сўз ичидан бошқа сўз ёки бир сўз ичидан бошқа ҳарфнинг нечанчи ўринда турганлигин қайтаради

Синтаксис и :

InStr ( start , stringl , string 2 , compare )

Аргумент лари :

• start – сонли қиймат бўлиб, қидириш нечанчи ўриндан бошланишини кўрсатади . Агар ушбу аргумент тушириб қолдирилса қидириш биринчи ўринда турган ҳарфдан бошланади.
• stringl – сўз ёки матн, ундан керакли ҳарф ёки сўз қидирилади.
• string2 – қидирилувчи ҳарф (символ) ёки сўз
• compare – сўзларни таққослаш усулини кўрсатувчи қиймат . Жимлик коидаси бўйича 1 туради.

0 - ҳарф (символ) кодлари орқали таққослаш ,

1 - ҳарф (символ)ларни регистрларини (катта-кичиклигини) ҳисобга олмасдан таққослаш

Масалан:

InStr(3, "Guruh", "u", 1) = 4 (учинчи ҳарфдан бошлайди)

InStr(1, "Guruh", "u", 1) = 2 (биринчи ҳарфдан бошлайди)

InStr("Guruh", "u") = 2 ( биринчи ҳарфдан бошлайди )

InStr( 1, "Guruh", " U " ,0 ) = 0 (катта U ҳарфи йўқ)

InStr( 1, "Guruh", " U " , 1) = 2 (катта ёки кичик ҳарф бўлишидан қатий назар)

Маълумотлар типини ўзгартирувчи асосий функциялар

№

Функция номи

1

Қайтарадиган қиймати

Val ( сатр )

2

Str ( сон)

Матнли типдан сонли типга ўтказади ва сонли тип қайтаради.

Масалан:

a = Val("15")

b = Val("20")

Selection.TypeText (a + b)

Натижа: 35

Сонли типдан матнли типга ўтказади ва матнли тип қайтаради.

Масалан :

a = Str(15)

b = Str(20)

Selection.TypeText (a + b)

Натижа: 15 20 ( ўртада пробел ҳосил бўлади )

МАСАЛА ЕЧИМИДАН НАМУНА

• Масаланинг қўйилиши: Исмоилов Нусрат Солиевич 1990 кўринишидаги матн берилган. Бу матнни юқорида айтиб ўтилган функциялар ёрдамида таҳрирлаб, Исмоилов Н.С. 21 ёшда кўринишига келтиринг.

Алгоритми:

• Белгиланган тартибда матнни киритинг
• Берилган матндан дастлабки пробел ўрнини аниқланг
• Матндаги биринчи сўзни тўлиқ ва иккинчи сўзнинг биринчи ҳарфини олинг ва нуқта қўйинг
• Матннинг кейинги иккинчи пробел ўрнини аниқланг
• Дастлабки олинган натижавий матнга иккинчи пробелдан кейинги ҳарфни олиб қўшинг ва нуқта қўйинг
• Берилган матндан йил кўрсаткичини олиб, жорий йилдан уни айиринг
• Ҳосил қилинган натижавий матнга айирмада чиққан йилни матнли типга ўгириб қўшиб ёзинг ҳамда “ёшда” сўзини ҳам унинг ўнг томонидан жойлаштиринг
• Натижани экранга чиқаринг

Дастури:

• Selection.HomeKey unit:=WdStory (Курсорни матн бошига келтириш)
• Selection.EndKey unit:=WdStory, Extend:=WdExtend (Матнни тўлиқ белгилаб олиш)
• Matn = Selection.Text (Исмоилов Нусрат Солиевич 1990 матни ўзлаштирилади )
• k = InStr( Matn , " ") (Берилган матндан пробелнинг ўрнини топиш=9)
• S = Mid( Matn , 1, k + 1) + "." (S ўзгарувчисига матндан 1 дан 10 гача бўлган ҳарфлар олинади ва охирига нуқта (.) қўйилади = Исмоилов Н.)
• k = InStr(k + 1, Matn, " ") (10 чи ҳарфдан бошлаб матндан кейинги пробелнинг ўрнини топиш=16)
• S = S + Mid( Matn , k + 1, 1) + "." (S ўзгарувчисига олдинги S қўшилиб, матндан 17 дан 18 гача
• яъни 1 та ҳарфни олади ва нуқта (.) қўяди = Исмоилов Н.С.)
• yil = val (Right(Matn, 5 )) (yil номли ўзгарувчи матн охиридан 4 та ҳарф олади= 1990)
• yosh = 2011 - yil (yosh ўзгарувчисига 2011-1990 айирма (21) ўзлаштирилади)
• S = S + Str(yosh) + " ёшда" (S ўзгарувчисига олдинги S натижаси ва ёш матнли типга ўгирилиб ёзилади ҳамда ёшда сўзи алоҳида қўшиб ёзилади)
• Selection.TypeText (S) (Натижа жорий ҳужжатда ҳосил бўлади)

Натижа: Исмоилов Н.С. 21 ёшда

ГУРУҲЛАР УЧУН ў қув топшириқлари

• Берилган топшириқлардан бирини танланг ва уни ечиш алгоритмини тушунтиринг.
• Топшириқ шартига кўра дастурини тузишда қўлланиладиган функция номларини, уларни қўллашдан мақсад ва кутилаётган натижаларини берилган жадвалга киритинг.

№

Функция номи

1

Қўлланилиш мақсади

2

InStr

Кутилаётган натижа

3

Берилган матндан пробелнинг ўрнини аниқлаш

....

Пробел ўрни қийматини қайтаради

3. Топшириқни ечиш дастурини тузинг.

1-Топшириқ

• 14 сўздан иборат матн берилган, сўзлар ўзаро 1 та пробел билан ажратилган. Таркибида 3 та ҳарфдан иборат сўзларни ва шу сўзларнинг тартиб рақамини қайтарувчи дастур тузинг.
• Масалан: Visual Basic For Application дастурлаш муҳитида энг асосий тушунча курсорнинг ҳар томонга ҳаракати ҳисобланади
• Натижа: For 3 - ўринда, энг 7 - ўринда, ҳар 12 - ўринда

2-Топшириқ

• Ихтиёрий сондаги рақамларни сўзлар орқали ифодаловчи дастур тузинг.
• Масалан: 3471
• Натижа: уч тўрт етти бир

3-Топшириқ

• Берилган матндаги сатри сўзини қатори сўзига алмаштиринг.
• Берилган матн:

Word ойнасининг менюлар сатри пастида ёрдамчи тугмалар сатри жойлашган

• Натижа:

Word ойнасининг менюлар қатори пастида ёрдамчи тугмалар қатори жойлашган

Уйга вазифа учун масалалар:

• Берилган 3 та сўзлар ўрнини тасодифий алмаштириш дастурини тузинг.

Масалан: мен институтда ўқийман

Натижа: ўқийман мен институтда

2. 13.04.2011 сана кўриниши берилган, уни 13-апрел 2011 йил Чоршанба кўринишига келтирувчи дастур тузинг.

Гуруҳлардаги ишлар баҳосининг жадвали :

Гуруҳ

Жавобнинг тўлиқ ва аниқлиги

(1 балл )

1

Ахборотни кўргазмали тасвирлаш

(0,5 балл )

2

Гуруҳдаги ҳар бир аъзонинг активлиги (0,5 балл )

3

Умумий баллар йиғиндиси

(2 балл )

Баҳо

Амалий машғулот бўйича талаба 1 баллдан 2 баллгача йиғиши мумкин:

1,7 – 2 балл – “аъло”

1,4 – 1,6 балл – “яхши”

1 - 1,3 балл – “қониқарли”

0 – 0,9 балл – “қониқарсиз”

1-Топшириқ алгоритми

• Матн бошига ўтинг
• Матнни тўлиқ белгилаб олинг
• Бирор ўзгарувчига матнни ўзлаштиринг
• 2 та ўзгарувчига 1 ни ўзлаштиринг
• Цикл токи 14 га тенг бўлганича берилган матндаги пробелларнинг ўрнини кетма-кет аниқланг ва унинг қийматини бирор ўзгарувчига ўзлаштиринг
• 3 та ҳарфлик сўзларни текшириш йўли билан ажратиб олинг
• Натижани ҳосил жойлаштиринг

1-Топшириқ дастури

• Selection.HomeKey unit:=WdStory (Курсорни матн бошига келтириш)
• Selection.EndKey unit:=WdStory, Extend:=WdExtend (Матнни тўлиқ белгилаб олиш)
• Matn = Selection.Text (Берилган матн ўзлаштирилади)
• m = 1 ( m ўзгарувчиси дастлаб 1 ни олади)
• j = 1 ( j ўзгарувчиси дастлаб 1 ни олади)
• While j (токи j 14 га тенг бўлганича цикл бажарилади)
• k = InStr(m + 1, Matn, " ") (Берилган матндаги дастлабки пробел ўрнини аниқлайди k= 7 )
• (иккинчи циклда кейинги пробел ўрнини аниқлайди, яъни 8 дан бошлаб қидирганида 13 чи ўринда k= 13)
• S = Mid(Matn, m + 1, k - m - 1) (Матндан дастлаб 2 чи ҳарфидан бошлаб 5 та ҳарф олади S= isual )
• (иккинчи циклда матндан 8 чи ҳарфидан бошлаб 13-7-1=5 та ҳарф олади

S=Basic )

• If Len(S) = 3 Then ( S сўзи узунлиги 3 га тенгми = йўқ )
• s1 = s1 + S + Str(j) + " - ўринда " ( S сўзи узунлиги 3 га тенг бўлганида шу сўзни ва унинг ўрнини ўзлаштиради )
• End If ( Шарт тугатилиши )
• j = j + 1 ( j биттага ошади j=2 )

( кейинги циклда j яна биттага ошади j=3 )

• m = k ( m = k =7 бўлади )

( кейинги циклда m =k=13 бўлади ва ҳ.к.з )

• Wend ( цикл охири )
• Selection.EndKey unit:=wdStory ( Матн охирига ўтиш )
• Selection.TypeParagraph ( 1 абзац пастга )
• Selection.TypeText (s1) ( Натижани жойлаштириш )

2-Топшириқ алгоритми

• Матн бошига ўтинг
• Матнни тўлиқ белгиланг
• 1 та символ чапга, белгиланган ҳолда ҳаракат
• Ўзгарувчига матнни ўзлаштиринг
• Ўзгарувчига матн сўзи узунлигини ўзлаштиринг
• 1 дан то сўз узунлигигача циклни амалга оширинг
• Матннинг дастлабки (кейинги ва ҳ.к.з.) қийматини сонга ўгириб, бирор ўзгарувчига ўзлаштиринг
• Танлов оператори ёрдамида сонларни (0 дан 9 гача) сўз орқали ифодаланг
• Натижани кетма-кет бирор ўзгарувчига ўзлаштиринг
• Матн охирига ва бир абзац пастга тушиб, натижани жойлаштиринг

2-Топшириқ дастури

• Selection.HomeKey unit:=wdStory
• Selection.EndKey unit:=wdStory, Extend:=wdExtend
• Selection.MoveLeft unit:=wdCharacter, Count:=1, Extend:=wdExtend
• Matn = Selection.Text
• n = Len(Matn)
• For i = 1 To n
• k = Val(Mid(Matn, i, 1))
• Select Case k
• Case 0: Son = "Nol"
• Case 1: Son = "Bir"
• Case 2: Son = "Ikki"
• Case 3: Son = "Uch"
• Case 4: Son = "To`rt"
• Case 5: Son = "Besh"
• Case 6: Son = "Olti"
• Case 7: Son = "Etti"
• Case 8: Son = "Sakkiz"
• Case 9: Son = "To`qqiz"
• End Select
• Natija = Natija + " " + Son
• Next i
• Selection.EndKey unit:=wdStory
• Selection.TypeParagraph
• Selection.TypeText (Natija)

3-Топшириқ алгоритми

3-Топшириқ дастури

• Selection.HomeKey unit:=wdStory
• Selection.EndKey unit:=wdStory, Extend:=wdExtend
• Matn = Selection.Text
• m = 0
• j = 1
• While j
• k = InStr(m + 1, Matn, " ")
• s = Mid(Matn, m + 1, k - m - 1)
• If s = "satri" Then
• s1 = Left(Matn, k - 6) + "qatori " + Right(Matn, Len(Matn) - k)
• Matn = s1
• End If
• j = j + 1
• m = k
• Wend
• Selection.EndKey unit:=wdStory
• Selection.TypeParagraph
• Selection.TypeText (s1)

ЭЪТИБОРИНГИЗ УЧУН РАҲМАТ !