31...Сабырдын түбү сары алтын
32... Турмушта күчтүү болуш үчүн сабыр кылуу.
32. Сабырдын түбү сары алтын.
А: Окуучуларга суроолор.
Сабыр дегенде эмнени түшүнөсүңөр?
Силердин сабыр көрсөтпөгөн учурларыңар болгонбу?
Жиниңер кайнаган учурда же жакпаган бир абалда эмне кыласыңар?
Б: Теманы түшүндүрүү.
Адам баласы жашоосунда күнүгө ар кандай сыноолордон өтүп турат. Бир маселесин чечсе, экинчи маселеси башталат. “Күз – күрөш, жаз - жарыш” дегендей адам дайыма күрөшүүнүн үстүндө болот. Ар бир кылган кыймыл кандайдыр бир кызыкчылыкты көздөйт. Ушундай күрөшүүлөрдү жараткан, адамды кайгы-капага салган, кээ бирин чыйралткан, кээ бирин кыйраткан учурлар жашообузда проблема деп аталат. Проблемасы жок болгон адам жок, жана баары проблемаларын жок кылууну көздөшөт. Бирок проблемалар адамдарды бышырып, жашоосун кызыктуу кылып, жана, албетте, аларды бактылуу кылган себептер экенин баары эле түшүнө бербейт. Проблеманы чечүү менен адам жашоосунан ыракат алат, сүйүнүп бактылуу болот. Проблемалардын чечүү жолдорунун бири - бул сабыр.
“Сабырдын түбү - сары алтын” дегендей сабыр кылган жеңет, ал эми “сабырсыздын иши тамырсыз” дегендей чыдабаган жеңилет. Сабыр - бул жамандыкка туруштук берүү, жакшылыкты чыдамсыздык менен күтүү дегендик. Сабыр - бул үмүттүн булагы, жакшылыкка болгон умтулуунун ишке ашуусуна себеп боло турчу сезим. Сабырдуулук - бакыттын ачкычы. Мисалы, экзаменге даярданып аткан эки студенттин окуясына токтоло кетсек. Алардын бири сабырдуу, жашоонун өйдө-төмөнүнө моюн сунбаган бала болот, ал эми экинчиси чыдамсыз келген, оңой-олтоң жашоого көнгөн бири болот. Экзаменди жакшы, ийгиликтүү тапшырыш үчүн экөө тең даярданууга киришет. Сабырдуусу өзүнүн оор басырыктуу мүнөзү менен, өзүн өзү жоготпой, бардык китептерин кызыгуу менен окуп чыгат. Сабырсыз болгон студент окуп чыкканга мойну жар бербей оңой жолуна качырат. Биринчиси билимди мээсине куйса, экинчиси шпаргалка жасап ишин жеңилдетет. Экзаменде, өзүн эркин сезип жооп берген студент максатына жеңил жетет, ал эми коркуп атып тапшырган бала максатына жетсе да кеч жетет, жалган жол менен жетет, же жетпей да калат экен.
Сабыр - дайыма керек болгон бир курал. Адамдын башына ар кандай балээлер келиши мүмкүн. Ошондой учурларда эмоцияга алдырган баарынан кур калган демек, чыдамдык менен өткөргөнү женишке жеткен демек.
Сабырга түрткү болгон мүнөздөр төмөнкүлөр:
Каниет кылуу. Жок деп чөкпөгөн, бар деп көппөгөн адамдар ар дайым ийгиликтердин ээлери болот.
Тагдырга баш ийүү. Жашоодо болгон окуялардын баары бир Кудайдын колунда экенин унутпоо керек.
Жакшылыкка сүйүнүп, жамандыктан сабак алуу. Жамандык башка келгенде аны бир эскертүү келгендей кабыл алуу - бул сабырдын тамыры. Эгер адам кандайдыр бир кырсыкка учураган болсо, демек ал ошондой бир күнөөгө баткан. Мисал катары бир болгон окуяны айта кетсек болот. Бейтапканадан бир баалуу интструментти уурдап кетип сатып салган бир адам өз кызынан айрылат. Адам кылмыш кылгандан кийин эле кызы ооруп калат экен. Анын дартын бир ошол уурдалган инструмент аркылуу гана даарылаганга мүмкүн экен. Ошондуктан, кыйынчылык башыбызга келсе, демек биз ошого өзүбүз себеп болгон экенбиз.
Кыскасы, сабыр - ийгиликтин булагы, кыйынчылыктын душманы. Сабыр менен дос болгон проблемадан айрылат, ийгиликке жакындайт.
В: Аңгемелер, окуялар.
Жашоо торт бышыруу сыяктуу
Бир кичинекей бала чоң-апасынын жанына келип өзүнүн армандарын айта баштайт. Ал өзүнүн мектептеги, үй-бүлөсүндөгү, достору менен болгон маселелерин айтып берет.
Ошол кезде чоң-апасы торт бышырайын деп жаткан болот. Чоң-апасы балага “торттон ооз тиесиңби” деп калат. Аны уккан бала, албетте, макул болот.
Анда апасы: “Биринчи суу майдан ооз тийип көр!” дейт.
“Ляк” деп бала жийиркенет.
“Кичине чийки жумурткадан даам татып көрбөйсүңбү?” дейт анда апасы.
“Чоң-апа-а-а, коюңузчу!” дейт итиркейи келген небереси.
“Балким ун же сода жагаттыр сага?” деп дагы небересинин кыжырына тиет апасы.
“Апаке, анын баары аябай жагымсыз, даамсыз!” дейт бала.
Ошондо чоң-апасы: “Ооба, мунун баары өз-өзүнчө болгондо жагымсыз, даамсыз келет. Бирок, баарын туура жол менен бириктиргенде шумдук таттуу торт болуп калат” деп небересине сабырдуулуктун кандай маанилүү экендигин түшүндүрүп берет.
Таш катуубу же баш катубуу?
Илгери бир бала бар эле. Медреседе окуучу. Ал жерде сабак алып, үйрөтүлгөндөрдү түшүнүүгө аракеттенчү.
Бирок башы анча жакшы иштечү эмес. Бүткүл кылган аракетине карабастан эч нерсе үйрөнө албайт. Окууну да анча жакшы көрчү эмес. Курбулары андан небак ашып кеткен эле. Ал болсо дагыле бир жыл мурунку китептерди окууда.
Бир күнү мындай чечимге келди:
«Башым иштебейт менин. Зээндүүлүгүм аз. Андыктан окуй албайм. Андан көрө айлыма кайтып, жер иштеткеним жакшы эмеспи...»
Ушул ниет менен жолго чыкты. Бир жерге келгенде күн ысып, чарчай баштады. Жолдун четинде бир үңкүр бар эле, бирок киргенден коркту.
Үңкүрдүн ичи серүүн экенин билчү. Кирейин деп ойлоду, бирок аюу бар болуп калсачы?
Муну ойлоп, ичкери кирүүдөн коркту.
Акыры ысыктыкка чыдабай, эмне болсо да үңкүргө кирүүнү чечти. Кадамын жай шилтей киргенде, корккон нерсесинин жок экенине сүйүндү. Бир бурчка буттарын суна отура кетти.
Анан көзү үңкүрдүн шыбынан тамчылаган сууга чалып калды. Шыптан акырындап тамчылаган тамчылар астыдагы ташты оюп салган эле. А чынында таш катуу эле. Суу тамчысы болсо жумшак. Жумшак суу тамчысы кантип бул катуу ташты теше алууда?
Дароо эсине бир нерсе кылт дейт түштү. Жумшак суу тамчылары көптөгөн жылдар бою тамчылап отуруп, ташты ойгон. Бул боюнча өзү да туруктуулук менен сабагын окуп, мугалимдерин укса, акырындап башына бир нерсе кирмек.
«Менин башым мобул таштан катуу болбосо керек...» - деп күбүрөндү.
Туруктуулук менен сабырдуулук кылуу маанилүү. Мобул суудай сабырдуу болуу. Ошондо гана китептердеги маалыматтарды түшүнө алмак.
Дароо ордунан туруп, кайра артка медресени көздөй жөнөдү. Кажыбас кайрат менен аракет кылып жатып, акыры курбуларын кууп жетти. Атүгүл баарынан ашып кетти. Акыры ушундай аалымга айлангандыктан, китептери дагы эле окулууда. Бул себептен улам «Таштын уулу» деген мааниге келген «Ибнуль-Хажар» деп аталды.
Балээнин алдын алууну билгиле!
«Окьянус» аттуу зор бир сөздүктү түркчөгө которгон Асым Эфенди окуучулук күндөрүнүн бирин төмөнкүчө эскерет:
«Окуп жүргөндө биздин медресеге эң жакын болгон наабайдан нан алчумун.
Көп жыл бою бул наабайдын кардары болуп жүрдүм. Бир күнү эртең менен демейдегидей эле нан алыш үчүн бул наабай келгенимде наабайда иштеген бир жумушчунун адилетсиздигине дуушар болдум. Бардыгына нан берип, кезегим келгенине карабастан, мени көрмөксөн болду. Ага кандай гана белги кылбайын, баары бир мени көрмөксөн болууну уланта берди. Кылынган бул адилетсиздикке ачуум шакардай кайнап, наабайдын алдында турган бир ташты колума кармай, аны көздөй басууну чечтим. Бирок так ошол кезде дароо оюма бул нерсе келди:
«Бул киши бир балээге татыктуу абалга келген болсо, эмнеге муну менин колумдан тапсын? Эмнеге мен анын күнөөсүн мойнума алайын? Сабыр кылайын, сөзсүз түрдө мунун ичинде бардыр бир жакшылык.»
Акыры баары наны алып кеткенден кийин, мага да нанымды берди, медресеге кайттым.
Бир күн өткөн соң, наабайга барганымда ал кишини көрө алган жокмун. Аны сурасам, мындай дешти:
«Ал ишчи кечээ күтүлбөгөн жерден ооруп калды, азыр ажал менен бетме-бет. Бирок өлө албай, жанталашып жатат.»
Оюма бир нерсе кылт эте түшүп, аны урууга ниеттенген ташты колума алып, ал кишиге жөнөдүм. Ташты чекесине тийгизип, жууркандын үстүнө койдум. Бир аздан кийин киши акыркы демин оңой берди. Анткени бул таш менен ажалы келмек. Муну менен өмүрү бүтмөк.
Бирок сабырдуулугум себептүү ал ташты мен урбай калдым.»
Бул окуядан төмөнкүдөй сабак алса болот:
Эгер адилетсиздикке дуушар болсоңор, уруш-жаңжалдын алдын алууну билгиле жана:
«Бул киши токмокко татыктуу, биро мен аркылуу болбосун.» - дегиле.
Ал киши эмнеге татыктуу болсо, ошону табат. Бул балээ силердин колуңар менен келбесе гана болгону, башыңарды дартка салбасын...
Г: Накыл сөздөр
Сабыр ачуу, бирок мөмөсү таттуу.
Сабыр - бул, адам баласын бийиктеткен канат.
Сабырдуу адам - жылдыздуу.
Сабырдуулук - бакыттын ачкычы.
Сабырсыздын иши тамырсыз.
Сабырдын түбү - сары алтын.
Д: Ыр саптары
Сабыр - бул, сыйкырдуу дарман, артында ыйман,
Сабырсыздын абалы зыян үстүнө зыян.
Ар нерседе бар бир усул, сабыр болсо жеңишке жол,
Чымыркан, аз нерсе менен кутулгандар менен кутул.
Сабырга бышкан киши камалга жетет, ишен.
Шашманын иши туман үстүнө туман...
Чыдаган жетет муратка, андыктан шашылба!
Урулуп-согулсаң да, алыс болбойт жакын...
33. Турмушта күчтүү болуш үчүн сабыр кылуу.
А: Окуучуларга суроолор.
Турмуштагы кыйынчылыктарды жеңүүнү каалайсыңарбы?
Турмушта адамдын башы канткенде бышат?
Сабыр кылууну кандай түшүнөсүңөр?
Б: Теманы түшүндүрүү.
Бир адам жолдон өтүп баратып, дарактын коңулундагы куурчакчадан кичинекей көзөнөкчө пайда болуп, андан көпөлөктүн чыгууга аракет кылып жатканын байкап калды. Көпөлөк канча аракет кылса да, денесинин үчтөн бир бөлүгүн гана чыгарууга жарады. Көпкө карап турган ал адам көпөлөктүн куурчакчадан чыгууга күчү жетпей калган го деп ойлоп, жардам бергиси келди. Ал куурчакчаны этияттык менен экиге бөлдү. Андан көпөлөктүн алсыз денеси чыкты. Канаттары да өтө жука, анан алсыз эле. Ал адам көпөлөктүн денесин оңдоп-түздөп учуп кетишин күтүп турду. Бирок көпөлөк учпады. Эми ал өмүрүнүн калган бөлүгүн алсыз денеси, жазылбаган канаттары менен жерде жөргөлөп жүрүп өткөзмөк. Себеби жардам берем деген тилек менен аны бул абалга ошол адам жеткизген эле. Алла Таала табигатта баарын өз мыйзамы менен жараткан: кичинекей көзөнөкчө аркылуу көпөлөктүн кыйналып чыгышы анын денесиндеги суюктуктун канаттарына тарап, улам чыккан бөлүгү акырындап кургап, бекем болушун камсыз кылмак. Ал үчүн көп убакыт талап кылынса да, натыйжада кадимки көпөлөк турмуштагы алгачкы кыйынчылыктан, табигаттын мыйзамынан четте калмак эмес.
Кээде адамдар дагы кандайдыр бир ийгиликке жетүү үчүн көптөгөн аракеттерди жумшап, көп убакыт күтүүгө туура келет. Бирок бул аракеттердин баары биздин кадимкидей «учуп кетүүбүзгө» керектүү болгон сабырды талап кылганын түшунүүбүз керек. Алла жараткан адамзат да көпөлөк жана башка жаныбарлар сыяктуу кээ бир процестерден өтөт. Бул процес адамды турмушка даярдайт, чыңалдырат, кийинки оорурак сыноолорго даярдайт. Адам кээбир нерселерге бат эле жетип алууну көздөйт. Кээде, чынында эле бат эле жетет. Бирок, көпөлөктүн акыбалына туш келип калбагандай болуш керек. Турмушта көп нерсеге жетишкен акылман адам убагында мындай деген экен:
Мен күч сурадым... Жашоо мага күчтүү болуум үчүн кыйьнчьлыктарды берди; Акыл сурадым... Жашоо мага жашоону башымдан өткөрүү менен акылга байышым үчүн проблемаларды берди; Байлык сурадым... Жашоо мага иштеп байышым үчүн акыл менен ден-соолук берди; Ийгиликке жетүүнү кааладым... Жашоо мага жеңип чыгуум үчүн тоскоолдуктарды берди; Сүйүү сурадым... Жашоо мага башка адамдарга чын көңүлдөн жардам берүү мүмкүнчүлүгүн берди; Жашоодогу бардык жакшылыктарды сурадым... а жашоо мага жакшылыктарга алып баруучу жолдорду ачып берди.
В: Накыл сөздөр.
Турмуш - мектеп, анын жыргалынан жыласы - мыкты мугалим. (С. Градский)
Эрдик ар күн сайын кыйынчылыктарга туруштук берип, күрөшүүдөн келип чыгат. (Н.Островский)
Кайрат тагдырдын соккусун жокко чыгарат.
Күрөш - жашоонун шарты, күрөш бүткөн жерде жашоо да токтойт. (В. Белинский)
Улуу тоскоолдуктар болбой, улуу иштер жаралбайт. (Ф.Вольтер)
8
10 662
4 813 
