ТÆРХЪУС ЙÆ НЫХАСÆН ХИЦАУ У
ЦАРАХАТЫ ТАЙМУРАЗ
Тœрхъус œмœ Рувас тулдз бœласы бын бадынц.
Тœрхъус ставд цœссыгœй кœуы.
Тœрхъус – Кœдмœ цœрдзыстœм афтœ œнамондœй? Кœдмœ фœраздзыстœм ацы бирœгъы фыдмитœн? Тагъд нын нœ мыггаг бынтон куы сыскъуындзœн. Ныр ын цы œрхъуыды кœнœм? Хъаруйœ йыл нœ фœтых уыдзынœн.
Рувас йœ сœр аныхта, йœ былтœ хин сœрфт акодта.
Рувас – Æз бœргœ зонын, куыд дзы фервœзœм, уый. Фœлœ уымœн ныфс хъœуы.
Тœрхъус – Ныфсы тыххœй мœм дœ зœрдœ ма ʼхсайœд!
Рувас хин худт бакодта йœ мидбылты. Иуварсырдœм дзуры
Рувас – Фœлœуу, тœппуд, œз дын дœ хъœбатырдзинад раргом кœндзынœн.
Тœрхъус – Зœгъ, дœ хорзœхœй, мœ хорз сыхаг. Дœ маст дœр дзы райсдзынœн.
Рувас – Дыууœхстон балхœн, уœззау нœмгуытœ дзы бавœр, йœ размœ бабад œмœ йœ афœлдах.
Тœрхъус – Мœнœ цы хорз œрхъуыды кодтай! Бузныг, мœ хорз сыхаг!
Рувасы йœ хъœбысы акодта. Æртхъирœнгœнгœ дзуры
Тœрхъус – Фœлœуу, къуыбырхъус, ныр дын œз фенын кœндзынœн!
Рувас œмœ Тœрхъус фœйнœрдœм ацыдысты.
Тœрхъус рацыд иннœрдыгœй, йе ʼуœхскыл – дыууœхстон.
Йœ размœ рацыд Арс.
Арс – Дœ фœндаг раст, мœ сыхаг.
Тœрхъус – Æнœмаст у!
Арс – Цы кœныс ацы дыууœхстонœй? Мацы фыдбылыз дзы сараз дœхицœн.
Тœрхъус – Ма тœрс, зылынкъах. Хъуамœ бирœгъœй ме ʼппœт мœстытœ дœр райсон.
Арс – О-о! уымœн афтœ хъœуы. Æгœр œдзœском у, œмœ йын йœ ных чысыл бакъуырын хъœуы.
Тœрхъус заргœ ацыд, Арс бœласы бын œрбадт.
Уалынмœ Бирœгъ цœхœркалгœ хœдбынты тындзгœ œрбацœуы.
Арс – Чи та дœ суры фœстейы, цъœхой? Цыдœр тагъд та кœныс.
Бирœгъ – Тœрхъус мœм тынг œртхъирœн кœны, œмœ йын йœ даргъ хъустœ фœцыбыртœ кœнон.
Арс сыстад, Бирœгъмœ хœстœгдœр бацыд
Арс – Афтœ ма зœгъ. Дыууœхстон œм и. Дœхи дзы хъахъхъœн: Тœрхъус йœ ныхасœн хицау у…
Бирœгъ йœ къух ауыгъта œмœ ацыд. Арс та бœласы бын œрбадт, œрфынœй.
Райхъуыст гœрах, Арс фехъал, фœгœпп кодта.
Арс – Амарда йœ! Никœй аххос ын у, сыхœгтимœ уарзонœй цœрын хъœуы.
Фœзынд Тœрхъус. Йœ дыууœхстон сыфцœй ласœгау йœ фœстœ ласы œмœ дзойтœгœнгœ цœуы. Æрбадт бœласы бын, йœ ных асœрфта.
Арс – Цы фœци Бирœгъ? Амардтай йœ?
Тœрхъус – Нœ, Бирœгъы нœма федтон. Дзœгъœл гœрах мын фœци, œмœ ма мœ къœхтыл тыххœй цœуын.
Арс – Ехх, мœ хœлар! Дыууœхстон дœу аккаг нœу. Мœнœн œй ратт, œмœ дзы œз кœрдотœ згъалдзынœн. Дœуœн та дурœхсœн скœндзынœн. Къудзийы бын-иу бамбœхсдзынœ œмœ та-иу уырдыгœй сœрœн – дзœхст.
Тœрхъус – Хорз!
Ратта Арсœн дыууœхстон.
Уый йœ йе ʼфцœгыл бафтыдта, афтœмœй ацыд.
Тœрхъус та иннœрдœм ацыд. Уалынмœ цыдœр къœрцц фœцыди.
Тœрхъус хœрдмœ фœхауд.
Тœрхъус – Уау-у!
Æдзынœг кœсы йœ къœхты бынмœ
Тœрхъус – Ам къœппœджытœ œвœрд куы и! А-а-а! Фœлœуу, къуыбырхъус, ныр мын нал аирвœздзынœ! Ардœм œй œрбасайдзынœн, къœппœджы йœ къах бахаудзœн, œмœ йын мœлœтдзаг над фœкœндзынœн.
Фырцинœй скафыд. Бирœгъ иннœрдыгœй йœ размœ фœци.
Бирœгъ – Ам куы дœ, дынджырхъусджын! Рувас мын афтœ, Тœрхъус, дам, цавœрдœр хœцœнгарз балхœдта œмœ, дам, дœ марынмœ хъавы.
Тœрхъусыл ризœг бахœцыд
Тœрхъус – Æззз, ммœ ныныххасœн ххиццау ддœн!
Бирœгъ – Уый нырма бœрœг нœма у, йœ ныхасœн хицау чи у, уый.
Бирœгъ басырдта Тœрхъусы. Уый лидзынмœ фœци, Бирœгъ йœ фœстœ.
Уалынмœ Бирœгъы хъœр ссыди
Бирœгъ – Уœуу! Уœуу! Мœлын! Мœ къах асасти!
Бирœгъ къуылых-къуылых рацыд, йœ къахыл – къœппœг.
Æрбадт бœласы бындзœфхадыл, хъœрзы, йœ къахимœ архайы.
Къутœрты аууœтты Тœрхъус Бирœгъмœ бацыд.
Тœрхъус – Цœй, мœ хœлар, куыд у? Чи у йœ дзырдœн хицау?
Бирœгъ лœхстœмœ фœци.
Бирœгъ – Тœрхъус, дœ хорзœхœй, баххуыс мын кœн. Никуы уал дœ бахъыгдардзынœн.
Тœрхъус – Нœ-œ! Дœуœн дœ сомы дœ ахсœны ис! Нœ дыл œууœндын!
Расаста даргъ уис. Бирœгъмœ хœстœг бацыд, œмœ йœ цыма
ныртœккœ ныццœвдзœн, йœ къух афтœ дард фœхаста.
Бирœгъ йœ сœр йœ къухтœй амбœхста.
Бирœгъ – Уœууу!
Тœрхъус – Цœй, цавœр хъœр у, куы нœма дœ ныццавтон!
Бирœгъ – Тœрхъус, уœ Тœрхъус! Æз дœ мад дœ фыды уазœг, цœй-ма, суœгъд мœ кœн.
Тœрхъус – Е-е, цъœхой, мœнœй тœппуддœр куы дœ, уœд дœ, цымœ, цœмœй тарстœн?! Цœй, хорз. Суœгъд дœ кœндзынœн, œрмœст дзырдœй: мœн œмœ мœ мыггаджы мын нал хъыгдардзынœ.
Бирœгъ – Хорз, зылынцœст, хорз! Ард дын хœрын, хœстœг дœр уœм нал бацœудзынœн.
Тœрхъус Бирœгъы суœгъд кодта. Дыууœйœ рацыдысты размœ.
Бирœгъ – Тœрхъус йœ ныхасœн хицау у!
Тœрхъус – Сыхœгтœ та хъуамœ уарзонœй цœрой!
Дыууœрдыгœй рацыдысты Арс œмœ Рувас.
Кœрœдзийи къухтыл œрхœцыдысты.
Иумœ – Кœрœдзи уарзгœйœ цœрут!
6