Склад. Націск (5 клас)

Прадмет: беларуская мова

Клас: 5

Тэма: Склад. Націск

Мэта: паглыбленне ведаў вучняў пра ролю складападзелу і націску ў словах.

Задачы: - узнавіць і развіваць уменні дзяліць словы на склады, адрозніваць націскныя і ненаціскныя склады, удасканальваць навык вызначэння пазіцыі складу адносна націскнога, садзейнічаць запамінанню выпрацоўцы правільнага вымаўлення слоў, у якіх вучні робяць памылкі ў націску;

- развіваць граматычны лад мовы вучняў, уменне правільна ужываць словы ва ўласным вусным і пісьмовым маўленні;

- выхоўваць любоў і павагу да роднай мовы, добразычлівасць.

Тып урока: урок вывучэння новай тэмы.

Форма ўрока: гульня-падарожжа

Абсталяванне: мультымедыйная прэзентацыя, карткі з заданнямі, падручнік.

Ход урока

І. Рэлаксацыя.

Дзень добры!

І сядайце, калі ласка.

Пара вучыцца зноў прыйшла,

Вас запрашаю на ўрок,

Нібыта ў казку,

Жадаю плёну, поспехаў, дабра!

- Сёння ў нас незвычайны ўрок, таму што я запрашаю вас наведаць казачную краіну “Жывых слоў”. (Слайд 1.)

- Якой вы ўяўляеце краіну “Жывых слоў”?

- Якія словы, на вашу думку, называюцца жывымі?

- Вядомы беларускі паэт А. Вярцінскі пісаў:

(Слайд 2.)

Ні болей, ні меней: жывое слова,

Слова інакшым не можа быць.

Іначай што яно можна зрабіць?

Іначай не зерне яно, а палова…

Слова жывое – увасабленне

Любові жывой, жывога сумлення.

Для таго каб радавацца жыццю, людзям патрэбны жывыя словы, якія дапамогуць ім у любы час. І сёння мы з вамі пазнаёмімся з жыхарамі краіны “Жывых слоў”.

ІІ. Паведамленне тэмы, мэты і задач урока.

- Перш, чым адправіцца ў незнаёмую краіну і выглядаць культурнымі і ветлівымі людзьмі, нам патрэбна пазнаёміцца з яе гісторыяй і культурай і даведацца, які каштоўны падарунак атрымалі жыхары краіны ад Мовы.

Паслухайце, калі ласка, якія звесткі я пра яе знайшла: (Слайд 3.)

Калісьці жылі-былі ў адной краіне словы, якія былі заўсёды сумныя і не ўмелі выказваць свае эмоцыі. Акрамя таго, яны заўсёды спрачаліся паміж сабой, не маглі дагаварыцца, таму што кожнае слова лічыла сябе самым важным і не магло пагадзіцца, каб уступіць у тэксце месца другому. І тэксты, якія складалі гэтыя словы нічога не выражалі, гучалі непрыгожа і аднастайна.

Але аднойчы ў іх краіну завітала добрая чараўніца Мова. Паглядзела яна на жыццё слоў і дапамагла ім, зрабіўшы каштоўны падарунак ад шчырага сэрца. З таго часу словы ажылі і краіна іх стала называцца “Жывой”. А словы павесялелі і больш не сварыліся, кожны зразумеў сваю ролю, словы пачалі вымаўляцца прыгожа і выражаць розныя эмоцыі.

ІІІ. Матывацыя вучэбнай дзейнасці.

- Як вы думаеце, што ж падарыла чараўніца Мова словам? Чаму яны сталі вымаўляцца прыгожа? (Склад і націск.) (Слайд 4.)

(Вучні запісваюць тэму ўрока ў сшыткі.)

- Для чаго жыхарам краіны спатрэбіліся ўменне дзяліцца на склады і ставіць націск?

- А вам патрэбны гэтыя ўменні?

- Для чаго вам яны неабходны?

- Пра што вы хочаце даведацца ў краіне “Жывых слоў”?

- Чаму навучыцца?

- Тады давайце адправімся ў падарожжа.

ІV. Актуалізацыя раней набытых ведаў.

- Дазвольце мне быць вашым правадніком. У госці мы з пустымі рукамі не пойдзем, а возьмем з сабою рукзак з ведамі, а ў дапамогу – падручнік.

Я прапаную вам вам запоўніць рукзак словамі-падарункамі, размясціўшы іх як можна хутчэй ў алфавітным парадку: (Слайд 5.)

Адказнасць, беражлівасць, весялосць, добразычлівасць, захапленне, імклівасць, кемлівасць, лагоднасць, мэтанакіраванасць, настойлівасць, павага, радасць, салідарнасць, творчасць, уважлівасць, фантазія, цярплівасць, чалавечнасць, шчырасць, якаснасць, эмацыянальнасць.

Вучні працуюць у парах, зачытваюць адказы, затым правяраюць сябе на слайдзе. (Слайд 6.)

- Якія веды дапамаглі вам выканаць гэтае заданне?

- Я думаю, што жыхары нашай краіны будуць радыя вашым падарункам, папоўняць свой слоўнікавы запас, таму што ідзём мы да іх толькі з добрымі намерамі.

V. Вывучэнне новай тэмы.

На мяжы цудоўнай краіны мы сустракаем яе вартавых: Склад і Націск. (Слайд 7.)

- Давайце з дапамогай падручніка вызначым, хто гэта такія?

Вучні чытаюць правіла ў падручніку на с. 129, 130.

• Што вы даведаліся пра склад і націск?

• Для чаго ў мове патрэбны склад і націск?

VІ.Замацаванне ведаў, уменняў і навыкаў.

- У нашых новых знаёмых шмат пытанняў і заданняў для вас, якія дапамогуць вам бліжэй пазнаёміцца з жыхарамі іх краіны. Давайце паспрабуем іх выканаць.

Заданне 1-га канверта (ІІІ узр.) (Слайд 8.)

Раскажыце пры дапамозе складоў, хто вы такія, з якой краіны завіталі.

Практыкаванне 222.

Прачытайце выразна тэкст, а пасля запішыце, падзяляючы словы на склады:

Мы – тройчы дзеці ў вечным крузе:

Мы дзеці роднае сям’і,

І дзеці Маці-Беларусі,

І дзеці Матухны-Зямлі.

- Як уменне дзяліць на склады словы дапамагло вам пры чытанні і вымаўленні слоў?

Заданне 2-га канверта (ІV узр.) (Слайд 9.)

Нашы жыхары-жывыя словы вельмі любяць утвараць новыя словы. Дапамажыце ім у гэтым.

Практыкаванне 223.

Рашэнне лінгвістычных задач

Дадатковае заданне (V узр.):

Утварыце з двух слоў трэцяе новае слова: (Слайд 10.)

1. Саха + рама =?

2. Сала + па = ?

3. Лена + рыба = ?

Зрокавая гімнастыка.

- Я думаю, што са складамі, мы ўжо пасябравалі. А цяпер давайце пасябруем і з націскам.

Заданне 3-га канверта (ІІІ узр.) (Слайд 11.)

Пастаўце націскі ў словах, карыстаючыся тлумачальнымі слоўнікамі беларускай мовы. Прадстаўнік першага рада запісвае словы на дошцы з націскам на прыстаўцы, другога – на корані, трэцяга – на суфіксе.

- Прыказка, завязь, почырк, чараўнік, клубок, нарасць, хвароба, просьба, каралева, печыва, падвода, недаробка, загадка, разведка, вужака, выгрузка, касілка, сеялка, скакалка, сняжынка, талерка, пяцёрка, накіп, поліўка, абноўка, сувязь, бяссоніца, подкуп, баравік.

Праверка задання: (Слайд 12.)

Фізкультхвілінка “Пагуляйце разам з намі” (Слайд 13.)

Вучні выходзяць з-за партаў, настаўнік чытае пытанні. Хто першы падымае руку і дае правільны адказ, той выходзіць у цэнтр класа і пачынае ствараць “кола ведаў”. Гульня працягваецца, пакуль усе вучні не стануць у круг.

1. Якім словам усё роўна, пераблытаны іх склады ці не?

2. Як ахоўны слой дрэва ператварыць у прыродны вадаём?

3. У слове некалькі зычных і адзін галосны гук. Колькі ў ім складоў?

4. Што трэба зрабіць са словам падасінавік і падбярозавік, каб у іх было па шэсць складоў?

5. Колькі тут слоў са складам ра: раніца, парада, аўторак, рад, паветра, возера, барада?

6. Назавіце беларускую раку, у назве якой адзін склад? Два склады?

7. Назвы якіх беларускіх гарадоў маюць два склады? Тры склады?

8. Як ператварыць прыладу працы, якой косяць сена, ва ўстанову, дзе прымаюць і выдаюць грошы?

9. А невялікую скрыпку – у жанчыну, што іграе на ёй?

10. Які горад – Гродна, Магілёў або Мазыр – у гістарычных дакументах упершыню ўпамінаецца ў 1155 годзе? У слове-адказе націск на другім складзе.

11. Ці адрозніваюцца значэннем наступныя словы: конюх – канюх, комін – камін, прымус – прымус?

- Паглядзіце, зараз мы ўтварылі трывалае кола нашых ведаў. Малайцы!

Заданне 4-га канверта (ІV узр.) (Слайд 14.)

Адкажыце на праблемнае пытанне: ці ўплывае націск на правапіс слоў?

Практыкаванне 227.

Спішыце, пастаўце націск у словах. Першы склад перад націскам абазначце лічбай 1, другі – лічбай 2 і г.д. Растлумачце напісанне выдзеленых літар.

Ляснік, леснічоўка, няясны, неспадзявана, пасёлак, пасялковы, распілоўка, распілаваць.

• Правапіс якіх літар у беларускай мове залежыць ад націску?

• Растлумачце іх правапіс.

Дадатковае заданне (V узр.)

Са словам пасёлак складзіце просты развіты сказ, запішыце яго і падкрэсліце члены сказа.

Заданне 5-га канверта (V узр.) (Слайд 15.)

Перастаўце прамавугольнікі так, каб прачытаць пажаданне жыхароў краіны “Жывых слоў”.

Адказ: “Шануйце слова, захоўвайце яго прыгажосць!” (Слайд 16.)

• А што б вы пажадалі жыхарам нашай цудоўнай краіны?

• Знайдзіце радкі-пажаданне падручніка ў практыкаванні 226.

VІ. Падвядзенне вынікаў урока.

• Вялікі дзякуй жыхарам нашай краіны, іх вартавым і нашаму памагатаму – падручніку, але, на жаль, нам пара развітвацца з імі.

• Скажыце, калі ласка, чаму вы навучыліся, пабываўшы ў гасцях?

• Чым дапамог вам падручнік?

• Якія добрыя словы вы сёння пачулі?

• Чаму ж словы сталі жывымі?

Выстаўленне адзнак.

VІІІ. Дамашняе заданне. (Слайд 17.)

• Каб веды сталі вашым трывалым набыткам, я прапаную вам выканаць наступнае дамашняе заданне.

1. Паўтарыць правіла § 30,

2. Выканаць заданні пр.228 (ІІІ-ІV узр.)

3. Ажывіць словы пр.229 і выканаць заданні з гэтымі словамі (V узр.).

VІІ. Рэфлексія.

• Сёння ў нас на ўроку прагучала шмат розных слоў. Я хачу, каб вы памяталі, што словы – жывыя.

(Слайд 18.)

Ад слова вырастаюць крылы,

Ад слова стукае любоў,

Ад слова прыбываюць сілы,

Дык не шкадуйце шчырых слоў.

С. Грахоўскі

- Няхай з вашых вуснаў гучаць толькі добрыя і шчырыя жывыя словы! Дзякуй вам за працу!

(Слайд 19.)

6