Шахмат ойлылыр ойыны

б?л шахматтан сыныптан тыс шара 

Та?ырыбы: Шахмат – ойлылыр ойыны. Ма?саты: О?ушыларды? шахмат ойынына деген ?ызы?ушылы?ын арттыру. Ойлау ?абілетін жетілдіру. Салауатты ?мір салтын насихаттау. Т?рі: Д?ст?рлі емес. ?дісі: Жарыс - сайыс, с?ра? - жауап, топпен ж?мыс. К?рнекілігі: Шахмат та?тасы, тастары, шахмат ойынына арнал?ан белгілегіш са?ат, магнитті шахмат та?тасы мен тастары, с?ра? та?дау?а арнал?ан к?рнекі тор к?з ?а?аз фигуралар. П?наралы? байланыс: Математика, дене шыны?тыру, бейнелеу ?нері. Сайысты? барысы: І. ?йымдастыру. ІІ. О?ушыларды екі топ?а б?лу. ІІІ. ?діл?азы ал?аларымен таныстыру. ІV. Армысыздар ??рметті ?стаздар, сайысымыз?а ?атысушы жас ?ркен! Б?гін шахмат ?йірмесіне ?атысатын 5 - сыныптар, 6 - сынып, 7 - сыныптар о?ушыларыны? «Шахмат – ойлылыр ойыны» атты сайыс саба?ына ?ош келді?іздер! Ж?зден ж?йрікті, мы?нан т?лпарды аны?тайтын ?діл?азы ал?асымен танысайы?. Орта?ыз?а екі топ сайыс?а т?скелі отыр. Олай болса сайысымызды бастайы?. Екі топты? сайыскерлеріне шахмат тастары бейнеленген а? ж?не ?ара т?сті т?ж кигізіледі. І топ. «Шах» (А? т?сті т?ж) ІІ топ. «Мат» (?ара т?сті т?ж) ?нерпазды жарау аттай баптасын, Ж?лде алып, ел намысын са?тасын. ?нерімен танылып б?лдіршіндер, Ел сенімін е?бекпен а?тасын,- деп сайысты? т?рлерімен таныстырып ?тейін. Таныстыру.(Топты? аты, ?раны) І. Б?йге. Викториналы? с?ра?тар. (?р топ?а бес с?ра?тан ?ойылады) ІІ. К?кпар. С?ра? жауап.(Шахмат та?тасында тастар?а жасырыл?ан с?ра?тарды та?дау) ІІІ. Жор?а.(Шахмат та?тасында?ы этюдтерді ая?тау, ойынды жал?астыру) ІV. Шахмат жарысы.(?р топтан бес о?ушыдан шы?ып, екі топ шахмат ойнаудан жарыс?а т?седі) ?орытындылау. Кезе?дерімен таныс болса? сайысымызды бастайы?. Жарыс десе ?ртеніп жанып т?рар, Сусындап сол жарыстан ?анып т?рар. Сегіз ?ырлы бір сырлы сайыскерлер, Кез келді деп ?зін - ?зі таныстырар,- дей келе кезекті таныстыру?а берейік. А? т?ж киген «Шах» тобыны? ?раны: Шахматты біз ойнаймыз,                                                                   Амал т?сіл ойлаймыз.                                                                    Патша?а ?ауіп т?ндіріп,                                                                     Шах жасауды ?оймаймыз.

?ара т?ж киген «Мат» тобыны? ?раны: Жекпе - жекке т?скенде,                                                                     ?натамын же?генді.                                                                     Ж?рістерді? т?ресі,                                                                     Мат?а кім те? келеді. І. Б?йге. Викториналы? с?ра?тар. ?р топ?а бес - бестен с?ра? ?ойылады. Со?ан жауап берейік. ?рбір д?рыс жауап?а І ?пай беріледі. І топ?а: І. Шахмат ойынында ?анша т?рлі тас бар? (Пешкі, піл, ат, тура, у?зір, патша) 2. Ми ж?мысына арнал?ан ?аза?ты? ?тты? спорт т?рін ата?ыз? (То?ыз??мала?) 3. Шахмат ойынында ?андай тас ж?не ?ай жа?дайда бас?а тас?а айнала алады? (Пешка. Жауды? т?ріне шы??анда) 4. Шахмат та?тасында неше тор к?з бар? (64) 5. Билярд ойынында шарды ?ратын тая? ?алай аталады? (Кии) ІІ топ?а: 6. Шахмат ойынында пат ??ымы нені білдіреді? (Те? т?су) 7. ?аза?станды? шахмат ж?лдыздары кім? ( Динара, Жансая) 8. ?аза?ты? ?лтты? ойыны то?ыз??мала?та неше тас, неше отау, неше ?азан болады? (162 тас, 18 отау, 2 ?азан) 9. Шахмат ойыныны? ?ш б?лігін ата?ыз? (Дебют, миттельшпиль, эндшпиль) 10. Шахмат ойыныны? т?мар белгісінде ?андай фигура бейнеленген? (Ат) ІІ. К?кпар. С?ра? - жауаптар. К?рнекі шахмат та?тасында?ы тастар?а жасырыл?ан с?ра?тарды та?дау. Кез келген бір тасты та?дап алып, онда?ы с?ра??а жауап береміз. ?рбір д?рыс жауап?а І ?пай беріледі. а) Шахмат ойыныны? басты ма?саты не? (Патша?а мат ?ою) ?) Шахматта дебют термині не ??ым береді? (Ойынны? бас?ы кезе?і) б) Егер ат б?рышта т?рса оны? неше ж?ріске м?мкіндігі бар? (Екі ж?ріске) в) Егер піл б?рышта т?рса оны? неше ж?ріске м?мкіндігі бар? (Бір ж?ріске) г) Патша?а шабуыл ?алай аталады? (Шах) ?) Миттельшпиль ойынны? ?ай кезе?іне жатады? (Ойынны? орта??ы кезе?і) д) Шахмат тастарыны? орналасуын ата?дар? (Тура, ат, піл, у?зір, патша, піл, ат, тура, екінші ?атарда пешкалар) е) Шахмат ойыны е? ал?аш ?ай елде пайда бол?ан? (?ндістанда) ІІІ. Жор?а. Шахмат та?тасында?ы этюдтерді ая?тау, ойынды жал?астыру. ?р топтан бір - бір баладан шы?ып, магнитті шахмат та?тасында?ы ?ыс?а этюдті ?рі ?арай жал?астырады, ?ш пар ойыншыдан ?атысады, же?ген топ сайыскеріне 5 ?пай беріледі. ІV. Шахмат жарысы. ?р топтан бес ойыншыдан шы?ып, арнайы дайындал?ан ?стел ?стінде шахматшыны? уа?ытын есептегіш са?аттарды белгілеп отырып, екі топ жарыс?а т?седі.

V. Ой ж?йрік Берілген диграмманы шешу. А? бастап ж?ріп екі ж?рісте мат береді.

Сайысты ?орытындылау: ?діл?азылар?а с?з беріледі. Шахмат жарысында?ы са?ат бойынша іріктелген же?імпаздармен, ?пай бойынша же?ген топ марапатталады.