Селекциянын методдору

Массалык тандоо - адамга керектүү белгиге же касиетке ээ тирүү организмдерди фенотипке карай тандоо. М:буудайдын даны көп кылканы азыраак, белогу жогору болгон дандарды массалык түрдө тандап алып отуруп зарыл болгон сортторду алуу

Жекече тандоо – белгилүү бир асыл тукумдун генотибине негизделген. М: асыл тукум эркек организмди башка эт багытындагы же сүт багытындагы породалар менен аргындаштырып, алардан алынган аргындарды жекече тандап сыноо

Инбридинг – жакын туугандарды аргындаштыруу. Генотиби боюнча окшош организдерди аргындаштырууда гомозиготалуу организмдер алынат. Ооруларга туруктуулугу төмөн болот. М: туугандар үйлөнсө, балдар бул гендерди ата-энесинен окшош алып, иммундук системасы алсыз болушу мүмкүн. Ар кандай кесепеттерге ээ болот: 1. Тубаса кемтиктердин көбөйүшү 2. Репродуктивдик жөндөмдүн начарлашы(тукумсуздук, өлүү төрөлүү) 3.Интеллектуалдык жана физикалык өнүгүүнүн артта калышы

Аутбридинг – алыскы тукумдарды аргындаштыруу. Аргындаштыруудан алынган аргын тукумсуз болушу мүмкүн.

Тукумсуз болуп калган жаңы сорттон тукум алыш үчүн Карпеченко клеткалык деңгээлде жүрүүчү митоз процессинде колхицинди таасир этип (клетка бөлүнбөй калат) жаңы тукум берүүчү сортту алган

Гетерозис – генетикалык ар түрдүүлүктүн пайдалуу натыйжасы. Ал айыл чарбасында түшүмдүүлүктү жана туруктуулукту жогорулатуу үчүн кеңири колдонулат. Бирок гетерозистик эффект туруктуу эмес жана аны сактап калуу үчүн туруктуу селекция жүргүзүү керек. М: Жүгөрү гибриддери  – гибрид жүгөрүлөр ата-энесине караганда тез өсөт, данектери чоң жана түшүмдүүлүгү жогору.

Селекциянын заманбап методдору: 1) генетикалык инженерия 2) трансгендик организмдер 3) биотехнология

Генетикалык инженерия - керектүү сапаттары бар ДНК молекуласын конструкташтыруу Трансгендик организм – табигый аргындашууда пайда болбогон жасалма түрдɵ бир жандыктын генин экинчи жандыкка кɵчүрүү жолу менен алынган жандуу организмдер. М: бактериянын уулуу белок затынын гени кошулган ɵсүмдүктɵр зыяндуу курт-кумурскалардан коркушпайт.Мындай трансгендик организмдер ɵздɵрү ууну иштеп чыгып, кол салган курт-кумурскаларды ɵлтүрүшɵт. Учурда селекциянын ар кандай усулдарын колдонуп окумуштуулар ооруларга, ыңгайсыз чɵйрɵнүн шарттарына туруштук бере алган ɵсүмдүктɵрдүн жана жаныбарлардын жогорку түшүмдүү сортторун, породаларын алууда Биотехнология-  (грек тилинен которулган «биос»- тиричилик, «техно»-өндүрүш, “логос”- илим) адамга керек болгон баалуу продуктуларды алууда тирүү организмдерди технологиялык өндүрүштө пайдаланууну изилдөөчү илим. Айыл чарба, өнөр жай жана үй тиричилигиндеги калдыктарды кайра иштетүү эффективдүүлүгүн изилдеп, башка тармакта айыл чарбачылыгынын эл чарбасында колдонуучу башка заттарды алуу.Мисалы: жер семирткичтерди, күйүүчү майларды, биогаздарды алуу

Үйгө тапшырма

§ 42. Жумушчу дептер толтуруу.

«Адамзаттын глобалдуу көйгөйлөрүн чечүүдө биотехнологиянын ролу» деген темада эссе же презентация даярдоо