"Сан есімні? т?рлері".

Та?ырып: Сан есімні? т?рлері.

             Есептік ж?не реттік сан есімдер.

Саба?ты? ма?саты:                     

А)  Білімдік: С?з табыны? бір т?рі сан есім туралы білімдерін толы?тыру.

                       Есептік сан есімдермен таныстырып, оларды? ерекшелігін

                      ме?герту. Берілген с?ра?тар?а на?ты, толы? жауап беру.

                      О?ушылар?а білімді жетік ме?геру ?шін ?р т?рлі

                      тапсырмалар беру.

?) Т?рбиелік: ?лтжандылы??а, адамгершілік, ізгілікке т?рбиелеу. ?аза?

                          хал?ыны? асыл м?расы ма?ал-м?тел ?лгісінде т?рбиелеу.

Б) Дамытушылы?: Ойлау ?абілетін дамытып, белсенділігін арттыру. Ынта

                           ?ойып ты?дау, жазу, талдау машы?тарын ?алыптастыру.

                          С?здік ?орын, тіл байлы?ын дамыту. Ана тілін жетік біліп,

                         оны ??рметтеуге т?рбиелеу.

Саба?ты? т?рі: Жа?а саба?

?діс-т?сілі: С?ра?-жауап, топпен ж?мыс. Ой-тол?аныс ,

                           ?жымды? талдау, ой ?орыту, танымды? ойындар,

                           т?сіндіру.

Саба?ты? к?рнекілігі:

                         Интерактивті та?та, сурет, таблица, портрет, сандар.

  Саба?ты? барысы:

                      А) ?йымдастыру кезе?і. (о?ушылармен с?лемдесу),

                            Вассерман ?дісімен                                          

 ?ткенді пысы?тау.

( о?ушыларды? назарын та?та?а аудару)

1.  Сан есім деген не?

2.  Сан есім зат есімні? ?андай ма?ыналы? белгілерін білдіреді?

3.  К?рделі сан есімдер ?алай жасалады?

4.  Сан есім ?атыс?ан ма?ал – м?телдерді айт (3 топ)

5.  Сан есімді септе.

6.  Сан есімдерді ?атыстырып с?йлем ??растыр

7.  Сандар с?йлейді:

1.1845 жыл

2. 1991 жыл

3. 1989 жыл

4. 1941-1945 жылдар

Сан есімді ?атыстырып, ?зі? туралы айт ? (екі с?йлем)

А?мола облысы, К?кшетау ?аласына биыл неше жыл толды?

Сан есімні? жазылу емлесі:

1.     Мен биыл 6-сынып?а барамын.

2.     Сен «Абай жолы» романыны?  II томын о?ыды? ба?

Ескерту: 3. 2009 жыл, 22 наурыз.

(о?ушылар?а мысалдарды о?ыта отырып, ?здеріне ереже шы?арту)

Кітаппен ж?мыс.

?.?айсеновті? портреті (Ол кім? Т?сіндіріп кету).

(Жа?а та?ырыпты пысы?тау?а арнал?ан жатты?у.)

162-жатты?у.

1 топ (дауыстап о?иды)

2 топ (мазм?нын айтады)

3 топ (сан есімдерді табады).

 Со?ында 3 топ та  сан есімдерді д?птерлеріне жазады.

1.     С?здік ж?мысы:

Фашистер- итальян с?зі, т?йін, бірлесу дегенді білдіреді. Екінші д?ниеж?зілік со?ыста фашистік к?штерге тойтарыс берілді.

Белоруссия- ?лт ?кілдеріні? аттары.

Хатынь- Белоруссияны? бір селосы.

Талдау ж?мысы:

1.     ?.?айсенов екінші д?ниеж?зілік со?ыс?а ?атысып, ерлік к?рсеткен.

2.     ?ш жылды? ішінде (морфологиялы? талдау)

«Ой тол?аныс стратегиясы» (сурет) 3 топ

(о?ушыны? берген білімді д?рыс ж?не толы? ?абылдауына к?з жеткізу).

Еркін жазу, шы?армашылы??а баулу.

М??алім ?ортындылайды. Балалар жа?а та?ырып бойынша с?ра?тары? бар ма?

?й тапсырмасы. 166-жатты?у. 80 -бет. Ереже. 5 ма?ал

Е?бектерін ба?алау.

І. Саба?ты? та?ырыбы: Тіркесті с?здер.

а) К?рнекілігі: кеспе карточкалар, таблица, суреттер, инт ерактивті та?та.

?) ?діс-т?сілі: проблемалы? жа?даят тудыру, ?жымды? талдау, ой ?орыту, к?рнекілік                                                                        

?дісі, интерактивті та?тамен ж?мыс, танымды? ойындар.  

ІІ. Саба?ты? ма?саты:

1.     білімділік: о?ушыларды? дара ж?не к?рделіс?здер туралы білімдерін толы?тыру, тіркес с?здермен таныстыру, оларды? ерекшілігін меігерту.

2.     т?рбиелік: ?аза? тіліні? морфологиялы? за?дылы?тарын т?сіндіру, тілдік-эстетикалы? сезімдерін т?рбиелеу, адамгершілік ?асиеттерін дамыту.

3.     дамытушылы?: фонетика, лексика тараулары бойынша ме?герген білімдеріне с?йене отырып, сауатты жазу, о?у да?дыларын жетілдіру, о?ушыларды? белсенділігін арттыру, ана тілін жетік біліп, оны ??рметтеуге т?рбиелеу.

ІІІ. Саба? ?тілу барысы:          1.   ?йымдастыру кезе?і.

                                                 2.   ?й тапсырмасын с?рау

   а) 103- жатты?у.

         ?) ?лестірмелу карточка бойынша:

№ 1 . ?ыс?ар?ан с?здермен с?йлем ??ра.

                      МАИ (мемлекеттік автомобиль инспекциясы)

                      ТУ-104 (?ша? т?рі).

                      Пединститут, кг.

№ 2. К?рделі атаулар ?андай жолдармен ?ыс?артылады?

                     (Мысал келтір)

№ 3. О?у-а?арту с?зіне сатылай комплексті талдау жаса.

1.     Б?л с?з екі ??рамнан т?р: о?у-а?арту

2.     т?л?асына ?арай – туынды (себебі,аналитикалы? немесе синтаксистік т?сілмен екі туынды т?бірді? ?осарлануынан жасал?ан туынды с?з).

3.     ??рлысына ?арай – к?рделі ?ос с?з.

4.     ?осарлама ?ос с?з, себебі екі бас?а т?бірді? ?осарлануынан жасал?ан.

5.     Екі сы?ары да ма?ыналы.

6.     ?ос с?зді? екі сы?ары да ?осымшасыз.

7.     С?зде бір лексикалы?  екі грамматикалы?  ма?ына бар.

8.     Ма?ынасы – жалпы ??ым?а берілген атау.

9.     1 – граматикалы?  ма?ынасы – лексикалы? ма?ынаны? жалпылауынан жасал?ан жалпы грамматикалы? ма?ына – зат есім.

10.                        О?у – а?арту – не? Деген с?ра??а жауап береді.

11.                        Ма?ынасына ?арай: жалпы, дерексіз.      

Интерактивті та?тада?ы с?ра?тар?а жауап беру.

(?ткен та?ырыптарды еске т?сіру)

(ой ?оз?ау ?дісі бойынша с?ра?тар)

(сын т?р?ысынан ойлау)

1)    С?здерді? т?рлері, оларды? айырмашылы?ын ата.

2)    К?рделі с?здерді? т?рлерін ата.

3)    Біріккен с?здерге мысал келтір.

4)    Кіріккен с?здерге мысал келтір.

5)    ?ыс?ар?ан с?здерді ?алай т?сінесі??

IV. Жа?а саба? т?сіндіру.

1.     Кіріспе с?з: Ал енді, балалар, сендер б?гін к?рделі с?здерді? та?ы бір т?рі – тіркесті с?здер туралы танып білесі?дер.

Саба?ты? ма?саты: тіркес с?здерді? жасалу жолдары мен оларды? ерекшілігін ме?гересі?дер. Сонымен бірге жатты?у ж?мыстарын орындап к?рднліс?здерді тауып, талдау ж?мыстарын ж?ргіземіз.

Д?птерлеріне мысал жаз?ызу.

Біз К?кшетауда т?рамыз. Біз К?кшетау ?аласында т?рамыз.

С?ра?-жауап, ?дісі бойынша ережесін о?ушыларды? ?здеріне айт?ызу.

Ережесі: Екі  я оданда к?п с?здер тіркесіп келіп бір ??ымды білдіретін к?рделі с?здер тіркесті с?здер деп аталады. Б?лар ма?ынасы жа?ынан біріккен с?здер сия?ты бір ??ымны? атауы болып келеді, біра? бір-бірінен б?лек жазылады.

Тіркесті с?здерге: ( та?тадан жазу)

1.                К?рделі зат есімдер (м?дениет сарайы, ауыл шаруашылы?ы)

2.                К?рделі сын есімдер (?ыр м?рынды, ат жа?ты, ?зын бойлы)

3.                К?рделі сан есімдер (32, 280,, т.б.)

4.                К?рделі ?стеулер (к?ні бойы, ала жаздай, ...)

V. Кітаппен ж?мыс.

52-бетте 107- жатты?у. Топпен ж?мыс  (та?тада тапсырма берілген).

І-топ. Мазм?нын ашу.

ІІ-топ. Тірек с?здерге т?сінік беру.

ІІІ-топ. М?тіннен тіркесті с?здерді табу, жазу (3 топ б?рі жазады).

Та?тада: Ке?ес Ода?ыны? (с?з ??рамына ?арай талдау).

??рылысына ?арай - к?рделі с?з, екі с?зді? тіркесуі ар?ылы жасал?ан,

1.     Ке?ес – т?бір с?з,

2.      Ода? – негізгі т?бір с?з, кейінді ы?пал, ы – т?уелдік жа? ІІІ, ны? – ілік септік.

тірек с?здер:

1.     Ке?ес Ода?ы – 15 ел бір б?тін болып отыр?анда Ке?ес  

Ода?ы бол?ан,

                            2. Т?ркістан-киелі жер,

                            3. Т.Рыс??лов-мемелекет ж?не ?о?ам ?айраткері, ?лт

                                   азатты? к?терілісті? ?йымдастырушысы ж?не басшысы.

                                    4. 334 МТС, совхоз,

                                    5. ?СЭ – ?аза? совет энциклопедиясы.

         109-жатты?у (53-бетте).

Ма?саты: ?ле?ді м?нерлеп о?ып, ??рамында?ы к?рделі с?здерді т?ріне ?арай ажырату.

1.     Балуан Шола? туралы.

Балуан Шола? Баймырза?лы – ?аза?ты? халы? сазгері, ат ойыныны? т?рлі т?сілін ме?герген ?нерпазы, к?ш ?нерін к?рсеткен спортшысы, жауырыны жерге тимеген балуаны. Оны? есімін де халы? осы со??ы ?неріне с?йсінгендіктен еркелетіп, жас к?нінде сауса?ын ?сітіп алуына байланысты «Балуан Шола?» деп ата?ан , ?йтпесе ?зіні? азан ша?ырылып ?ойыл?ан шын аты – Н?рма?анбет. Шы??ан тегі – ?лы ж?зді? Дулат тайпасыны? С?мбет руынан. Біра? аталары ерте кезде Ар?а?а ?оныс аудар?анды?тан, оны? бар ?мірі К?кшетау ??ірінде аты?ай, ?арауыл руларыны? арасында ?ткен.

      Балуанны? ?кесі Баймырза ?ара к?шке мы?ты бол?анмен, ?з т??ірегінде танымал а?аш шебері болыпты. ?кесіне ?ара?анда, шешесі ?алампыр ?арулы кісі бол?ан дейді. «Алып – анадан» деген ?ой, Балуан Шола? та осы анасына тартып, тендессіз алып к?шті? иесі бол?ан.

       М?ны? ?стіне ?н-к?йге деген ??штарлы?ы ерте оянып, Біржан сал, А?ан серілерді? ?ндерін бабына келтіріп, тамылжыта орындыйтын болады.

        Бойына бірнеше ?нерді жина?ан дарынды жас бертін келе ?асына ?зіндей ?нерпаз жастарды жинап, ойын – сауы? жасайды. Ел аралап, небір ?нерпаздармен танысыды. ?ндерін ?зі с?йіп орындайтын Ар?а сазгерлеріні? ?ншілік – шы?армашылы? д?ст?рін берік ?станып енді ?зі де ?н шы?ара бастайды. Ол шы?ар?ан: К?кшетау, Желдірме, Ащылы-айыры?, Дікілдек, ?ос перне, ??лан кісінес ?ндері Ар?а ??іріне ке?інен тарап, к?пшілікті? с?йіп ты?дар ?ніне айналады. Оны? ?ндерін ?уендегі батылды?, ?ршіл мінез Балуан Шола?ты? ?зіні? шамадан тыс ?айрат-к?шін бай?атып т?ратындай тым жігерлі болып кедеді.      

            Сан ?нерімен хал?ым риза етіп, Сарыар?асын сазды ?уенімен тербеткен, заманыны? айтылу сал – серісіні? бірі бол?ан Балуан Шола? Баймырза?лы 1916 жылы ?зіні? ту?ан жері ?зектісайда ?айтыс болады.

 М?нерлеп о?у.

Б?л к?нде ?ыры? то?ызда мені? жасым,

?амалды? ?ыры? б?зар тау мен тасын.

Кешегі ?ырк?йекті? базарында

К?тердім елу бір п?т кірді? тасын.

Жиылып орыс-?аза? та? ?алысты,

Болды деп ?а?арманнан мынау басым.

?з атым ?кем ?ой?ан Н?рма?амбет,

Хал?ымнан к?ріп ж?рмін ?адір-??рмет,

Алатау, аз к?н жаттым аунап-?унап,

Дертіме д?рі берді? ж?рген улап.

К?ргенше енді айналып ?ош, аман бол,

?лысы ?лы ж?зді? ?йсін,  Дулат!

 49 м?шел жас туралы.

2.     К?рделі с?здерді табу  (д?птерге жазу).

VI. Жа?а саба?ты пысы?тау.  

Тіркесті с?здерді ??растыр:

                                                  ?зын                              са?ат

                                                  алтын                                     бойлы

                                                  к?н                                   кемесі

                                                  жер                                 ж?зі

                                                  ?арыш                                    с?улесі

                                                  к?к                                 ала

                                                  он                                   алты

К?п н?ктені? орнына керекті с?з тіркесін ?ойып жазу.

      Ол ... жас?а толыпты.

      Жазушы М.?уезовты? ...  романын ж?ртшылы? ?ызы?ып о?ыды.

      ...  К?ксеректі? артынан мылты? дауысы г?рс етті.

ЕСКЕРТУ: Т?ра?ты с?з тіркесінен айырмашылы?ы.

                      Мысалы: Екі ж?зді адамнан са? бол.

                      Екі ж?з адам келмекші.

VII. ?йге тапсырма:      108-жатты?у (к?рделі с?здерді теріп жазу)

                                           110-жатты?у  (1.2. с?з ??рамына талдау ж)

                                            Мысалы: баланы? бас ?стазы – ата-анасы.