Министерство образования и науки Республики Бурятия
ГБОУ «Республиканский Бурятский Национальный лицей-интернат № 1»
УТВЕРЖДАЮ: СОГЛАСОВАНО: Рассмотрено:
Директор РБНЛИ № 1 Зам.директора по УВР на заседании МО
_______________ _____________________ __________________
«___»___________г. «___»_______________г. «___»____________г.
Рабочая программа
_________________Осорова Эржена Нимбуевна_________________
_________________________Первая__________________________
ФИО, категория учителя
Предмет: буряад литература
Класс: 8 а, б
Рассмотрено на заседании
педагогического совета
протокол № 1
от « » ___________ 2020 г.
учебный год
1.Тайлбари бэшэг
Тус программа гүрэнэй Федеральна стандарт, Буряад Республикын Һуралсалай болон эрдэм ухаанай министерствын туршалгын программа дээрэ үндэhэлэгдэнэ. Буряад дунда hургуулида түрэлхи литература hуралсалай предмет болгогдожо, үзэгдэжэ байдаг гээшэ.
Программа иимэ хубинуудhаа бүридэнэ: тайлбари бэшэг, hуралсалай- тематическа түсэб, программын байгуулга ба удха, календарно-тематическа түсэб, hурагшадай мэдэсэ шадабариин гол эрилтэнүүд,hуралсалай методическа хангалга, хабсаргалта.
Буряад литература үзэлгэ болбол имагтал образоор харуулдаг дээрэhээ hурагшадые арад зондоо үнэн сэхээр хүмүүжүүлхэ хэрэгтэ тон ехэ удха шанартай.
Түрэлхи литературын программа тематическа принципэй үндэhэн дээрэ байгуулагдаба. Эндэ арадай аман зохёолнууд, буряад литература сооhоо удхын ба байгуулалтын талаар hурагшадай ойлгосо, мэдэсэдэ таарамжатай уран hайханай зохёолнууд шэлэгдэн абтажа, тайлбарилан уншахаар, шудалан үзэхѳѳр хараалагдаба. Эдэ зохёолнууд хадаа түүхын үе сагтай, арад зоной үйлэ хэрэгтэй, түүхэтэй, түрүү хүнүүдэй дүрэтэй сэхэ холбоотой юм.
Буряад литературын VIII-IХ классуудай программа литературно- хронологическа принципэй ёhоор табигдана. Туд программа V-VII классуудай түрэлхи литературын программада түшэглэн, саашань үргэлжэлүүлнэ, тиихэдээ hургуулида литература үзэлгын шэнэ шата боложо үгэнэ.
Эндэ түрэлхи литератураар урдахи классуудта hурагшадай олоhон мэдэсэ, дүршэл, шадабари үргэдхэхэ, гүнзэгырүүлэгдэхэ, саашадаа Х-ХI классуудта буряад литература шудалхаар нарин бэлэдхэлтэй болохо юм.
Туд классуудай программа соо обзорноор үзэгдэхэ материалнууд- арадай аман зохёол ба тэрэнэй жанрнууд, үльгэрнүүд ба үльгэршэд, мүнѳѳ үеын хэдэн уран зохёолшодой зохёолнууд ороhон байна. Эндэ лекционно метод, хѳѳрэлдѳѳнүүдые хэрэглэхэдэ таарамжатай.
VIII-IХ классуудай программын ёhоор буряад литература үзэжэ дүүргээд байхадаа, hурагшад арадай аман зохёолой бии болоhон, хүгжэhэн, түрүүшын уран зохёолшодой зохёолнууд тухай гүнзэгы мэдэсэтэй болоhон байха ёhотой.
Литературын теориин ойлгосонуудые hурагшад V-VII классуудта шудалжа эхилээд, VIII-IХ классуудта үргэлжэлүүлнэ, хүгжѳѳнэ.
2.Һуралсалай- тематическа түсэб
| № | Программаар узэхэ материал | Темээр угтэхэ саг |
|
| Арадай аман зохеолой уран hайханай заншал |
|
| 1 | Аман зохеолой заншалые литературада хэрэглэлгэ. | 1 |
| 2 | Мифүүд. Дэлхэй яажа бии болооб? Арааха. | 1 |
| 3 | Домогууд. Хори тухай домог. Хонгоодор тухай домог. Сартуул яhатанай домог | 1 |
| 4 | Дуунууд. Оньhон ба хошоо үгэнүүд. | 1 |
| 5 | Таабаринууд. Үреэлнүүд. | 1 |
| 6 | Үльгэрнүүд. «Абай Гэсэр хүбүүн» Холбоо хэлэ хугжоолгэ (багшын узэмжоор) | 7+2 |
| 7 | Арадай аман зохеолой уран hайханай заншал гэhэн разделээр творческо практикум | 2 |
|
| II. Буряад арадай XYIII-XIX зуун жэлнүүдэй бэшэмэл зохеолнууд ба тэдэнэй уран hайханай заншалнууд |
|
| 8 | «Монголой нюуса тобшо» Тэмүүжэнэй уг гарбал, бага, эдир наhан | 2 |
| 9 | Тэмүүжэндэ Чингис хаан солые олгоhониинь | 2 |
| 10 | Творческо практикум | 1 |
| 11 | Замай тэмдэглэлнүүд. Дамба-Даржаа Заяев. Замай тэмдэглэлнүүдhээ | 1 |
| 12 | Б. Барадин «Замай тэмдэглэлнүүд»
| 1 |
| 13 | Б.Рабданов «Худалдаа наймаан, түбэд эхэнэрнүүд» | 1 |
| 14 | Творческо практикум | 1 |
| 15 | III.Буддын шажанай зохеолнууд ба тэдэнэй заншалнууд. Э. Ч. Дугаров. | 1 |
| 16 | Четвертиин дүн. | 1 |
| 17 | III.Буддын шажанай зохеолнууд ба тэдэнэй ёһо заншалнууд Э. Дугаров Будда Шакьямуни |
3 |
| 18 | Творческо практикум | 1 |
| 19 | IV. ХХ-дохи зуун жэлэй буряад литература ба тэдэнэй ёһо заншалнууд Буряад арадаа гэгээрүүлэгшэд. Ч-Лх. Базарон. “Хаарташан” |
2 |
| 20 | Творческо практикум | 1 |
| 21 | Д-Р Намжилон. “Буряад аршааншадай байдал” | 2 |
| 22 | Творческо практикум | 1 |
| 23 | Б.Барадин “Сэнгэ баабай” | 5 |
| 24 | Творческо практикум | 1 |
| 25 | Б.Барадин “Буряад-монголой уг гарбалай домог” | 1 |
| 26 | Творческо практикум | 1 |
| 27 | V. Поэт-реформатор. Д.Дашанимаев. | 1 |
| 28 | Д.Дашанимаев. “Тоёон”. “Туг” | 1 |
| 29 | Четвертиин дүн. | 1 |
| 30 | VI.Романтическа ёһо заншалые буряад литературада хэрэглэлэгэ |
|
| 31 | Романтическа ёhо заншалай нүлѳѳн Солбонэ Туяа. Шулэгууд «М.Н.Богдановай дурасхаалда», «Энэл даа турэhэн таламни», «Ангар» | 2 |
| 32 | Ч.Ц. Цыдендамбаев . Шулэгууд «Энхэрэл», «Хурса зэбсэг» | 1 |
| 33 | Ч.Ц. Цыдендамбаев «Концерт (Хѳѳрѳѳн)» | 1 |
| 34 | Творческо практикум | 1 |
| 35 | Д-Д. Ж.Мункоев. Поэмэ «Таладаа гарабаб…» | 2 |
| 36 | Творческо практикум | 1 |
| 37 | VII. Реалистическэ ёһо заншалые буряад литературада хэрэглэлэгэ |
|
| 38 | Реализм.Ц.Доной зохёохы зам | 1 |
| 39 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Бурхан торхо хоер» | 1 |
| 40 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Тармалгын үе» | 1 |
| 41 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Хоер бэшэг». «Буруулган бүрхэг үдэр» | 1 |
| 42 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Хагсуутай харанхы hүни». «Тэрэшни манай хүн гээшэ» | 1 |
| 43 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Гэмынь урдаа, гэмшэлынь хойноо» | 1 |
| 44 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Хабарай үдэшэ», «Хоер баяр тохеолдобо», «Шэнэ бэрхэшээл» | 3 |
| 45 | Творческо пратикум | 1 |
| 46 | VIII.Гушаад онуудай ба эсэгэ ороноо хамгаалгын агууехэ дайнай уе буряад литературада |
|
| 47 | К.Ш. Цыденов. «Хээрэ (хѳѳрѳѳн)» | 2 |
| 48 | Творческо практикум | 1 |
| 49 | Ц.Р. Галанов. «Эсэгын хубуун» | 3 |
| 50 | Творческо практикум | 1 |
| 51 | Ц.Ц. Дондогой. «Эхэ тухай поэмэ» | 3 |
| 52 | Творческо практикум | 1 |
| 53 | Четвертиин дүн. | 1 |
| 54 | IX. Буряад сонет. Сонедэй түүхэһээ. М.Ж.Самбуев «Аласай замда юрөөнэб» |
3 |
| 55 | Творческо практикум | 1 |
| 56 | X.Хүн түрэлтэн, уг гарбал, уг изагуур. Л.Д.Тапхаев «Угай түүхэ». (поэмэһээ хэһэгүүд) |
2 |
| 57 | Творческо практикум | 1 |
| 58 | А.Г-Н. Лыгденов «Үншэн» | 3 |
| 59 | А.Г-Н.Лыгденов «Нюдэнэй аршаан» | 3 |
| 60 | Творческо практикум | 1 |
| 61 | XI.Арадай аман зохеолой заншалые буряад литературада хэрэглэлгэ. Д.Н. Сультимов "Амиды зула" |
4 |
| 62 | Творческо практикум | 1 |
| 63 | Жэл соо үзэһэнөө дабталга. | 3 |
| 64 | Дабталга-бүридхэлгэ. Жэлэй дүн гаргалга. | 2 |
| 3.Программын байгуулга ба удха |
| № | Yзэхэ материал | Саг | Һурагшадай мэдэсэ, шадабари, дадал хүгжөөхэ зорилгонууд | Бэшэмэл ба аман хэлэлгэ хүгжөөлгын хүдэлмэринүүд | Ажаглалта |
| 1. | Аман зохёолой заншалые литературада хэрэглэлгэ | 1+2 | Арадай аман зохёол - буряад литературын үндэhэ hуури болоhон түшэг.Энэ ойлгосо hурагшадта дамжуулхадаа, арадай аман зохёолой hалбаринуудтай, жанрнуудтай танилсуулха, арадай аман зохёолой заншалые литературада хэрэглэhыень ойлгуулжа үгэхэ. | Обзорно темээр реферат бэшүүлхэ, олоной урда шэнжэлhэн хүдэлмэриеэ хамгаалха дадал хүгжөөхэ. | Һурагшадай конференци үнгэргэхэ. Соносхол, доклад, реферат. |
| 2. | Мифүүд. Дэлхэй яажа бии болооб? | 1 | Мифүүд болбол арадай аман зохёолой жанрнуудай үлгы гэhэн ойлгосотой танилсуулха, арадай аман зохёолой түрүүшын жанртай танилсуулха. | Эрдэмтэдэй хүдэлмэринүүдые хэрэглэн, өөрынгөө hанамжануудаар хубаалдаха. | Мифүүдые тематикаарнь бүлэгүүд болгожо хубааха. |
| 3. | Домогууд. Хори тухай домог. Хонгоодор зоной домог. Сартуул яhатанай домог. | 1 | Буряад арадай аман зохёолой гол жанр болохо домогуудтай танилсалга, мэдэсыень үргэдхэхэ, текст дээрэhээ уншалгын дадал hайжаруулха. Домогуудай хэлэнэй уран аргануудые тодорхойлхо, удха дээрэнь хүдэлхэ. | Нютаг нютагайнгаа түүхэ домогуудаар реферат бэлдэхэ. | Арадай домогуудаар когнитивнэ карта бэлдэхэ. |
| 4. | Дуунууд. Оньhон ба хошоо үгэнүүд. | 1 | Буряад арадай аман зохёолой шүлэглэмэл жанрнуудтай танилсалга. Yхибүүдтэ гоё hайхан мэдэрэл түрүүлхэ. Дуунууд удха болон аялгаараа арадай ажабайдалай хүгжэлтэдэ, үйлэ хэрэгүүдтэ арад зоной ямар сэгнэлтэ үгэhыень тайлбарилха. Оньhон хошоо үгэнүүд ухаан сэдьхэлэй, соёл болбосоролой таhаршагүй хубинь гэжэ ойлгуулха. | Арадай дуунуудые тематикаарнь хубаагаад, хөөрэлдөө бэлдэхэ, нютаг нютагай дуунуудай онсо шэнжые илгаруулжа шадаха. | Буряадай карта дээрэ дуунуудай өөрын карта зохёохо (урид зонhоо hуралгын хүдэлмэри ябуулха). Эжы абаhаа оньhон хошоо үгэнүүдые бэшэжэ абаха. |
| 5. | Yреэлнүүд. Таабаринууд. | 1 | Эдэ жанрнуудай уран аргануудыень тодорхойлхо, удха дээрэнь хүдэлхэ. Конспект бэшэхэ дадалынь үргэдхэхэ. Yгтэhэн темээр түсэб табиха, түсэбэй ёhоор хуряамжалhан, дэлгэрэнгы конспект бэшүүлхэ. | Конспект хэрэглэн аман хөөрөө (дискусси) бэлдэхэ. | Конспект, хөөрөөн, хуряангы. Дэлгэрэнгы түсэб. |
| 6. | Yльгэрнүүд. Абай Гэсэр хүбүүн (эпосhээ хэhэгүүд) | 7+2 | Буряад арадай аман зохёолой шүлэглэмэл жанрнуудтай танилсалга. Шүлэглэмэл hалбариин үльгэрэй жанр тухай мэдэсыень үргэдхэхэ. Yльгэрэй гол удхатай танилсуулха. Гэсэрэй дүрэ, дайшалхы хэрэг, ябадалайнь зорилго hурагшадтаяа элирүүлэн гаргахаар практическа хүдэлмэринүүдые үнгэргэхэ. Yльгэрэй текст дээрэ уншалгын дадал hайжаруулха. Yльгэрэй хэлэнэй уран аргануудые тодорхойлхо, удха дээрэнь хүдэлхэ. | Һалаануудай удхаарнь тодорхой хөөрөө бэлдэхэ. «Гэсэрэй баатаршалганууд», «Yльгэр соохи эхэнэрнүүдэй дүрэнүүд» гэhэн темэнүүдтэ найруулга бэшэлгэ. | Гэсэрэй баатаршалгануудаар когнитивнэ карта зуралга |
| 7. | «Монголой нюуса тобшо» Тэмүүжэнэй уг гарбал, бага, эдир наhан. Тэмүүжэндэ Чингис хаан солые олгоhониинь. Творческо практикум | 2
2
1 | «Монголой нюуса тобшо» гэһэн зохёолые ямар эрдэмтэд шэнжэлһэн байнаб гэжэ элирүүлхэ. Зохёол соо аман зохёолой зүйлнүүдые олохо. | Тэмүүжэнэй уг гарбал тухай хѳѳрэхэ. «Чигнис хаан бүхы дэлхэйдэ мянган жэлэй хүн» һанамжаяа бэшэхэ. | Чингис хаанай ябаhан газарай когнитивнэ карта зураха. |
| 8. | Замай тэмдэглэлнүүд Дамба-Даржаа Заяев. Базар Барадин Будда Рабданов «Худалдаа наймаан, түбэд эхэнэрнүүд» | 3+1 | Уран зохёолой «Замай тэмдэглэлнүүд» гэhэн жанртай танилсуулха, тэрэ сагай эртэмтэдэй, түлөөлэгшэдэй үүсхэлээр Буряад орон зүүн зүгэй оронуудтай дүтэ харилсажа эхилhыень ойлгуулха. | Реферат бэшэлгэ. | Түлөөлэгшэдэй аяншалhан газараар когнитивнэ карта зуралга |
| 9. | Буддын шажанай зохеолнууд ба тэдэнэй заншалнууд. Э. Ч. Дугаров. |
1 | Эрдэни Чимитович Дугаров – зохёохы зам. | Хүүгэдэй мэдээжэ уран зохёолшо гэжэ танилсуулха | Конспект бэшэлгэ |
| 10. | Четвертиин дүн гаргалга | 1 |
| Х.х.х. Багшын үзэмжөөр |
|
| 11. | . Эрдэни Дугаров «Будда Шакьямуни»
Творческо практикум | 3
1 | Буряад-монгол арадуудай Буддын шажанда hүзэглэжэ эхилhэн түүхэтэй танилсуулха. Будда Шакьямуни хэн гээшэб гэжэ олйгуулха, буддын шажан тухай хуряангы конспект бэшүүлхэ. | Конспект хэрэглэн аман хөөрөө бэлдэхэ. | Мүнөө сагта Буддын шажанай дэлгэрhэн гүрэнүүдэй когнитивнэ карта бэлдэхэ. |
| 12. | 20-дохи зуун жэлэй эхинэй буряад литература ба тэдэнэй ёhо заншалнууд. Буряад арадай гэгээрүүлэгшэд. Ч-Л Базарон «Хаарташан» зүжэг Д.Намжилон «Буряад аршааншадай байдал» Б.Барадин «Сэнгэ баабай» «Буряад –монголой уг гарбалай домог» |
1+1
2+1
5+1 1+1 | 20-дохи зуун жэлэй эхинэй буряад литература ба тэдэнэй ёhо заншалнуудтай танилсуулха, тэрэ сагта буряад арадаа гэгээрүүлэгшэдэй буряад соёлдо оруулhан нүлөөн, уран зохёолшодой нюдөөр ойлгуулжа үгэхэ. | Обзорно темээр соносхол бэшүүлхэ, хүдэлмэриеэ хамгаалха дадал хүгжөөхэ. | Хэшээл-конференци үнгэргэхэ. |
| 13. | Поэт-реформатор Д.Дашинимаев «Тоёон», «Туг» | 2 | Д.Дашанимаев – поэт-реформатор. Буряад ороной хүгжэжэ, индустриин бии болоhониие магтан дуулаhан түрүүшын зохёолшодой нэгэн гэжэ харуулха. Шүлэгэй удха республикынгаа түүхын хуудаhануудтай холбон, хөөрөөгөө бэелүүлхэ. | Шүлэгэй байгуулга, хэлэ, түүхэл дээрэ хүдэлхэ, шүлэгэй шүүлбэри схемын ёhоор үнгэргэхэ. | Сээжэ, уран уншалга үнгэргэхэ. |
| 14. | Четвертиин дүн гаргалга | 1 |
| Х.х.х. Багшын үзэмжөөр |
|
| 15. | Ном-хрестоматиин 2-дохи хуби Романтическа ёhо заншалые буряад литературада хэрэглэлгэ. Романтическа ёhо заншалай нүлөөн. Солбоной Туяа «М.Н.Богдановай дурасхаалда», «Энэл даа түрэhэн таламни», «Ангар» |
2 | Баруун гүрэнүүдэй уран зохёолой шэглэл дууряажа, романтическа ёhо заншалые буряад литературада нэбтэрүүлгэ тухай мэдэсээ үргэдхэхэ. Солбоной Туяагай намтартай, зохёохы замтайнь, бүтээлнүүдтэйнь танилсуулха. | «М.Н.Богдановай дурасхаалда», «Энэл даа түрэhэн таламни», «Ангар» гэhэн шүлэгүүдэй байгуулга, хэлэ, түхэл дээрэ хүдэлхэ, шүлэгүүдэй шүүлбэри. | Сээжэ, уран уншалга үнгэргэхэ. |
| 16. | Ч.Цыдендамбаевай намтар, зохёохы зам «Концерт» хөөрөөн. | 2+1 | Ч.Цыдендамбаевай поэт-лирик, прозаик байhыень элирүүлжэ hураха. «Концерт» (хөөрөөн)гэжэ зохёолтой танилсалга. | Нютаг соогоо хүндэтэй, ниитын ажал хүдэлмэридэ эдэбхитэйгээр хабаадаhан | Пресс-конференци, дүхэриг шэрээ үнгэргэхэ. |
| 17. | Д.Мункоевай намтар, зохёохы зам. «Таладаа гарабаб» поэмэ | 2+1 | Буряад литературада Д.Мункоевай оруулhан нүлөөн. Поэмэтэйнь танилсаха. Хөөрэлгэ бэелүүлхэ. | Поэмэhээ хэhэг сээжэлдэхэ, тэрэнэй философско удхатай байhыень лирическэ геройн бодолой гэршэлгэ. | Реферадуудые бэлдэлгэ. |
| 18. | Реалистическэ ёhо заншалые буряад литературада хэрэглэлгэ. Реализм. Ц.Дон «Хиртэhэн hара» | 9+1 | Ц.Доной намтар. Творческо замтайнь танилсуулха. «Хиртэhэн hара» туужа тэрэ үеын бодото байдал дээрэ үндэhэлэгдэнхэйень ойлгуулжа үгэхэ. | Нютагайнгаа тэрэ үеын байдал тухай хүгшэн эжы абаhаа hураhан hанамжаараа өөhэд хоорондоо андалдаха, хубаалдаха. | Зохёолго бэшэхэ.Когнитивнэ карта зохёохо. |
| 19. | 1930-аад онуудай ба Эсэгэ ороноо хамгаалгын Агууехэ дайнай үе буряад литературада. К.Цыденовэй намтар, зохёохы зам. «Хээрэ» хөөрөөн |
2+1 | К.Цыденовэй намтар, зохёохы замтайнь танилсуулха. «Хээрэ» хөөрөөнтэйнь танилсуулха. «Эрэ хүнэй досоо эмээлтэ хазаарта багтаха» гэжэ олйгосын удха тайлбарилха. | Обзорно темээр соносхол бэшүүлхэ, хүдэлмэриеэ хамгаалха дадал хүгжөөхэ | Конспект, хөөрөөн, хуряангы. Дэлгэрэнгы түсэб |
| 20. | Ц.Галановай намтар, зохёохы зам. «Эсэгын хүбүүн» | 3+1 | Ц.Галановай намтар, зохёохы замтайнь танилсуулха. «Эсэгын хүбүүн» хөөрөөнтэй танилсалга. Дайнай үеын үхибүүдэй байдал зураглалга. | Нютагайнгаа тэрэ үеын байдал тухай хүгшэн эжы абаhаа hураhан hанамжаараа өөhэд хоорондоо андалдаха, хубаалдаха. | Конспект, хөөрөөн, хуряангы. Дэлгэрэнгы түсэб |
| 21. | Ц.Дондогойн намтар, зохёохы зам. «Эхэ тухай поэмэ» | 3+1 | Ц.Дондогойн намтар, зохёохы замтайнь танилсуулха. «Эхэ тухай поэмэ» соохи эхын дүрэтэй танилсалга. | Эхын захиhан захяанууд, ажал хүдэлмэриин дүршэл тухай хэлэhэн үгэнүүдые түүжэ бэшэхэ. «Эхэ – нангин үгэ» зохёолго бэшэхэ. | Ц.Дондогой – журналист, публицист гэжэ сэдэбээр дүхэриг шэрээ үнгэргэхэ. |
| 22. | Четвертиин дүн гаргалга | 1 |
| Х.х.х. Багшын үзэмжөөр |
|
| 23. | Буряад сонет. Сонедүүдэй түүхэhээ. М.Самбуевай намтар, зохёохы зам. «Аласай замда юрөөнөөб» сонедүүдэй гүрлөө. | 3+1 | М.Самбуевай намтар, зохёохы замтай танилсуулга. Сонет тухай ойлгосотой танилсуулха. Буряад шүлэгшэд сооhоо сонедүүдые бэшэдэг поэдүүдтэй танилсуулха, мэдэсыень үргэдхэхэ. | «Аласай замда юрөөнөөб» сонедүүдэй гүрлөөhөө hургаал захяань ургажа ябаhан үхибүүдтэ шухалыень мэдүүлхэ. | Зохёолго бэшэлгэ. |
| 24. | Хүн түрэлтэн, уг гарбал, уг изагуур. Л.Тапхаевай намтар, зохёохы зам. «Угай түүхэ» поэмэ. | 2+1 | Л.Тапхаевай намтар, зохёохы замтайнь танилсуулха. «Угай түүхэ» поэмэ соохи гол темэ, уг гарбалаа заабол мэдэхэ гэжэ мэдэрэл түрүүлхэ. | Yхибүүд уг гарбалайнгаа шухалыень мэдэхын тула хүн бүхэнэйнь угай hарбалжаан зуруулха. | Конференци үнгэргэхэ. |
| 25. | А.Лыгдэновэй намтар, зохёохы зам. «Нюдэнэй аршаан», «Yншэн» хөөрөөнүүд. | 3+1 | А.Лыгдэновэй намтар, зохёохы замтайнь танилсалга. «Нюдэнэй аршаан», «Yншэн» хөөрөөнүүдэй гол темэ элирүүлгэ. | Наhатай зониие, эжы абаяа хайрлаха, тэдэндээ туhалха г.м. сэдэбээр эссе бэшэхэ. | Презентаци бэлдэхэ. |
| 26. | Арадай аман зохёолой заншалые буряад литературада хэрэглэлгэ. Буряад литературада арадай аман зохёолой үзүүлhэн нүлөөн. Д.Сультимовай намтар, зохёохы зам. «Амиды зула» зүжэг. | 4+1 | Арадай зохёол дээрэ үндэhэлэн, буряад литературын хүгжэлтые харуулха, яажа үндэhэ hууринь боложо, баяжаhан тухайнь мэдэсыень үргэдхэхэ. Д.Сультимовай намтар, зохёохы зам. «Амиды зула» зүжэгтэй танилсалга. | Зүжэг соохи хабаадаhан нюурнуудай, дуулаhан дуунай hанал бодол тайлбарилха, ямар hургаал зааhыень элирүүлхэ. | Зохёолго бэшэлгэ. |
| 27. | Жэл соо үзэһэнөө дабталга. | 3 |
| Тестовэ хүдэлмэри |
|
| 28 | Дабталга-бүридхэлгэ. Жэлэй дүн гаргалга. | 2 |
| Багшын үзэмжѳѳр. Сээжэ харюу. |
|
4. Календарно-тематическа түсэб
Буряад литература. 8-дахи класс. 1-дэхи четверть
| № | Программаар узэхэ материал | Разделээр узэхэ саг | Темээр угтэхэ саг | Болзор | ИКТ хэрэглэлгэ | Шабинарай бэеэ дааhан худэлмэри |
|
| Арадай аман зохеолой уран hайханай заншал | 16 |
|
|
|
|
| 1 | Аман зохеолой заншалые литературада хэрэглэлгэ. |
| 1 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ | Карта зураха |
| 2 | Мифүүд. Дэлхэй яажа бии болооб? Арааха. |
| 1 |
|
|
|
| 3 | Домогууд. Хори тухай домог. Хонгоодор тухай домог. Сартуул яhатанай домог |
| 1 |
|
|
|
| 4 | Дуунууд. Оньhон ба хошоо үгэнүүд. |
| 1 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ |
|
| 5 | Таабаринууд. Үреэлнүүд. |
| 1 |
|
|
|
| 6 | Үльгэрнүүд. «Абай Гэсэр хүбүүн» Холбоо хэлэ хугжоолгэ (багшын узэмжоор) |
| 7+2 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ |
|
| 7 | Арадай аман зохеолой уран hайханай заншал гэhэн разделээр творческо практикум |
| 2 |
|
|
|
|
| II. Буряад арадай XYIII-XIX зуун жэлнүүдэй бэшэмэл зохеолнууд ба тэдэнэй уран hайханай заншалнууд | 9 |
|
| Сахим ном хэрэглэлгэ |
|
| 8 | «Монголой нюуса тобшо» Тэмүүжэнэй уг гарбал, бага, эдир наhан | 5 | 2 |
|
|
|
| 9 | Тэмүүжэндэ Чингис хаан солые олгоhониинь |
| 2 |
|
| Чингис хаанай ябаhан газарай когнитивнэ карта зураха |
| 10 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 11 | Замай тэмдэглэлнүүд. Дамба-Даржаа Заяев. Замай тэмдэглэлнүүдhээ | 4 | 1 |
|
| Аяншалагшадай ябаhан газарай когнитивнэ карта зураха |
| 12 | Б. Барадин «Замай тэмдэглэлнүүд»
|
| 1 |
|
|
|
| 13 | Б.Рабданов «Худалдаа наймаан, түбэд эхэнэрнүүд» |
| 1 |
|
|
|
| 14 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 15 | Буддын шажанай зохеолнууд ба тэдэнэй заншалнууд. Э. Ч. Дугаров. |
| 1 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ | Буддын шажанай дэлгэрhэн газарнуудай когнитивнэ карта зураха |
| 16 | Четвертиин дүн. | 1 | 1 |
|
|
|
Буряад литература 8-дахи класс II-дохи четверть
| № | Программна материал | Разделээр үгтэһэн саг | Темээр үгтэһэн саг | Болзор | ИКТ хэрэглэлгэ | Һурагшадай бэеэ дааһан хүдэлмэри |
| 1 | Буддын шажанай зохеолнууд ба тэдэнэй ёһо заншалнууд | 4 |
|
| Электрон ном хэрэглэлгэ |
|
| 2 | Э. Дугаров Будда Шакьямуни |
| 1 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ | Тестовэ хүдэлмэри зохеолго |
| 3 | Э. Дугаров Будда Шакьямуни. |
| 1 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ | Реферат бэлдэлгэ |
| 4 | Э. Дугаров Будда Шакьямуни |
| 1 |
|
|
|
| 5 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 6 | ХХ-дохи зуун жэлэй буряад литература ба тэдэнэй ёһо заншалнууд Буряад арадаа гэгээрүүлэгшэд. Ч-Лх. Базарон. “Хаарташан” | 14 | 2 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ | Реферат бэлдэлгэ |
|
| Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 7 | Д-Р Намжилон. “Буряад аршааншадай байдал” |
| 2 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ | Реферат бэлдэлгэ |
| 8 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 9 | Б.Барадин “Сэнгэ баабай” |
| 5 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ |
|
| 10 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 11 | Б.Барадин “Буряад-монголой уг гарбалай домог” |
| 1 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ |
|
| 12 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 13 | Поэт-реформатор. Д.Дашанимаев. | 2 | 1 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ | Реферат бэлдэлгэ |
| 14 | Д.Дашанимаев. “Тоёон”.“Туг” |
| 1 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ |
|
| 15 | Четвертиин дүн гаргалга | 1 | 1 |
| Электрон ном хэрэглэлгэ |
|
8-дахи класс буряад литература III-дахи четверть
| № | Литератураар үзэхэ материал | Разделээр үгтэhэн Саг | Темээр Yгтэhэн Саг | Болзор | ИКТ хэрэглэлгэ | hурагшадайбэеэ дааhан хүдэлмэри |
|
| Романтическа ёһо заншалые буряад литературада хэрэглэлэгэ | 8 |
|
|
| Хронологическа таблица |
| 1 | Романтическа ёhо заншалай нүлѳѳн Солбонэ Туяа. Шулэгууд «М.Н.Богдановай дурасхаалда», «Энэл даа турэhэн таламни», «Ангар» | 2 | 2 |
|
|
|
| 2 | Ч.Ц. Цыдендамбаев . Шулэгууд «Энхэрэл», «Хурса зэбсэг» | 3 | 1 |
| Электрон ном Презентаци |
|
| 3 | Ч.Ц. Цыдендамбаев «Концерт (Хѳѳрѳѳн)» |
| 1 |
|
|
|
| 4 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 5 | Д-Д. Ж.Мункоев. Поэмэ «Таладаа гарабаб…» | 3 | 2 |
|
|
|
| 6 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 7 | Реалистическэ ёһо заншалые буряад литературада хэрэглэлэгэ | 10 |
|
|
|
|
| 8 | Реализм.Ц.Доной зохёохы зам |
| 1 |
|
|
|
| 9 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Бурхан торхо хоер», |
| 1 |
|
| Ород литературын шүлэгэй хэмжүүртэй зэргэсүүлгэ |
| 10 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Тармалгын үе» |
| 1 |
|
| Асуудалнуудта харюусаха |
| 11 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Хоер бэшэг».«Буруулган бүрхэг үдэр» |
| 1 |
| Электрон ном презентаци | Зохёолой удхаар асуудалнуудые зохёохо. |
| 12 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Хагсуутай харанхы hүни».«Тэрэшни манай хүн гээшэ» |
| 1 |
| Электрон ном презентаци |
|
| 13 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Гэмынь урдаа, гэмшэлынь хойноо» |
| 1 |
|
| Асуудалнуудта харюусаха |
| 14 | Ц. Дон. “Хиртэћэн ћара” «Хабарай үдэшэ», «Хоер баяр тохеолдобо», «Шэнэ бэрхэшээл» |
| 3 |
|
|
|
| 15 | Х.Х.Х. Багшын үзэмжѳѳр |
| 1 |
| Электрон ном презентаци |
|
|
| Гушаад онуудай ба эсэгэ ороноо хамгаалгын агууехэ дайнай уе буряад литературада | 11 |
|
|
| сочинени бэшэхэ |
| 16 | К.Ш. Цыденов. «Хээрэ (хѳѳрѳѳн)» | 3 | 2 |
|
| «Булагай эхин» |
|
| Х.Х.Х. Багшын үзэмжѳѳр |
| 1 |
|
|
|
| 17 | Ц.Р. Галанов. «Эсэгын хубуун» | 4 | 3 |
|
|
|
| 18 | Х.Х.Х. Багшын үзэмжѳѳр |
| 1 |
|
|
|
| 19 | Ц.Ц. Дондогой. «Эхэ тухай поэмэ» | 4 | 3 |
|
|
|
| 20 | Х.Х.Х. Багшын үзэмжѳѳр |
| 1 |
|
|
|
| 21 | Четвертиин дүн | 1 | 1 |
|
|
|
Буряад литература. 8-дахи класс. 4 -дэхи четверть
| № | Программаар узэхэ материал | Разделээр үзэхэ саг | Темээр үгтэхэ саг | Бол зор | ИКТ хэрэглэлгэ | Шабинарай бэеэ дааhан хүдэлмэри |
| 1 | Буряадсонет.Сонедэйтүүхэһээ. М.Ж.Самбуев «Аласайзамдаюрөөнэб» | 4 | 3 |
| Сахимномхэрэглэлгэ | Уншалга. Сонедүүдэйбайгуулгаажаглаха |
| 2 | Творческопрактикум |
| 1 |
|
|
|
| 3 | Хүнтүрэлтэн, уггарбал, угизагуур. Л.Д.Тапхаев «Угайтүүхэ». (поэмэһээ хэһэгүүд) |
| 2 |
|
| Творческо хүдэлмэри |
| 4 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 5 | А.Г-Н. Лыгденов «Үншэн» | 3 | 3 |
|
| Уран зохеолшын зохеохы зам. Уншалга. Асуудалнуудта харюусалга. Аман хэлэлгэ хүгжөөлгэ. |
| 6 | А.Г-Н.Лыгденов «Нюдэнэйаршаан» | 3 | 3 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ | Уншалга. «Угсаата зоноймнай угай һургаалнуудһаа…» найруулга бэшэлгэ. |
| 7 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 8 | Арадай аман зохеолой заншалые буряад литературада хэрэглэлгэ. Д.Н. Сультимов "Амиды зула" | 5 | 4 |
|
| «Үлүү хаража, буруу химэлхэ гээшэ намһаа удхатай…» гэһэн үгэнүүдэй удха тайлбарилха. Бэшэмэл хүдэлмэри. |
| 9 | Творческо практикум |
| 1 |
|
|
|
| 10 | Жэл соо үзэһэнөө дабталга. | 3 | 3 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ | Уншалга- хөөрэлгын дадал шалгалга. |
| 11 | Дабталга-бүридхэлгэ. Жэлэйдүнгаргалга. | 2 | 2 |
| Сахим ном хэрэглэлгэ | Жэлэй дүн. |
5. Һурагшадай мэдэсэ шадабариин гол эрилтэнүүд
I
Һурагшад иимэ юумэ мэдэхэ ёһотой:
— уран зохёолой текст; темэ, үзэл бодол, уран дүрэ (уран һайханай образ), үзэгдэһэн зохёолой геройнуудые, сюжет;
— байгуулгын (композициин) шухала онсо янзануудые, хэлэнэй зураглан тодорхойлхо арга хэрэгсэлнүүдые.
һурагшад иимэнүүд юумэ шадаха зэргэтэй:
— үзэгдэжэ байһан зохёолнуудай байгуулгын (композициин) зүйлнүүдые илгажа ба тэдэнэй үүргэ тодорхойлжо;
— зохёолой геройнуудай өөр өөрын ба бултандань хабаатай шэнжэнүүдые тодорхойлон, характеристикэ үгэжэ, тэдэндэ авторай ямараар хандажа байһые элирүүлхэ зорилготойгоор геройнуудые зэргэсүүлжэ;
— эпическэ, лирическэ, драматическа зохёолнуудые илгаруулжа;
II
— уран зохёолнуудай текст лирическэ, эпическэ, драматическа жанрай байһаарнь тэдэниие хараадаа абажа, тодоор, уранаар уншажа;
— үзэжэ байһан зохёолой геройнууд тухай, тэдээндэ авторай ямараар хандажа байһые хараадаа абан, һурагша бүхэнэй, бүхы һурагшадай зэргэсүүлһзн аман гү, али бэшэмэл өөрын бодомжолготой сочинени (сочинени-бодомжо) зохёожо;
— уран зохёолой геройнуудта характеристикэ үгэхэ орёо түсэб табижа;
— бэеэ даагаад уншаһан литературна зохёолоор, зохёолой геройнуудта өөрөө ямараар хандажа байһанаа харуулан аман гү, али бэшэмэл һанамжа үгэжэ;
Һурагшадта зорюулжа хэблэгдэһэн научно-популярна номой тайлбари үгэдэг оньһо, мүн литературна нэрэ томьёотой толи хэрэглэжэ шадаха ёhотой.
ҺУРАЛСАЛАЙ БУСАД ПРЕДМЕДҮҮДТЭЙ ХОЛБООН
Буряад, ород, англи хэлэнүүд. Эдэ хэшээлнүүдтэ һурагшадай хэлэжэ, хөөрэжэ, уншажа, найруулга ба зохёолго бэшэжэ шадаха дүршэлынь үргэдхэлгэ. Зохёолго бэшэлгэ. Хэрэгтэй материал суглуулалгаар, шэлэн абалгаар гуримтай болголго, орёо түсэб табюулга; эпическэ зохёолой тусхай хэһэгэй текстын удхаар тобшо, түүбэри удхатай найруулга бэшэлгэ үргэлжэлүүлэлгэ, хүнэй хэһэн хэрэг, ажал, үйлэ тушаа зохёолго бэшэлгэ, байгаалиин үзэгдэл тухай, гэр байра соохи оршон тойрониие зураглан зохёолго бэшүүлэлгэ.
6. Һуралсалай методическа хангалга
1. Бадмацыренова Ц.Б., Гармаева К.Н., Ширапова Б.Ш. Буряад литература. 1-дэхи, 2-дохи хуби. Ном-хрестомати. Улаан-Үдэ, «Бэлиг» хэблэл,2013 он.
2. Булагай эхин. Хрестомати. Улаан-Үдэ, «Бэлиг» хэблэл,2005 он
3. Алтан гадаһан. Хрестомати. Улаан-Үдэ, «Бэлиг» хэблэл,2008 он
4. Мүнөө үеын буряад уран зохеол. Улаан-Үдэ, «Бэлиг» хэблэл,2010 он
Шэнэ онол арга:
Компьютер
Проектор
Интерактивна самбар
«Буряад хэлээр сахим һураха ном»
Буряад уран зохёолой соносохо номой һан (аудиобиблиотека)
Шалгаха хэрэгсэл :
Интернет онол арга:
http://www.edu.ru – Федеральный портал «Российское образование».
http://www.edu03.ru/-Министерство образования и науки РБ
http://www.buryadxelen.org
http://www.nomoihan.org
http://www.ict/edu. ru/ - Портал «Информационно-коммуникационные технологии в образовании».
http://www.Kpmo.iv-edu.ru/ – Сайт регионального комплексного проекта модернизации образования.
http://fcior.edu.ru/ - Федеральный центр информационно-образовательных ресурсов.
http://www.rikuo.ru/ – Сайт республиканского института кадров управления и образования.
http://www.fipi.ru/ – ФИПИ- Федеральный институт педагогических измерений.
www.mon.gov.ru – Официальный сай Министерства образования и науки РФ.
www.edu-all.ru – Справочно-информационный образовательный портал «Всеобуч»
www.openclass.ru – Открытый класс.
http://school-sector.relarn.ru/ – Школьный сектор
7.Хабсаргалта
Литературна диктант
Номой тобшо удха
Хуушан саарһануудые хадагалдаг газар
Ухэ мэхэтэй, хүхуюн литературна наадан, шүлэгэй рифмэ баримталһан байдаг.
48 хуудаһанһаа сааша гараагүй заахан ном.
Ном суглуулдаг хүнүүд
Урданай, хоморой ном
Справочна аппарадай хуби, эхитэйгээр ябталаатай карточканууд
Багахан зохёол
Саг сагтаа дабтагдан гаража байдаг хуби
Нэгэ темээр нэгэдэһэн хэблэл
Зохёолшодой нюуса нэрэ
Зохёолой үйлэдэгшэ нюур, персонаж
Хоёр гү, али хэдэн хүнэй хоорондохи хөөрэлдөөн
Ушаралнуудай гү, али геройн оршон тойрон байһан байдалые, тэрэнэй хэжэ байһан үйлые, һанаа сэдьхэлыень һонирхолтойгоор, уранаар бэшэлгэ.
Байгаалиин үзэгдэл уран гоё үгэнүүдээр зураглан харуулга
Геройн газаа дүрсыень харуулхын тулада тэрэнэйнгээ түхэл маяг, шэг шарай, үмдэжэ ябаһан хубсаһа хунарыень ураар зураглан харуулга
Харюу:
1. аннотаци
2. архив
3. буриме
4. брошюра
5. библиофил
6. антикварна ном
7. картотекэ
8. миниатюра
9. рубрика
10. сери
11. псевдоним
12 литературна герой
13. диалог
14. зураглал
15 пейзаж
портрет
Литературна диктант 8 класс
«Арадай аман зохёол дабталга»
Арадай аман зохёол байгуулгаараа иимэнүүд жанрнууд боложо илгардаг: …., …., …..
2. Аман зохёолой олон жанрнууд сооһоо эгээ түрүүн … бии болоһон
3. Хорёодой Мэргэн, Бабжа –Барас баатар, Гаагай Мэргэн, Бальжан хатан тухай уянгата хөөрөөнүүдые бидэ …. гэжэ нэрлэдэгбди.
12
2 999
23 970 
