Презентация "Цаган Сар"

Ца ha н Сар в МОКУ «Прудовская СОШ». Учитель калмыцкого языка и литературы Манжулова М.А.

Ца h ан Сар – Хаврин байр.

«Цаһан Сар» хаврин байр гиҗ ик кезәнәс нааран тоолдг. Эрүл – менд үвләс һарад, хавран тосчах йовдл. Җилмүд җисәһәрн давад, җирһлин зовлң дарад йовсн биинь эн өдр мартгдхш. Тернь учрта әмтә- киитә хамгнь зуд үвләс һарад, дулан ээвртә хаврур әмд- менд орна. Җил болһн темдглдг эн байриг ик баһ уга, өнр- өвчн уга, элгн- садн болн хам- хоша бәәх әмтн чигн цуһар күләҗ байртаһар тосдмн.

Цаһан сарин байрт нерәдсн сәәхн дууд олн.

Цаһан сарин өмнк өдртнь күн болһн герән ахулад цугтнь цеврләд сергәдмн. Цаһанла өмсх хувцан бел кеһәд, авдрт бәәсн хувцан өлгдг йоста юмн.

Наадна эклц.

Ишкә гер. Герин тал дунд хәәстә тулһ. Шүтән, цөгц ширә деер. Авдр деер ишкәс.

(Холд хальмг айс соңсгдна).

Герт эк, эцк, бичкн көвүн сууна. Бер һалын көвәд сууна. Хәәснд цә самрад бәәнә.

Эцк: Эндр хальмгаһар цаһан сарин нег шин. Энтн йир байрта өдр. Yвл чиләд, тиигәд хаврин түрүн өдр болҗана. Yвлин киитнәс һару угаһар һарад байрлсна «Цаһан» болдг.

Бер: Экд дееҗин цөгц авад цә кеҗ өгнә. Эк дееҗ бәрнә.

Эк, эцк көвүтәһән цаһална. «Менд үвләс һарвта.Ут наста, бат кишгтә бол»

Ээҗ авдран секәд хувц- хунран саҗад өлгнә.

Ѓ урвн гиич герт орад үүднә өөрәс келнә.

«Мендвт, үвләс гем- шалтг уга һарвт?

Цуһар: Мендвт үвләс гем- шалтг уга һарувидн.

Эцк : Деегшән һартн. Суутн. Бер цә кеҗ ґ г.

Эцк : Нег-негнәннь улан чирә хәләҗ,

Кезә чигн менд үвләс һарч, гем-шалтг уга,

Мал аһрустаһан, түрү-зүдү уга бәәх болый.

Цуһар: Йорәл шинтхә!

Ирсн θвгн йорәл келнә.

Нә, хәәрхн

Цә шингн болвчн идәнә дееж

Эн нерәдсн зандн улан цәәтн

Элвг хотын дееж болж

Өгәх күн өглһнә эзн болж

Иигж тосч-тоожах эзн улс

Ут наста, бат кишгтә болж

Олн көгшдүдин наснд күрч

Орчлнгин хормад багтж йовхинь

Олн бурхд өршәх болтха!

Цуһар: Йөрәл шинтхә!

Эцк : Эмгн, би һарад малан хәләнәв!

Эк : Тиигтн.

Ик көвүн(хол һазрас ирнә).Мендвт!

Эк : О, мана ик көвүн холас ирв.

Бадм, һарад эцкән дууд.

Бадм: Баажа, наартн, мана ах ирв.

Эцк: О-о, мана ик көвүн күрәд ирж. Сән йовж ирвч ? ( көвүтәһән цаһална)

Ик көвүн: Би танд бичкн белг авч ирв. Баажа, танд утх гертәһинь авч ирүв.

Аак, танд альчур. Гергндән манишк.

Эк: Яһсн сәәхн альчур бәәсмб?

Бер: Яһсн сәәхн манишк. Энтн нанд икәр таасгджана.

Бадм: Нанд ю авч ирвч?

Ик көвүн Бадмд шикр-балта бәрүлнә.

Би һазаран һарнав, шикр- балтаһан үүрмүдтән үзүлнәв.

3-гч Үвл чиләд әрлдг

Yнндән хавр урһсан

Бахмҗ кеҗ зарлдг

Байрин нерн «Цаһан».

4-гч Мандлсн сәәхн зулдан

Манахс босч мөргий

Дотран бәәсн номан

Делгрт келҗ зальврий.

5-гч Күндтә аавнр- ээҗнр

Күрд эркән эргүлҗ

Хальмгударн хурад йовцхай

Хурлдан цуһар мөргцхәй.

6-гч Цаһан Сар ирхлә

Целвг боорцган тәвий

Цеңнсн йөрәлән келҗ

Цаһана нәәрән кецхәй.

Эк: Йов- йов, һазаран һарад наад.

h азаһас дала баһчуд орҗ ирнә.

Герин эздүд: Ортн, ортн, деегшән һарад суутн(ирсн өвгн йөрәл тәвнә).

Өвгн: Кезәд болвчн Цаһаһан кеҗ,

Гем- зовлң уга, амрч, җирһҗ цуһар сәәхн бәәтн.

Баһчуд: Цаһана нәр кехмн, биилхмн, маднд белг өгх.

1-гч Цаһан төөлтә кер мини

Цаһан наснднь тавшна

Цаһан сарин нег шинләнь

Цаһаһан һарһҗ мендлий.

2-гч Цаһан Сар гидг

Сән өдр ирв

Цуһар мадн цуглрад

Цәәһәрн дееҗ өргвидн

Ээҗин кесн боорцг

Йир әмтәхн амтта

Цаһан Сар гидг ду дуулх.

Цааранднь сурһульчнр тууляр наад үзүлх, ду дуулх, би биилх.

Эмгн: Цаһанд ямаран боорцг кедв? Келҗ өгтн(Целвг, хорха, җола, шовун, кит, хуц, темән н.ч).

Эмгн: Йир сән. Тадн эн боорцгудын тускар сәәнәр меддг бәәҗт.

Бадм: Бааҗа, аак тадниг Манҗинхн цәәд дуудҗана.

Эцк: Нә, эмгн, цәәд йовый. Тадн баһчуд нәәрән һарһтн.

Баһчуд: Нә, ода нәәрән царанднь кехмн.

Күүкд марһа кенә, тәәлвртә туульс, үлгүрмүд келнә.

Гиичнр: Ора болад ирв, хәрх кергтә. Цаһанла ирсн күн йөрәл тәвлго һардго.

Yвләс әмд-менд һарсн тадн

Әмәрн өнр болҗ

Аһрусарн байн болҗ

Теңгрин өвчн уга

Дән-даҗг уга

Гем- шалтг уга

Цаһаһан кеҗ, амулң сәәхн йовх болтн.