Өбүгэлэрбит оонньуулара.

    Өбүгэлэрбит оонньуулара.

Сыала:  -   Өбугэлэр оонньууларын,  олохторун-дьаһахтарын билиhиннэрии.

              -   Төрөөбут тылга болҕомтону тардыы.

                -  Омук быhыытынан уратытык билиниини, киэн туттууну иҥэрии..

Былыргы дьыл мындаатын,  Быдан нөҥүө өттүгэр,

Аныгы уйэ арҕаһын,  Адьас аннараа сиксигэр

Олорбуттара эбитэ үҺү урааҥхай сахалар…

 Ол ааспыт дьыллар быыстарын, оҕолоор, сэгэтэн көрүөҕүҥ!

 Саха дьоно былыр-былыргыттан иллэҥ кэмнэрин оонньоон – көрүлээн атааралларын астыналлара. КыҺыммыт кылгас күннээх, уҺун түүннээх буолан, күнү-дьылы кылгатаары, түүн хойукка диэри оонньуу арааһын тэрийэллэрэ. Ордук ыраахтан хоноҺо кэлэн хонноҕуна, оҺоххо сыалаах эт  дыргыччы буҺан, остуолга хоторулуннаҕына, ирэ-хоро кэпсэтэ-кэпсэтэ, аҺаан сиэн бутэн баран, араас уҺуйээннэри кэпсэтэн, өбүгэлэрин оонньууларын санатыҺар эбиттэр.

Бүгүн биҺиги өбүгэлэрбит оонньоон ааспыт оонньууларын оонньоон-көрүлээн көрүөхпүт!

 Таабырын – өй гимнастиката. Былыр саха омук таабырын таайсарын олус сэргиирэ.  ТаабырыннаҺаары гыннахтарына маҥнай «Таабырын төрдө таам – татакай баар үҺү» дииллэр эбит.

1.Турдарбын халлааҥҥа тиийиэм диир баар уҺу (суол)

2. Тиистээхпин да, тиниктээбэппин (тараах)

3. Түөс –маас саҥарбыт, тэлиэс – былаас дайбаабыт баар үҺү. (тураах)

4. Төкүнүк -  мөкүнүк түү мээчик буолбатах, түүннэри - күннэри эргийэр баар үҺү. (сир)

5. Күүтэллэр – күүтэллэр даҕаны кэллэхпинэ куотан хаалаллар диир баар үҺү. (ардах)

6.Кынаттаахпын да көппөппүн, харахтаахпын да халлааны көрбөппун диир үҺү. (балык)

7. Маҥан таҥастаах, маҥан эттээх, барыга туттуллар Майбары тойон баар уһу. (хатыҥ)

 Күнү – дьылы билгэлээҺин. Саха дьоно күн – дьыл туругун уонна инникитин хайдах буолуохтааҕын кэтээн көрөллөрө, билгэлиииллэрэ. Сахалар былыргы билгэҺиттэрэ ый – күн, сулустар, дьыл ханнык кэмигэр хайдах балаҺыанньаҕа тубэҺэллэринэн, алтыҺыыларынан быҺаараллара. Ордук күн-ый, сулустар хайдах уларыйалларынан, көтөр-сүүрэр майгытынан, кэлиитинэн-барыытынан кэтииллэрэ. Онон хаҺан хаар, самыыр, тыал, куйаас түҺэрин билэллэрэ.

БилгэлээҺини ситэр -

1. КыҺын сулустар чаҕылыстахтарына – (халлаан тымныйар)

2. Куобах эрдэ маҥхайдаҕына (хаар  эрдэ түҺэр)

3. КыҺын  халлааҥҥа дьукээбил оонньоотоҕуна (халлаан тымныйар)

4. Сайын сарсыарда сиик түспүт буоллаҕына (бүгүн ардах түспэт)

5. Хараҥаччы үөҺэнэн көтөр буоллаҕына (кураан буолар)

6.Хаардаах кыhын (сайына ардахтаах)

7. Оҥоойук, кумаар элбэх буоллаҕына( сир аhа элбэх буолар.)

Өс хоhооно – өбүгэ номоҕо. Өс хоhооно диэн тугу ааттыыбытый?  Олох-дьаҺах, быҺыы-майгы туҺунан түмүктэммит ѳйγү-санааны аҕыйах тылынан дьүһүннээн этии өс хоҺооно диэн ааттанар. Кини дьүөрэлии тылынан оӊоҺуллар.  Ѳс хоҺооно уус-уран, киэбэ сытыы, дьэнкэ буолан киҺи өйүгэр тутуллумтуо уонна олоххо киэӊник тэнийимтиэ.

СааҺылаан өс хоҺоонун таҺаарыахтааххын уонна суолтатын быҺаараҕыт:

Үөрэх баар – бараммат баай.

 Сүгэ кыайбатаҕын сүбэ кыайар.

«Тарбах таайсыы». Биир киҺи тарбах таайтарааччы буолар, ортоку тарбаҕын булларбат гына тарбахтарын быыстарыгар араастаан кыбытан кистиир. Атын илиитинэн тарбахтарын төбөтө көстөр гына бобо тутар. Онон тарбахтар төбөлөрө эрэ көстөр. Таайааччы сөмүйэтинэн, ортоку тарбах бу буолуо диэн, биир тарбах төбөтүн баттыыр. Таайтарааччы сөмүйэни төлөрүппэккэ эрэ, бобо туппут илиитин ыҺыктан, кистээбит тарбахтарын саратан көрдөрөр. Тарбаҕы имигэс илиилээхтэр үчүгэйдик кистииллэр.

Ханнык баҕарар киҺи бэйэтин төрөөбут дойдутун өбүгэлэрин, норуотун үгэстэрин билэр уонна ытыктыыр эрэ буоллаҕына үтүө киҺи буола улаатар.

Хайа баҕарар омук бэйэтэ тыллаах-өстөөх, ураты угэстэрдээх, онон кини киэн туттуохтаах уонна сайыннарыахтаах- диэн туран бүгүҥҥү тэрээҺиммитин түмүктүүбүт!