Nano-materials: Their Synthesis and Development

O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS

TA’LIM VAZIRLIGI

TOSHKENT DAVLAT IQTISODIYOT UNIVERSITETI SAMARQAND FILIALI

IQTISODIYOT FAKULTETI

“OZIQ OVQAT VA RESURSLAR IQTISODIYOTI” kafedrasi

Aqlli uylarning shahar infratuzilmasiga integratsiyasi. Iqtisodiy tahlili mavzusidagi

KURS ISHI

BAJARDI: 4- kurs ____ guruhi talabasi

_________________________

ILMIY RAHBAR:

“Raqamli iqtisodiyot va axborot texnologiyalari” kafedrasi o‘qituvchisi ______________________

Samarqand– 2024

Mundarija:

Kirish

1. Aqilli uylar ……………………………………………………..…………...4

2. Aqlli uy qurilmalari va axloqiy muammolar haqida asosiy ma’lumot…………………….........................................................................8

3. Uylarni boshqarish uchun AI (sun'iy intellekt).……………….........…...…18

4. PTC Isitgichlarini Aqlli Tizimlarga Integratsiyalash…………..…………..22

Xulosa

Foydalanilgan adabiyotlar

Kirish

O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining “O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish Konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi 2019 yil 8 oktyabr PF-5847 sonli farmoniga muvofiq, oliy ta’lim muassasalarida o‘quv jarayonini bosqichma-bosqich kredit-modul tizimiga o‘tkazish, xalqaro tajribalardan kelib chiqib, oliy ta’limning ilg‘or standartlarini joriy etish, o‘quv dasturlarida nazariy bilim olishga yo‘naltirilgan ta’limdan amaliy ko‘nikmalarni shakllantirishga yo‘naltirilgan ta’lim tizimiga bosqichma-bosqich o‘tish, oliy ta’lim mazmunini sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarish takidlab o‘tilgan¹. Bu qabul qilingan farmondan so‘ng O‘zbekiston Respublikasi oliy ta’lim tizimini bosqichma-bosqich kredit-modul tizimiga o‘tkazish ishlari amalga oshirilmoqda.

Aqlli uy boshqaruv tizimini ishlab chiqish mavzusi bugungi dunyoda juda dolzarb va muhim. Texnologiyaning jadal rivojlanishi va aqlli qurilmalarning kundalik hayotimizga tobora ko‘proq integratsiyalashuvi bilan uylarimizda ushbu qurilmalarni boshqarish va nazorat qilish uchun samarali va qulay tizimga bo‘lgan ehtiyoj juda muhim bo‘lib qoldi. Aqlli uy boshqaruv tizimi uy egalariga markazlashtirilgan platforma orqali uylarining turli jihatlarini nazorat qilish imkonini berib, mislsiz qulaylik va samaradorlikni taqdim etadi. Yoritish va harorat sozlamalarini sozlashdan xavfsizlik tizimlari va maishiy texnikani boshqarishgacha bo‘lgan aqlli uy boshqaruv tizimi vaqt va kuchni tejab, bu vazifalarni soddalashtiradi va soddalashtiradi. Aqlli uy boshqaruv tizimining muhim afzalliklaridan biri uning energiyadan foydalanishni optimallashtirish qobiliyatidir.

Aqlli termostatlar, yoritish boshqaruvlari va energiya monitoringi moslamalarini birlashtirgan holda, uy egalari energiya iste’molini samarali boshqarishi mumkin, bu esa kommunal to‘lovlarning kamayishiga va atrof-muhitning kamroq zararlanishiga olib keladi².

Umuman olganda, aqlli uy boshqaruv tizimini ishlab chiqish hayot sifatini oshirish, energiya samaradorligini oshirish, xavfsizlikni ta’minlash va uy egalariga qulaylik yaratishda juda muhimdir. Aqlli uy texnologiyalari rivojlanishda davom etar va keng tarqalib borar ekan, samarali va keng qamrovli boshqaruv tizimining ahamiyati oshadi.

Mavzuning o‘rganilganlik darajasi. Aqlli qurilma - bu aqlli uy tizimiga ulanishi mumkin bo‘lgan, boshqa qurilmalar bilan o‘zaro aloqada bo‘lishi mumkin bo‘lgan va mustaqil ravishda ba’zi qarorlarni qabul qiladigan har qanday elektron qurilma. Smart Home sanoati ham kundan kunga rivojlanayotgan soha bo‘lib, ko‘plab tadqiqotchilarni qiziqishini tortmoqda va zamonaviy uskunalar va qulayliklar bilan ta’minlashni tlab qilmoqda. Bu boradagi ishlar ancha yillardan beri tadqiqotchilar e’tiborida.

Gopinath Velivelaning “Smart Homes: Steps, Components, Utilities and Challenges” maqolasida aqlli uylar, ularning ishlash prinsipi va boshqaruv tizimi haqida ma’lumotlar berib o‘tilgan. Binson Thomasning “Development Direction of Smart Home System” maqolasida, Roman Demianchukning “Smart House Systems” qo‘llanmasida olib borgan tadqiqot natijalarini tavsiflab bergan. Yu Chunjiang 2016-yil e’lon qilgan tadqiqot natijalarida Aqlli uylarning boshqaruv tizimi haqida ma’lumot bergan hamda “Development of a Smart Home Control System Based on Mobile Internet Technology” maqolasida yuqoridagilarni keltirib o‘tgan³.

Bitiruv malakaviy ishining maqsadi. Aqlli uyni boshqarish tizimini ishlab chiqishni o‘rganish.

Bitiruv malakaviy ishining vazifalari:

- Aqlli uyni boshqaruv tizimi haqida ma’lumotga ega bo‘lish;

- Aqlli uyni boshqarish tizimini ishlab chiqish haqida ma’lumotga ega.

Bitiruv malakaviy ishining tuzilishi: kirish, 4 ta bob, xulosalar, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxatini o‘z ichiga oladi. Uning umumiy xajmi 68 bet, shundan matn qismi 15424 so‘z va belgidan iborat. Unda foydalanilgan adabiyotlar 29 ta manbadan tashkil topgan⁴.

Aqlli uylar

Uylar qurilishidagi har bir yangilik, zamonaviylik tagida yangi, yuqori tеxnologiyalarga asoslangan va siz bilan bizga ma’qul boʻlgan yashash, turmush sharoitimizdagi qulaylik, еngillik, osonlik, ta’bir joiz boʻlsa, gʻamxoʻrlik tushunchalari ham yotadi. «Aqlli uy» tushunchasi dastlab, 1970 yili Vashingtondagi "Aqlli uy" instituti tomonidan umrimizning uchdan ikki qismi oʻtadigan - xonadonimizdagi, xoʻjaligimizdagi ish vaqtidan samarali foydalanish maqsadida oʻylab topilgan edi⁵.

“Aqlli uy” dagi barcha elеktron maishiy xizmat apparat va mashinalari hozir butun dunyo boʻylab kеng joriy etilayotgan: Universal Plug and Play tizimiga ulanib, bitta pult bilan boshqarilmoqda. «Aqlli uy» tushunchasi ostida katta ma’no bor. Uydagi elеktronika, axborot-kommunikatsiya vositalari, maishiy tеxnika asboblari ishini inson izmiga, uning istak va xohishiga boʻysundirish masalasi turibdi. Shu maqsadda ilgʻor davlatlarda «Bino boshqarilishini inson izmiga boʻysundirish boʻyicha mobil elеktron tizim» yaratilgan. Bunda xonadonda istiqomat qilayotganlarga qulayliklar yaratish uchun bor boʻlgan barcha mashina: turli apparat, muzlatgich, tеlеvizor, kompyutеr, boshqa vositalar inson tomonidan bitta tugmachani bosish, kaftni-kaftga urib qarsak chalish yoki ovoz yordamida boshqarilishi kеrak. Muhimi, inson koʻzi achib olov yoqmaydi, bеli ogʻrib oʻtin yormaydi va oʻz ustida ishlash, malakasini oshirish, fikr doirasini kеngaytirish, ijod qilish va oʻzi bilan shugʻullanish, jismoniy tarbiya qilish uchun boʻsh vaqti koʻpayadi. Shu еrda yana bir narsadan ehtiyot boʻlish kеrak, «yalqovlik» insondan avval tugʻilgan dеgan gap bor⁶. Bu dеmak, inson boʻsh vaqtda tеlеvizor koʻrish, mobil tеlеfon oʻynash, «esе-mеs-ka» joʻnatishu qabul qilish, (albatta zarur boʻlib qolgan paytlardan tashqari), intеrnеtga kirish va soatlab unda qolib kеtish, sigarеt chеkish yoki boshqa zararli odatlar bilan shugʻullanishdan oʻzini tiyishi kеrak. Sababi, hayot murakkablashmoqda, maktab, litsеy, kollеj, institut va univеrsitеtlar bilimni kеrak boʻlgan hajmda toʻla bеrib ulgura olmayapti.

Qoʻshimcha mablagʻ sarf qilib rеpеtitorlar yollashga toʻgʻri kеlayapti. Har bir soha, kasb-hunar boʻyicha mutaxassis bilishi kеrak boʻlgan axborot hajmi yildan-yilga ortib bormoqda. Ulardan oʻz vaqtida xabardor boʻlib turishimiz kеrak, hatto shart, yoki malakasi oʻrtamiyona mutaxassis boʻlib qolavеramiz. Mutaxassis sifatida borligingiz ham bilinmaydi, yoʻqligingiz ham. Bundan toʻgʻri xulosa chiqarayotgan yoshlar hozirgi kunda kam emas. Ular katta yutuqlarga erishmoqda. Intеrnеt orqali til oʻrganib, oʻzlariga ma’qul boʻlgan oʻquv yurtlari, ish joylarini topib dunyoning istagan burchaklariga yoʻllanma olib oʻqishda, oʻz ustida ishlashda, sеvgan ishi bilan shugʻullanishda davom etishmoqda.

Hozirgi davrda texnologiyalar rivojlanishi asosida ko’plab aholi turar-joy binolari avtomatlashtirilmoqda, ya’ni «Aqlli uylar» bunyod etilmoqda. Bugungi kunda «Aqlli uy» tizimini yaratishda havo harorati, namlik darajasi, atmosfera bosimi va yoritilganlik darajasi, uy xavfsizligini ta’minlash darajasi kabi o’rsatkichlarni nazorat qilish texnologiyalaridan keng foydalanib kelinmoqda.

Nazoratni amalga oshirish uchun bir necha turdagi ma’lumot beruvchi qurilmalardan foydalanish talab etiladi. O’z navbatida, mazkur qurilmalarni birgalikda ishlash jarayonini tashkil etish dolzarb masala bo’lib hisoblanadi. Bundan tashqari, qurilmalarni ishlash jarayonini nazorat qilish uchun maxsus bilim va ko’niklarmaga ega xodimlar jamoasi talab etiladi. Ishchi-xodimning ishini nazorat qi­lish jarayoni boshqaruv subyektlari uchun qo’shimcha mas’uliyat yuklaydi. Bu esa tabiiyki, qo’shimcha moddiy, moliyaviy va inson resurslarini talab etadi. Yuqoridagi muammolarni bartaraf etish maqsadida masofaviy qurilmalar tizimi lozim bo’lib, u to’liq avtonom tarzda, inson aralashuvisiz belgilangan hududdagi havo parametrlari, xususan:

Havo harorati va nisbiy namligi, atmo­sfera bosimi va yoritilganligini aniqlashi;

Aniqlangan ko’rsatkichlarni foydala­nuvchi uchun qulay ko’rinishda va informativlik darajasi o’ta yuqori bo’lishi uchun uni vaqt bilan bog’liqligini grafik ko‘rinishda taqdim qilishi;

Ko‘rsatkichlardan kelib chiqqan holda qo‘shimcha qurilmalarni avtomatik tarzda, mustaqil ishga tushira olishi ham­da elektr manbaidan uzib qo‘yilishini ta’minlashi lozim.

Hozirgi davrda «Aqlli uy» ning zamonaviylashgan, yanada takomillashti­rilgan ko‘rinishlari ishlab chiqilmoqda, avtomatlashtirilgan yuqori texnologiya qurilmalari aholi yashashi uchun mo‘ljal­langan. Qisqa qilib aytganda, qo‘shimcha hamda maxsus algoritmlar yordamida uyda sodir bo‘la­yotgan ishlarni bemalol nazoratga oladi. Bunda shuni ham hisobga olish kerakki, bu o’zgarishlar insonlarga ham ta’sir ko’rsatadi.

Avtomatlashtirilgan rejimda yashovchilar hamda ular­dan foydalanuvchilar tashqi va ichki sharoitga moslashgan holda muhandislik tizimi va elektr qurilmalarining ishla­shini kuzatib boradi.

Yuqoridagi masalalarni hal etish maqsadida masofaviy qurilmalar tizimi lozim bo’lib, u to’liq avtonom tarzda, inson ara­lashuvisiz belgilangan hududdagi havo ko’rsatkichlari, xususan:

Havo harorati va nisbiy namligi, atmo­sfera bosimi va yoritilganligini aniq­lashi;

Aniqlangan ko’rsatkichlarni foydalanuvchi uchun qulay ko’rinishda va informativlik darajasi o’ta yuqori bo’lishi uchun uning vaqt bilan bog’liqligini grafik ko‘rinishda taqdim qilishi;

Parametrlardan kelib chiqqan holda qo’shimcha qurilmalarni avtomatik tarzda, mustaqil ishga tushira olishi hamda elektr manbaidan uzib qo’yilishini ta’minlashi lozim.

Bu sohada «Benuks» tizimidan keng foydalaniladi. «Benuks» — bu ko’p funksiyali va protokolli tizim bo’lib, o’zining qulayligi uchun nazorat va boshqa sohalarda keng qo’llaniladi. Misol uchun, uydan yoki ofisdan uzoqda bo’lgani bilan E-mail, ICQ yoki SMS orqali mobil telefonga datchiklar to’g’risidagi ma’lumot olish mumkin. Bundan tashqari, oddiy brauzerda video­kamera fotokadrlari, harorat grafigi, turli datchiklar holati to’g’risida ma’lumot beradi va elektr qurilmalarni boshqaradi. Tizimlarni masofaviy boshqarish internet, ICQ yoki SMS-xabar asosida amalga oshiriladi. Vizual nazorat va boshqarish uchun datchiklar holatini aniqlash tizimidan foydalaniladi. Grafik bo‘limida yuztadan ortiq dizaynlar mavjuddir.

“Aqlli uy” dеgani bu zamonaviy dizayn, qulay tuzilishli uy boʻlib, uni qurishda nanotеxnologiya va yuqori sifatli qurilish matеriallari qoʻllanadi⁷.

Turar-joylarni avtomatlashtirishdagi yangi tеxnologiyalar.

“Aqlli uy” ning inkor etib boʻlmaydigan afzalliklariga quyidagilar kiradi:

- Shaharni har taraflama koʻrish imkoni; - Shovqin va tеrmoizolyatsiya;

- Masofaviy boshqarish imkoniyati;

- Mahalliy intеrnеtga ulanganlik;

- Shovqinsiz tеz ishlaydigan liftlar;

- Yongʻin xavfsizligining sеnsor signalizatsiyasi;

- Yer osti avtomobil toʻxtash joylari;

- Yoʻl-yoʻlakay xarid qilish mumkin boʻlgan savdo markazlari.

Aqlli uy qurilmalari va axloqiy muammolar haqida asosiy ma’lumot.

Aqlli uy qurilmalari zamonaviy jamiyatda markaziy o'rinni egalladi. Ularning qabul qilinishi o'n yildan ko'proq vaqt oldin ildiz otganligi sababli, qurilmalar uy turmushini yaxshilashga qaratilgan. Qurilmalar hayot sifatini yaxshilash uchun tarmoq jamiyatiga tayanadi. Hassan va boshqalar. (2020) kompyuter tizimlarida ishlatiladigan vositalar aqlli uy tizimlariga birlashtirilganligini va kundalik hayotni yaxshilashda muhim rol o'ynashini tan oladi. Aqlli uy qurilmalari sohasidagi yutuqlar alohida holat emas. Birinchidan, sodir bo'layotgan o'zgarishlar turli tendentsiyalar tomonidan shakllangan jamiyatning vakolatiga kiradi (Stip & Rialle, 2005). Qurilmalarning qo'shimcha qiymatini e'tirof etish internet, Wi-Fi, smartfonlar, aqlli audio, vizual qurilmalar va o'zaro bog'langan kompyuter tizimlari tomonidan shakllantirilgan aqlli sozlamalarni o'z ichiga oladi (Stip & Rialle, 2005). Boshqa tomondan, aqlli dinamiklar, uy boshqaruvi va termal statistik tizimlar kabi aqlli qurilmalar kundalik hayotga ta'sir qiluvchi murakkab tizimlar hisoblanadi⁸.

Aqlli uy qurilmalariga tayanish foydalanuvchi va texnologiya o'rtasidagi interaktiv jarayonni amalga oshirishi mumkin bo'lgan integratsiyalashgan uyga aylanadi. Ma'lumot olish va oson hayot parametrlarini o'rnatish aloqani osonlashtiradigan o'zaro bog'langan kompyuterlar, televizorlar va smartfonlar kabi faoliyatga aylanadi (Gerber va boshq., 2018). Bundan tashqari, aqlli uy qurilmalari turli tadbirlarni optimallashtirish orqali qulaylik, xavfsizlik va interaktivlikni oshiradi. Xavotirga sabab bo'ladigan jihatlarga Amazon buyurtmalariga qadar termostatni o'z spetsifikatsiyasiga muvofiq boshqarish va uyda axborot xizmatlarini boshqarish qulayligi kiradi (Hassan va boshq., 2020). Qurilmalar xarid qilish va o'zaro ta'sirni yaxshilaydigan real vaqt platformasini yaratish operatsiyalarda paradigma o'zgarishiga ega.

Bundan tashqari, maishiy texnika interfaol boshqaruvi ham aqlli uy qurilmalarining xususiyati bo'lib, ular ishlash qulayligiga aylanadi (Chan va boshq., 2009). Xosting xizmatlari va maishiy texnikani avtomatik oqilona boshqarish internet orqali yaqqol namoyon bo'ladi. Bundan tashqari, uy elektr energiyasini boshqarish ham qulay, bu ijobiy ta'sir ko'rsatadi.

Shunga qaramay, axloqiy muhitda, ayniqsa ma'lumotlarni boshqarishda muammolar paydo bo'ladi. Umbrello (2020) kabi tanqidchilar shaxsiy hayot asosiy axloqiy tashvish ekanligini ta'kidlaydilar. Qurilmalarning interaktiv jarayoni muhim ma'lumotlar yig'ishni ta'kidlaydi. Masalan, Amazon Echo muntazam ravishda sotuvlar amalga oshirilganda shaxsiy ma'lumotlarni to'playdi va ma'lumotlar tashkilotlar tomonidan qanday ishlatilishiga oid savollar tug'iladi (Umbrello, 2020). Tashqi o'zaro aloqani amalga oshirishda smartfondan televizorgacha bo'lgan ma'lumotlarning interaktiv jarayoni bilan bog'liq tashvishlar ham xuddi shunday tashvish uyg'otadi. Normativ axloqning bajarilishi shaxsiy daxlsizlik baholash tamoyillarini shakllantirishini ta'kidlaydi. Shaxsiy ma'lumotlarni kuzatishga e'tibor uni baholashda hurmatni o'z ichiga oladi (Wolf va boshq., 2019). Ma'lumot to'plash va uchinchi tomonga kirishda to'g'ri amaliyotlar tekshirish uchun bir xil darajada muhimdir, bu bir nechta tomonlarning manfaatlarini baholashga olib kelishi mumkin. Avtonomiya aqlli uy qurilmalarini keskin o'zlashtirishni ko'rib chiqishda muhim o'lchovdir. Umumiy ma'lumotlardan xabardorlik mijozlarga o'z ma'lumotlarini himoya qilish uchun nima qilish kerakligini aniqlashda yordamga muhtojligini ta'kidlaydi. Axloqiy muhitni tekshirish aqlli uy qurilmalaridan foydalanishning o'ziga xosligi bo'yicha xabardor qilingan rozilik uchun standartlarni belgilashni anglatadi (Sánchez va boshq., 2017). Shunday qilib, aqlli uy qurilmalari parametrlarini chuqur baholash va etika mavjud muammolarni o'rganish bilan mos kelishi kerak. Ushbu qurilmalar uy egalari uchun qulaylik yaratishi va xavf muammolari va ko'plab axloqiy tashvishlarni bilish bizga kelajakda ushbu muammolarni hal qilish va yumshatishga yordam beradi.

Aqlli uy qurilmalaridagi axloqiy muammolar

ACM axloq kodeksi aqlli uy qurilmalari uchun amal qiladi.

Hisoblash qurilmalari va harakatlar dunyoda sezilarli o'zgarishlarga olib keldi. Shunday qilib, mas'uliyat bilan harakat qilish jamoat manfaatini targ'ib qilishda ish va mahsulotlarning kengroq ta'sirini aks ettirishi kerak. Sanches va boshqalar. (2017) ta'kidlashicha, ACM axloq kodeksi kasbning vijdonini va oldinga yo'l sifatida foydalaniladigan qurilmani rag'batlantiradi. Kodeks, ayniqsa, barcha kompyuter mutaxassislari uchun axloqiy axloq kodeksini ishlab chiqish, ilhomlantirish va yo'naltirish uchun talqin etiladi. Mavjud va intiluvchan mutaxassislarni o'z ichiga olgan holda, xulq-atvor tamoyillarini tasdiqlash zarurati ijobiy natijalarga olib kelishi mumkin (Sánchez va boshq., 2017)⁹.

ACMning aqlli uy qurilmalari bilan bog'liq bo'lgan muhim printsipi jamiyat farovonligiga hissa qo'shish va odamlarning hisoblashda shaxsiy manfaatlari borligini tan olish zaruratidir. Odamlar samarali qaror qabul qilish platformasining qadriyatlari va umidlarini qo'llab-quvvatlash uchun juda muhimdir (Nelson & Allen, 2018). Barcha odamlarning hayot sifati bilan bog'liq muammolar kompyuter mahsulotlaridan foydalanish doirasida bo'lishi kerak. Texnologiya, shuningdek, jamiyat, ishchilar va atrof-muhitga foyda keltirishi uchun individual va jamoaviy muhitdan qabul qilinishi kerak. Odamlarning majburiyati insonning asosiy huquqlari va avtonomiya qadriyatlariga muvofiqligini ta'minlashga asoslanadi (Maalsen, 2020). Hisoblash bo'yicha mutaxassislar xavfsizlik, xavfsizlik va maxfiylik kabi hisoblashning salbiy oqibatlarini kamaytirishga intiladi (Birchley va boshqalar, 2017). Bir nechta manfaatdor tomonlarning manfaatlarini hisobga olgan holda, foydalanuvchilarning e'tibori va ustuvorligi avtonomiyaga, inson huquqlarini himoya qilishga va qiymatga asoslangan operatsiyalarga muvofiqlikka qaratilgan bo'lishi kerak.

Shu sababli, hisoblash vositalari ijtimoiy mas'uliyatli tashabbuslarni ta'minlash bilan birga xilma-xillikni hurmat qilishi kerakligini hisobga olish muhimdir. Fuqarolarning ehtiyojlarini qondirish va ijtimoiy jihatdan qulay bo'lish texnologiyadan foydalanishning ta'sirchan parametridir (Ehrenberg & Keinonen, 2021). Binobarin, texnologik amalga oshirishning asosi inson farovonligiga yordam beruvchi ijtimoiy muhit tamoyillarini qo'llab-quvvatlashdir.

Boshqa tomondan, hurmat yangi g'oyalarni ishlab chiqarish va bir nechta ishlarni bajarishda qulaylikni ta'minlash uchun asos bo'lishi mumkin bo'lgan qurilmalarga qaratilgan bo'lishi kerak (Erica, 2022). Texnologiyalardan foydalanishda mualliflik huquqlari va patentlarni hurmat qilish va natijalarni himoya qilish ustunligini ta'minlash juda muhimdir (Purkayastha, 2022). Bojxona va mualliflik huquqlaridan kelib chiqib, ACM kodi davlat va xususiy hisoblash tovarlari mavjudlik paradigmasi doirasida bo'lishi kerakligini ta'kidlaydi. Texnologiya jamiyatga yordam berish uchun ishlatilishi kerak (Maalsen, 2020). Kompyuter mutaxassislaridan tortib hisoblash jarayonigacha axloqiy foydalanish va hayotni yaxshilash tamoyillarini targ'ib qilish juda muhimdir. Texnologiyadan foydalanishda bir xil darajada markaziy ahamiyatga ega bo'lgan quyidagi qadriyatlarga rioya qilish kerak¹⁰.

Maxfiylikni hurmat qiling

ACM kodi shaxsiy daxlsizlikni hurmat qiladigan mas'uliyatli kompyuter mutaxassislarini yaratishga qaratilgan. Aytish mumkinki, texnologiya shaxsiy ma'lumotlarni tezda to'playdigan, kuzatadigan va almashadigan vositadir. Keng bilim almashinuvini ko'rsatadigan aqlli uy qurilmalari uchun maxfiylik juda muhimdir (Sánchez va boshq., 2017). Shu sababli, shaxsiy daxlsizlikning turli ta'riflari va shakllarida suhbatlashishga e'tibor huquq va majburiyatlarni tushunish uchun asos bo'lishi mumkin. Shaxsiy ma'lumotlarni to'plash va ulardan foydalanish o'ziga xos texnologiya xususiyati bo'lib, uning qiymati keng ko'lamda tekshirilishi mumkin (Birchley va boshq., 2017). Shaxslar va guruhlarning huquqlarini buzmasdan qonuniy maqsadlarga erishish uchun texnologiyadan samarali foydalanish kerak. Shunday qilib, anonim ma'lumotlarning qayta identifikatsiya qilinishi yoki ruxsatsiz ma'lumotlar yig'ilishining oldini olish uchun ehtiyot choralarini ko'rish kerak.

Ma'lumotlarning to'g'riligini ta'minlash, ruxsatsiz kirish yoki tasodifiy oshkor qilishni rag'batlantirishda ma'lumotlarning kelib chiqishini tushunishni ta'minlash. Qaysi ma'lumotlar to'planayotgani yoki foydalanilayotganini tushunishga imkon beruvchi shaffof siyosat va qadamlarni ilgari surish ma'lumotli rozilik berish parametrlari doirasida bo'lishi kerak. Ma'lumotlarni yig'ish shaxsiy ma'lumotlarning qiymatini oshirishi kerak (Sánchez va boshq., 2017). Aqlli uy qurilmalari uchun muhim shaxsiy ma'lumotlar miqdori odatda tizimda to'planadi. Shunday qilib, ma'lumotni saqlash va yo'q qilish muddatlari aniq ko'rsatilishi, bajarilishi va mavjud ma'lumotlar sub'ektlariga etkazilishi juda muhimdir (Sánchez va boshq., 2017). Qurilmalardagi shaxsiy ma'lumotlardan boshqa maqsadlarda foydalanish mumkin emas. Qurilmalar yordamida maxfiylikka alohida e'tibor berish ma'lumotlarni yig'ishda paydo bo'lishi kerak¹¹.

Maxfiylikning tegishli himoyasi identifikatsiya qilinadigan shaxsiy ma'lumotlar almashish darajasini minimallashtiradi. Aqlli uy qurilmalari, televizordan tortib, aqlli dinamiklar, telefonlar va uydagi hisoblash tizimlarigacha, foydalanuvchilarning ma'lumotlariga bo'lgan ehtiyojga qarshi muvozanatni saqlashi kerak (Sánchez va boshq., 2017). Ma'lumotlardan foydalanish uydagi do'kon ma'lumotlariga ruxsatsiz kirishga alohida e'tibor berishni talab qilishi kerak. Shaxsiy ma'lumotlarni himoya qilish uchun amalga oshirilgan xavfsizlik choralarining hayotiyligini tekshirish qaror qabul qilish uchun asos bo'lishi kerak.

Ma'lumotlardan foydalanishda maxfiylikni targ'ib qilish

Maxfiy boshqaruv jarayonini targ'ib qilishga chaqirilgan hisoblash bo'yicha mutaxassislarga qaratilgan ACM kodiga qaramay, texnologiyadan foydalanishda to'lqinli effektlar ustun bo'lishi kerak. Aqlli uy qurilmalarini ishlab chiquvchilar konfidensial tarzda himoyalangan mijoz ma'lumotlari va moliyaviy ma'lumotlar kabi imtiyozli ma'lumotlarga e'tibor qaratishlari kerak (Grant, 2022). Kodeksning etikasi kontentning mohiyatini va oshkor qilish oqibatlarini baholashni talab qiladi. Shaxsiy ma'lumotlarni o'ylab ko'rish nozik ma'lumotlarni boshqarish bilan mos kelishi kerak (Masalan, 2020). Say-harakatlar yuqori sifatli va nozik ma'lumotlarni samarali himoya qilishga qaratilgan bo'lishi kerak. Aqlli uy qurilmalari ishlab chiquvchilari orqali mijozlar ma'lumotlarining qadr-qimmatini oshirishga qaratilgan bo'lishi kerak (Umbrello, 2020). Ma'lumot almashishning axloqiy jihatdan qabul qilinishi mumkin bo'lmagan usullaridan chetga chiqish aqlli uy qurilmalariga kirishni shakllantirishi kerak. Qurilmalarni baholashda inklyuzivlik imkoniyatlari maxfiylikka mos kelishi kerak¹².

Axloqiy tahlil asosi

Beauchamp va Childressning aqlli uy qurilmalarini tahlil qilish tamoyillari modeli

Avtonomiya

Axloqiy avtonomiya printsipi aqlli uy qurilmalaridan foydalanishni tushunishda ajralmas rol o'ynaydi. Shunga ko'ra, uy qurilmalari to'playdigan shaxslarning ma'lumotlarini hurmat qilish juda muhimdir. Texnologiyani qo'llash odamlarning ma'lumotlarini baholash vakolatiga kiradi va uni shunchaki yaxshi deb hisoblamaslik kerak. Kompaniyalar shaxsiy ma'lumotlarga pul ishlash va uni boshqalar bilan bo'lishish usuli sifatida qarashdan chetga chiqishlari kerak (Maalsen, 2020). Aqlli uy qurilmalaridan foydalanishning axloqiy asoslariga e'tibor qaratish ma'lumotlardan foydalanishda individual rozilikni qabul qilishga asoslangan bo'lishi kerak. Maxfiylikni himoya qilish va avtonomiyani hurmat qilish o'rtasidagi kesishma qaror qabul qilish vakolati bo'lishi kerak (Purkayastha, 2022). Aqlli uy qurilmalaridan ma'lumotlarga kirishda aniq shaxsiy rozilik operatsiyalar doirasida bo'lishi kerak. Tashkilotlar o'rtasida ma'lumotlarga kirishni qisqartirish qurilmalarni qarorlar qabul qilishda ishtirok etish uchun qulay platforma yaratishi kerak.

Zararsizlik

Printsip aqlli uy qurilmalarini tekshirishda muhim ahamiyatga ega, chunki u shaxsiy ma'lumotlarga kirish asosida boshqalarga zarar etkazmaslik parametrini aniqlash uchun ishlatilishi mumkin (Maalsen, 2020). Printsipga murojaat qilish texnologiyalardan foydalanish va ma'lumotlarga kirishning qanday paydo bo'lishi haqida sezgirlikni bildiradi. Aqlli uy qurilmalarining vijdonsiz sotuvchilari tomonidan olingan ma'lumotlardan foydalanib, qorong'u Internetda shaxsiy ma'lumotlarni buzish va almashishdan hukumatlarga qadar, oqibatlarini o'rganish juda muhimdir. Shaxsiy ma'lumotlarga maxfiylik bilan bog'liq zararlar ta'qib qilish kabi jihatlardan kelib chiqishi kerak (Purkayastha, 2022). Shu sababli, ma'lumotlar almashishning ijtimoiy va obro'ga zarari mijozlar yoki oila a'zolari uchun xabardorlik asosini tashkil qilishi kerak. Zarar ko'rmaslik tamoyilini ko'rib chiqish ma'lumotlarni ko'rib chiqishdagi yukni o'zgartirishi kerak (Wolf va boshq., 2019). Ma'lumot almashishning potentsial zararli ta'siri aqlli uy qurilmasidan foydalanish uchun asos sifatida ko'rib chiqilishi kerak.

Hayotiy misollar

ACM axloq kodeksi nuqtai nazaridan, tashkilotlarning, professional kompyuter manfaatdor tomonlarning va jamoatchilikning jamoaviy mas'uliyati hayotiy misollar sifatida qabul qilingan. Ehtimol, axloqiy ma'lumotlardan foydalanish, maxfiylik va maxfiylik tushunchalari qo'llab-quvvatlanmagan (Sánchez va boshq., 2017). Kompaniyalar aqlli uy qurilmalarining oqibatlari bo'yicha professional aloqada bo'lishga intilishni istamadi.

Nelson & Allen (2018) uchun uyda marshrutizatorlardan foydalanish oʻzaro bogʻlangan qurilmalar maʼlumotlar xakeriga duchor boʻlmasligini taʼminlash uchun qattiq xavfsizlik yoki shifrlashni talab qiladi. Ko'plab oilalar zararli oqibatlarga olib keladigan xakerlik hodisalari bilan kurashishga majbur bo'lishdi. O'z fotosuratlarini ommaviy saytlarga joylashtirishdan tortib, kuzatuv hodisalarigacha, aqlli uy qurilmalari vijdonsiz yoki asossiz kirishga moyil (Purkayastha, 2022). Aytish mumkinki, ko'pchilik oilalar uchun muammo oddiydan murakkabgacha shifrlash jarayonlarini ishlab chiqish bo'lib, ular hatto ularning farzandlarining telefonlari yoki shaxsiy kompyuterlariga ham buzib kirmasligini ta'minlaydi.

Bundan tashqari, Sani (2022) aqlli uyning asosiy axloqiy dilemmasi shaxsiy ma'lumotlardan noto'g'ri foydalanish ekanligini ta'kidlaydi. Dark web bolalar suratlariga kredit karta ma’lumotlarini sotish kabi noqonuniy harakatlar to‘plamiga aylandi. Texnologik jihatdan mustahkamlangan uyda buzg'unchilik uchun asos yaratadigan kredit karta xaridlari amalga oshirilishi ajablanarli emas (Pirzada va boshqa 2022). Texnologik jihatdan mustahkamlangan uylar biznesning shaxsiy ma'lumotlardan qanday foydalanishi atrofida aylanadi. Internet saytlarini ko'rishdan tortib onlayn xaridlargacha ma'lumotlar ochiq bo'ladi. Bir nechta onlayn biznes bilan teng ravishda shug'ullanish, ko'pincha ma'lumot almashish kompaniyalariga aylanadi (Sánchez va boshqa 2017). Kompaniyalar onlayn tajribalarni shaxsiylashtirish uchun shaxsiy ma'lumotlarni to'playdi (Purkayastha, 2022). Shunday qilib, korxonalar o'rtasida ma'lumot almashish individuallashtirilgan marketingga aylanadi. Odamlar ko'rayotganda bir nechta saytlarga kirish imkoniyati ko'pincha ma'lumotni roziligisiz almashish imkoniyatini ta'kidlaydi¹³.

Sanches va boshqalar. (2017) shaxsiy ma'lumotlar onlayn platformada sotiladigan yangi oltin hisoblanadi. Aniq ma'lumotlar orqali mijozlar bazasiga kirishga urinish - bu maxfiylik va maxfiylik bilan bog'liq tashvishlarni keltirib chiqaradigan tashvishli jihat. Qimmatbaho ma'lumotlardan korxonalar pul topish yoki marketing agentlarini ilgari surish uchun foydalaniladi (Ehrenberg & Keinonen, 2021). Amazon va Facebook ba'zida bir nechta platformalardan to'plagan shaxsiy ma'lumotlarini sotish uchun tanqid ostiga olingan. Shaxsiy ma'lumotlarni sotishning keng qamrovli ta'siri, ayniqsa, ma'lumotlari turli platformalarda bo'lgan Cambridge Analytica janjalida yaqqol namoyon bo'ldi (Purkayastha, 2022). Maxfiylikka tajovuz va odamlarni bir nechta platformalardan manipulyatsiya qilish oqibatlarini tan olish axloqiy tashvishlarni keltirib chiqaradi.

Shaxsiy ma'lumotlarni almashishda nazoratning yo'qligi va mas'uliyatni tashkiliy qabul qilish axloqiy sohadir. Fowler (2022) kompaniyalar shaxsiy ma'lumotlarni almashishda jazosiz ish olib borishini tan oladi. Aqlli uy qurilmalariga egalik qilish uchun uchinchi tomon aralashmasidan iborat bo'lib, sizning ma'lumotlaringizni to'plash kutilmoqda. Natijada, ma'lumotlarni boshqarish va mas'uliyat bilan bog'liq chalkashlik va dilemma aniq. Operatsion sharoitda katta ma'lumotlardan foydalanish maslahatlarsiz ma'lumot almashish va qayta ishlash tizimlarini jalb qilish imkonini beradi (Pirzada va boshq., 2022). Korxonalar ma'lumotlarni yig'ish jarayonida va uchinchi tomon sotishda istiqbolni qabul qilishlari kerak. Ko'pgina mutaxassislar korporativ boshqaruv va ma'lumotlar almashish bo'yicha mahalliy siyosat uchun lobbichilik qilishlariga qaramay, uning keng tarqalgan noto'g'ri boshqaruvi katta ma'lumotlar kompaniyalarida keng tarqalgan.

O‘rganilgan saboqlar

Shaxsiy ma'lumotlarga osongina kirish mumkin va eng muhimi, Wi-Fi orqali o'zaro bog'langan qurilmalar bilan xavfsizlikni yaxshi boshqarishni targ'ib qilish juda muhimdir. Xavfsiz uyni yaratish samarali operatsiyalar uchun asos bo'lgan marshrutizatordan boshlanishi kerak (Sani, 2022). Barcha qurilmalarni bog'laydigan narsa qimmatli bo'lib, integratsiyalashgan operatsiya hajmini bildirishi kerak. Bundan tashqari, noyob parollarni o'rnatish tashqi xakerlarning dahshatli istiqboliga olib kelishi mumkin (Chan va boshq., 2009). Bundan tashqari, shifrlashning eng yuqori darajasini ta'kidlash juda muhim va WPA2-ni uchinchi tomon kirishining paydo bo'lmasligini ta'minlash uchun qulay platforma yaratishni talab qiladigan samarali platforma sifatida tavsiya qiladi (Zhu va boshqa 2022)¹⁴.

Bundan tashqari, uydagi mobil ilovalar juda kuchli parollardan foydalanishi kerak. Qurilmalar qaror qabul qilish uchun parolga muhtoj bo'lgan oila a'zolari uchun ochiqdir. Mobil ilovalar bilan bog'langan qurilmalar o'z boshqaruvida oilaviy ishtiroki parametrini o'rnatish uchun login hisob ma'lumotlarini talab qiladi (Ehrenberg va Keinonen, 2021). Har bir aqlli qurilma va hisob qaydnomasidan noyob hisob ma'lumotlarini yaratish huquqbuzarlikdan himoya qilish uchun asosdir¹⁵.

Aqlli uyning g'oyasi Gollivuddan tashqaridagi biror narsa kabi bo'lishi mumkin. Aslida, 1999-yilda Disney filmi Smart House deb nomlanuvchi Amerika oilasining kulgili anticsini "kelajak uyi" ga aylantiradigan, android xodimi bilan g'azablantiradi. Boshqa filmlarda aqlli uy texnologiyasining ilm-fan fantastika haqidagi tasavvurlari tasavvurga ega emas.

Biroq, aqlli uy texnologiyasi haqiqiydir va tobora murakkablashib bormoqda. Kodlangan signallar uyning barcha qismlarida asbob-uskunalar va elektron qurilmalarni ishlatish uchun dasturlashtirilgan kalitlarga va rozetkalarga uyning simli (yoki simsiz yuborilgan) orqali yuboriladi.

Uyni avtomatlashtirish ayniqsa, keksalar, jismoniy yoki kognitiv nuqsonli odamlar va mustaqil yashashni istaydigan nogironlar uchun foydali bo'lishi mumkin. Uy texnologiyasi, Vashington shtatidagi Bill va Melinda Geytsning uyi kabi juda boy kishilarning o'yinchisidir. Xanadu 2.0 deb nomlangan Geytsning uyi juda yuqori texnologiyalarga ega bo'lib, mehmonlar tashrif buyurgan xonalarning ruhiy holatini tanlashga imkon beradi.

Ochiq standartlar:

Uyingni o'ylab ko'ring, bu juda katta kompyuter. Agar siz uy kompyuteringizning "qutisi" yoki CPU-ni ochgan bo'lsangiz, unda kichik simlar va ulagichlar, kalitlarga va ochiladigan disklarga ega bo'lasiz. Buning hammasini bajarish uchun kirish moslamasi (sichqonchani yoki klaviatura kabi) bo'lishi kerak, lekin undan ham muhimi, har bir komponentning bir-biri bilan ishlashi kerak.

Agar odamlar butun tizimni sotib olishlari shart bo'lmasa, kelgusida texnologiyalar tezroq rivojlanadi, chunki buni ko'rib chiqaylik - ba'zilarimiz Bill Geyts kabi boy emas. Bundan tashqari, 15 xil qurilmalar uchun 15 ta masofadan turib boshqarish moslamasi bo'lishni istamaymiz - biz u erda bo'ldik va televizor va yozuv yozuvchilar bilan ishladik. Qanday iste'molchilar istagan iste'molchi tizimlar bo'lishini istashadi. Qaysi kichik ishlab chiqaruvchilar bu yangi bozorda raqobatlashishni xohlashadi.

Uylarni chindan ham "aqlli" qilish uchun ikki narsa kerak bo'ladi, deydi Computerworld tadqiqotchisi Ira Brodskiy . "Birinchidan, buyruqlar va vaziyat haqida ma'lumot beruvchi sensorlar, aktuatörler va asboblar." Ushbu raqamli qurilmalar jihozlarimizda allaqachon mavjud. "Ikkinchidan, bu qurilmalarning sotuvchisidan qat'i nazar, bir-biri bilan muloqot qilish imkonini beruvchi protokollar va vositalar", deydi Brodskiy.

Bu muammo, biroq Brodskiy "smartfon ilovalari, aloqa bog'lamalari va bulutli xizmatlar hozirda amalga oshirilishi mumkin bo'lgan amaliy echimlarga imkon beradi", deb hisoblaydi.

Uy energiyani boshqarish tizimlari ( HMS ) uylarni isitish, ventilyatsiya va havoni tozalash (HVAC) tizimlarini nazorat qiluvchi va nazorat qiluvchi apparat va dasturiy ta'minot bilan jihozlangan aqlli uy jihozlarining birinchi to'lqinidir. Standartlar va protokollar ishlab chiqilayotgani sababli, uylarimizning qurilmalari ularni aqlli - juda aqlli ko'rinishda qilmoqda!

Prototip uylari:

AQSh Energetika vazirligi har yili o'tkaziladigan Solar Decathlon homiyligida yangi aqlli dizaynlarni rag'batlantiradi. Arxitektura va muhandislik kollejining talabalar jamoasi turli xil toifadagi bo'limlarda, shu jumladan asboblar va apparatlarning intuitiv nazoratida raqobatlashadi. 2013-yili Kanadaning bir jamoasi o'zlarining muhandisliklarini mobil qurilmalar tomonidan boshqariladigan "integratsiya mexanik tizim" deb ta'riflagan.

Bu aqlli uyning talaba prototipi. Team Ontario, ECHO deb nomlangan uyi uchun dizayni haqida batafsil ma'lumot .

Solar Decathlon uchun Team Ontario tomonidan qurilgan Smart House prototipi ichki ko'rinishi, 2013, Jeyson Flakes surati / AQSh Energetika vazirligi Solar Decathlon, 2013 (rasm ko'rinishi)

Domotika va uylarni avtomatlashtirish:

Aqlli uy rivojlanib borgani uchun, uni tasvirlashda foydalanadigan so'zlarni ham bajaring. Umuman, uy avtomatizatsiyasi va uy texnologiyasi dastlabki identifikatorlarga aylandi. Smart uy avtomatizatsiyasi ushbu shartlardan kelib chiqqan.

Domotika so'zlari ma'naviy uy robotics degan ma'noni anglatadi. Lotin tilida domus so'zi uy ma'nosini anglatadi. Domotika maydoni aqlli uy texnologiyasining barcha bosqichlarini o'z ichiga oladi, shu jumladan, harorat, yorug'lik, xavfsizlik tizimlari va boshqa ko'plab funktsiyalarni kuzatib boradigan va avtomatlashtiradigan yuqori darajada murakkab sensorlar va boshqaruv elementlari.

Biroq, bu asabiy robotlarga ehtiyoj yo'q. Bugungi kunda "smart" telefonlar va planshetlar kabi ko'plab mobil qurilmalar raqamli ravishda ulangan va ko'plab uy tizimlarini boshqargan. Va aqlli uy nimaga o'xshaydi? Siz hozir yashab turgan narsangizga o'xshab qarashingiz kerak.

Raqamli iqtisodiyotni jadal shakllantirish - 2023 yilga kelib uning mamlakat YaIMdagi ulushi 2 baravarga koʻpayishi kerak;

Raqamli infratuzilmani toʻliq modernizatsiya qilish va zamonaviy IT-хizmatlaridan barcha hududlarda foydalanish imkoniyatini ta’minlash - 2020-2021 yillarda barcha sogʻliqni saqlash muassasalari, maktablar va maktabgacha ta’lim tashkilotlari, shuningdek, qishloqlar va mahallalar yuqori tezlikdagi Internet tarmogʻiga ulanadi hamda aloqa хizmatlari sifati oshiriladi;

elektron hukumat tizimini rivojlantirish - 2022 yilga qadar elektron davlat хizmatlari ulushi 60%gacha yetkaziladi;

Dasturiy mahsulotlarni ishlab chiqarish va teхnologik maydonchalar yaratish orqali “raqamli tadbirkorlik”ni rivojlantirish - 2023 yilga kelib ushbu sohadagi хizmatlar hajmini 3 baravarga oshirish va ularning eksportini 100 mln dollarga yetkazish zarur;

2022 yilga qadar barcha hududlarda raqamli bilimlarga oʻqitish markazlari ochiladi.

Aхborot teхnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi raqamli iqtisodiyot va elektron hukumatni rivojlantirish sohasidagi vakolatli organ etib belgilandi. Aхborot tizimlari, resurslari va boshqa dasturiy mahsulotlarni yaratish va joriy etish boʻyicha davlat organlari va tashkilotlarning loyihalari va teхnik hujjatlari hamda NHHlari loyihalarini majburiy ekspertizadan oʻtkazish uning vakolatiga kiradi (kripto-aktivlar va blokcheyn teхnologiyasini joriy etish boʻyicha vakolatlar LBMAda saqlab qolindi). Shu munosabat bilan vazirlik tizimida oʻzgarishlar roʻy berdi.

Birinchidan, uning huzurida muayyan vazifalar toʻplami bilan ikkita sohaga oid markaz tashkil etildi.

Ikkinchidan, markaziy apparat tuzilmasida (хodimlarining umumiy cheklangan soni doirasida):

• Agrar sohani jadal raqamlashtirish, qishloq хoʻjaligi va oziq-ovqat хavfsizligi sohalariga zamonaviy aхborot tizimlari va dasturiy mahsulotlarni joriy etish masalalariga mas’ul boʻlgan vazir oʻrinbosari lavozimi kiritildi;

• Agrar sohada raqamli teхnologiyalarni rivojlantirish boshqarmasi va Geoaхborot teхnologiyalarini rivojlantirish boshqarmasi tashkil qilindi.

Uchinchidan, “Davlat aхborot tizimlarini yaratish va qoʻllab-quvvatlash boʻyicha yagona integrator UZINFOCOM” MChJdagi davlat ulushi va vazirlik tashkiliy tuzilmasidagi хoʻjalik jamiyatlarining ustav kapitalidagi davlat aksiya paketlari (ulushlari) Aхborot teхnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligiga oʻtkazib beriladi.

Aхborot-kommunikatsiya teхnologiyalarini rivojlantirish jamgʻarmasida elektron hukumat va raqamli iqtisodiyotning idoralararo loyihalarini moliyalashtirish uchun maхsus hisobraqam ochiladi. Unga:

Uyali aloqa kompaniyalari tomonidan abonent raqamidan foydalanganlik uchun toʻlanadigan toʻlov summasining (oyiga 2 000 soʻm) taqsimlanguniga qadar boʻlgan 35%i. Qolgan summa belgilangan tartibda taqsimlanadi;

YaIDXP orqali davlat хizmatlarini koʻrsatganlik uchun toʻlangan davlat bojlari, yigʻimlar va barcha turdagi toʻlovlarning 11,25%i, shuningdek, Yagona billing tizimi orqali davlat хizmatlarini koʻrsatganlik uchun toʻlangan davlat bojlari va boshqa toʻlovlardan tushadigan mablagʻlarning 0,5%i;

Qonun hujjatlari bilan taqiqlanmagan boshqa daromadlar kelib tushadi.

Davlat organlari va tashkilotlariga aхborot tizimlari va dasturiy mahsulotlarni ishlab chiqish, joriy etish, integratsiya qilish va teхnik qoʻllab-quvvatlash boʻyicha umumiy qiymati 1 mlrd soʻmgacha boʻlgan bitta shartnoma doirasida tanlovlarni faqat IT-teхnoparki rezidentlari oʻrtasida oʻtkazishga ruхsat berildi.

Kelajakdagi prognozlar

Uylarni boshqarish uchun AI (sun'iy intellekt).

AI uylarni boshqarishda muhim xususiyatga aylanadi. Uning uyning turli jabhalarini boshqaradigan tizimlarni yaratish salohiyati yangi baholashni talab qiladigan axloqiy chiziqqa olib keladi (Nensi, 2022). Shunga ko'ra, uylarni boshqarishda xavfli hududni o'rnatish odamlarning tizimlarga nazorat qilish qulayligidan kelib chiqadi. Masalan, maxfiylik etikasi ma'lumotlarni boshqarish va kuzatish jarayonidan kelib chiqadi, bu esa AIga qoldiriladi. Intellektual tizimlarni uylarda standart armatura bo'lishini rag'batlantirish ularning qaror qabul qilish jarayoni haqida tashvish uyg'otadi. Texnologiya noto'g'ri bo'lganligi sababli, xabardor qilingan rozilikni va ma'lumotlarni boshqarishda mustaqil bo'lishiga imkon beradigan parametrlarni o'rganish juda muhimdir (Pirzada va boshq., 2022). AI insonning noto'g'ri munosabati bilan bulg'angan ma'lumotlarni o'qitish va kodlashga asoslangan bo'ladi. Faqat tarixiy, ijtimoiy tengsizliklarga javob beradigan sun'iy intellekt paydo bo'lishi mumkin, bu uy tizimlarini samarali boshqarish va maxfiylik muammolariga zarar etkazishi mumkin. Masalan, erkaklarga asoslangan sun'iy intellekt uylarda ayollar rolini o'z zimmasiga olishi va ma'lumotlarning maxfiyligi yoki maxfiyligini boshqarish yoki uy a'zolari monitoringi bilan shug'ullanmasligi mumkin¹⁶.

Aqlli texnologiyalar bugun nafaqat xonadonlarga kirib kelmoqda, balki butun boshli sanoatlarda o’zgarish yasamoqda. Sun’iy intellekt samaradorlik va aniqlikni oshirish potensialiga ega, deydi ekspertlar. Ammo xavotirlar ham yo’q emas.

Sun’iy intellekt sharofati bilan avtomobillar o’zini boshqarishni o‘rganmoqda, mashinalar odamlarni yuzidan taniy oladi. Inson ovozidan foydalanuvchi “Apple Siri” kabi smartfon tizimlaridan ma’lumot so’rash yoki ular bilan gaplashish mumkin.

“Yaqinda foiz stavkalari haqida gaplashayotgan edim, Siri suhbatga qo’shilishga harakat qildi”, - deydi professor Erik Bronyolfson.

Sun’iy intellekt bilan jihozlangan zamonaviy mashinalar bugun nafaqat avtomatlashtirilgan vazifalarni bajaradi, balki murakkabroq ishlarni ham uddalay oladi. Masalan, shaxmat o’ynash yoki harbiy simulyatsiyalar. Ular inson nutqini ham tushunadi. Shuningdek, oyoq-qo’llaridan ayrilgan odamlar uchun ilg’or protezlar yasashda ham qo’llanmoqda. Bundan-da aqlliroq mashinalar paydo bo’ladi, deydi olim Artur Lupia.

“Bugungi ekzoskeletlar odamlarga katta hajmdagi yuklarni tashishga, qiyin vaziyatlardan chiqishga yordam beryapti. Ammo ishlayotgan loyiha boshqa maqsadni ko’zlaydi - tananing emas, aqlning ekzoskeletini yaratyapmiz”, - deydi u.

Sun’iy intellektning foydali jihatlari ayon, lekin jamoatchilikda savollar ham ko’p, deydi Kongress a’zosi Heyli Stivens.

“Sun’iy intellektga asoslangan robotlar odatiy holga aylanar ekan, quyidagi savollarga javob berishimiz kerak: robot bilan bir qatorda ishchilar xavfsizligini qanday ta’minlaymiz? Ishchilarni kuzatish uchun robotlardan foydalanish ham odatiy bo’lib qoladimi?”, - deydi qonunchi.

Ishchilar uchun eng muhim savol - aqlli mashinalar ularning ishini tortib oladimi? Ekspertlar fikricha, yangi texnologiyalar hamma ishni eplay oladi, deyishga hali erta.

“Bilim orttirish va tezlikda o’rganishga kelganda inson mashinaga bas kelolmaydi, lekin ko’plab boshqa kognitiv vazifalarda inson mashinadan o’zadi”, - deydi professor Bronyolfson.

Ish tabiati o’zgaradi, deydi u. Bu jarayonda biror ishchi orqada qolib ketmasligini ta’minlash lozim.

Mutaxassislarga ko’ra, bugun boshlang’ich maktabga qatnayotgan bolalarning yarmidan ko’pi hali mavjud bo’lmagan kasblarni egallaydi. Ta’lim sohasini isloh qilib, ijodkorlik va kommunikatsiya kabi mashinalar bajara olmaydigan ko’nikmalarga e’tiborni kuchaytirish lozim.

2017–2021 yillarda O‘zbekiston Respublikasini rivojlantirishning beshta ustuvor yo‘nalishi bo‘yicha Harakatlar strategiyasini «Faol tadbirkorlik, innovatsion g‘oyalar va texnologiyalarni qo‘llab-quvvatlash yili»da amalga oshirishga oid Davlat dasturi loyihasi e'lon qilindi.

Dasturning III bobi «Iqtisodiyotni rivojlantirish va liberallashtirishning ustuvor yo‘nalishlari» deb nomlangan. Uning Viloyat, tuman va shaharlarni kompleks va mutanosib ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish, ularning mavjud salohiyatidan samarali va optimal foydalanish bo‘limida amalga oshirilishi mo‘ljallanayotgan quyidagi chora-tadbirlar belgilab olinmoqda.

Hududlarda zamonaviy ishlab chiqarish va muhandislik-kommunikatsiya infratuzilmasini tashkil etish bo‘yicha loyihalarni, jumladan, davlat-xususiy sheriklikni kuchaytirish orqali to‘liq amalga oshirish.Normativ-huquqiy hujjatlar loyihasi.

Loyihada: hududlarda zamonaviy ishlab chiqarish va muhandislik-kommunikatsiya infra-tuzilmasini tashkil etish bo‘yicha loyihalarni amalga oshirish parametrlari;

«Aqlli shahar», «Aqlli mahalla», «Aqlli uy» va «Aqlli hokimiyat» konsepsiyalarini o‘z ichiga olgan normativ-huquqiy hujjatlar to‘plamini ishlab chiqish nazarda tutiladi.

Hokimlar, davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining investitsiyalarni jalb qilish, xorijiy investorlar bilan hamkorlik qilish, yangi ishlab chiqarish turlarini tashkil etish va ish o‘rinlarini yaratish bo‘yicha faolligini oshirish.Normativ-huquqiy hujjatlar loyihasi. Loyihada davlat organlari va tashkilotlari rahbarlarining investitsiyalarni jalb qilish, xorijiy investorlar bilan hamkorlik qilish, yangi ishlab chiqarish turlarini tashkil etish va ish o‘rinlarini yaratish bo‘yicha faoliyatini moddiy rag‘batlantirish tizimini yaratish nazarda tutiladi.Hududlarning investitsiyaviy jozibadorlik reytingini e'lon qilib borish.Normativ-huquqiy hujjatlar loyihasi. Loyihada joylarda investorlarga yaratilgan shart-sharoitlarni (resrurs, infrastruktura, davlat va boshqa xizmatlarning qulayligi) aniqlash tizimini joriy qilish nazarda tutiladi.

“Aqlli” uylar faqat g‘arb mamlakatlarida emas – toshkentlik developerlar ham aholiga shunday funksional taklif qiladi. Lekin bu tushuncha aynan nimani anglatadi va u yangi xonadon egalarining hayotini qanday qulaylashtiradi?

“Aqlli” uy – bu xonadonda o‘rnatilgan, bir-biri bilan simsiz aloqa vositasida bog‘langan va yangi uyingizda kundalik hayotingizni yanada qulaylashtiruvchi elektron moslama va uzatgichlar tizimi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida xonadonni buzg‘unchilardan va yong‘in yoki suv bosishi kabi favqulodda holatlardan himoya qilish, resurslarni tejab qolish hamda xonada yorug‘lik, harorat va namlik darajasini ovoz yordamchilari va avtomatika yordamida sozlagan holda, kundalik hayotni mahsuldor qilish mumkin. Butun tizim ilova orqali yoki qo‘lda nazorat qilinadi, shuning uchun undan foydalanish nafaqat kattalarga, balki keksa va bolalarga ham qulay.

“Aqlli” uyda oilaning mutlaq xavfsizligi

Xonadonda oilaning barcha a’zolarini asrashga mo‘ljallangan bir nechta uzatgich va moslamalar o‘rnatiladi. Masalan, yong‘inga qarshi uzatgichlar xonada harorat ko‘tarilganida ishga tushadi, santexnika ostiga o‘rnatilgan moslamalar esa suv oqishlarini ro‘yxatga oladi. Kirish eshigiga qo‘yiladigan uzatgichlar buzib kirishdan himoya qiladi, uy hovlisidagi shlagbaum va domofon bilan integratsiyalash esa barcha tashriflardan xabardor bo‘lishga yordam beradi. Bunday tizim uyda bo‘lgan ota-onalar va farzandlar xavfsizligidan xavotirlanmaslik, shuningdek o‘z mulkingizni xavfsiz qilish imkonini beradi.

Muhandislik tizimlarini oson boshqarish va resurslarni tejash.

Chiroqning o‘chirilishi, quvurdan suv oqishi – muhandislik tizimlarining ishidagi har qanday nosozliklar ilovadan keladigan xabar orqali uy egasiga zudlik bilan ma’lum qilinadi. Bundan tashqari, “aqlli uy” tizimi, agar uyda hech kim bo‘lmasa, elektr ta’minotini o‘chirishga yordam beradi, bu bilan resurslar tejaladi va o‘chirilmagan gaz yoki dazmol haqida qayg‘urmasangiz ham bo‘ladi¹⁷.

Avtomatlashtirilgan muhitda qulay hayot

Bir tugmacha bilan uydagi chiroqlarni o‘chirish, haroratni pasaytirish yoki pardani yopish – bularning barchasi xonadonda “aqlli uy” tizimini o‘rnatgandan so‘ng imkonli bo‘ladi. Isitish tizimi, elektr darpardalar, yorug‘lik, domofonni boshqarish ilova yoki yana-da qulayroq – turli ishlab chiqaruvchilardan ovoz yordamchilari orqali amalga oshiriladi. “Alisa” yoki Google, shuningdek, internetda istalgan ma’lumotni topish, taksi buyurtma qilish yoki “multiroom” audiotizimi o‘rnatilganida musiqani balandroq qilishga yordam beradi, bular kundalik hayotni yoqimli va mahsuldor vaqtga aylantiradi.

“Aqlli uy” – bu oila va mulkni xavfdan saqlash, barcha kommunikatsiya tizimlarini nazorat qilish va yangi xonadonda o‘tkaziladigan har bir kundan zavqlanish imkonini beruvchi, har bir uy uchun qulay va ochiq tizim!

Toshkent shahrida yashayotgan va ishlayotgan aholi soni qariyb 5 million nafarni tashkil qilmoqda. Ko‘plab uy-joylar, muassasalar barpo etilib, infratuzilma tarmoqlariga yuklama ortmoqda. Shunga qaramay, yana yiliga 20 ming xonadonli uylar, 40 dan ortiq maktab, bog‘cha, poliklinika qurishga talab bor. Urbanizatsiya sur’atidan kelib chiqilsa, yaqin yillarda aholi soni yanada ko‘payadi.

Davlat rahbari bu masalani alohida e’tiborga olib, Toshkentni rivojlantirish rejalarini 15-20 yil oldindan belgilash vazifasini qo‘ygan edi. Shundan kelib chiqib, shahardan tashqarida, zamonaviy arxitektura yutuqlari asosida yangi markaz qurishga kirishildi. 20-iyulda Yangi Toshkent shahrini barpo etish chora-tadbirlari bo‘yicha prezident qarori qabul qilindi. Unga muvofiq, bosh vazir rahbarligida Yangi Toshkentni barpo etish ishlarini muvofiqlashtiruvchi kengash tuzildi hamda direksiya tashkil etildi. Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirligida bu loyihaga mas’ul o‘rinbosar lavozimi joriy qilindi.

Ushbu loyiha uchun Toshkent viloyatining Yuqori Chirchiq va O‘rta Chirchiq tumanlaridan 19 ming 720 gektar yer tanlab olingan. Birinchi bosqichda 2,5 ming gektarda 100 ming aholi uchun uy-joylar va infratuzilma obyektlari qurish rejalashtirilgan. Direksiya tomonidan yetakchi xorijiy kompaniyalar jalb etilib, rivojlangan mamlakatlarda muvaffaqiyatli sinovdan o‘tgan amaliyotlar asosida bosh reja, tarmoq rejalari va manzilli dasturlar ishlab chiqilmoqda.

“ToshkentboshplanLITI” davlat unitar korxonasida bosh reja loyihasi taqdimoti o‘tkazildi. Qurilish va uy-joy kommunal xo‘jaligi vazirining o‘rinbosari – “Yangi Toshkent shahrini barpo etish direksiyasi” direktori hududni infratuzilma bilan ta’minlash, yo‘l va ko‘priklar qurish masalalari, muhandislik, shaharsozlik va arxitektura yechimlari bo‘yicha axborot berdi.

Loyihada yashillik, qulaylik va tejamkorlikka alohida e’tibor qaratilgan, faol iqtisodiyot va ijtimoiy hayot uyg‘unlashtirilgan, transport tarmoqlari poytaxtimiz bilan oqilona bog‘langan. Umuman aytganda, Yangi Toshkent “aqlli” va “bog‘ shahar” bo‘lishi nazarda tutilmoqda. Ma’muriy markazda davlat idoralari, Yangi O‘zbekiston universiteti, kutubxona, tarix muzeyi, madaniyat saroylari joylashadi. Shuningdek, shaharda ishbilarmonlik va innovatsiya tumanlari, ta’lim, tibbiyot va turizm klasterlari bo‘ladi. 420 gektar maydonda markaziy bog‘, mavzelar orasida sun’iy kanal va ko‘llar, Chirchiq va Qorasuv daryolari bo‘yida sayilgohlar tashkil qilinib, odamlarning dam olishi uchun so‘lim sharoitlar yaratiladi. “Toshkentning yashil belbog‘i” loyihasi shu joydan boshlanadi.

Bu komponentlar loyihasi Singapur, Angliya, Xitoy, Germaniya, Turkiya, Niderlandiya, Janubiy Koreya, BAA kabi davlatlarning 20 ta ilg‘or kompaniyasi tomonidan ishlab chiqilmoqda. Davlat rahbari infratuzilma tarmoqlarini ilg‘or standartlar bilan uyg‘unlashtirish zarur.

“O‘ttiz ikki yillik mustaqil tariximizda birinchi marta bunday shahar qurayapmiz, bunga dunyodagi ilg‘or kompaniyalarni jalb qilyapmiz. Lekin bizdagi sohalar, standartlar shunga mosmi? Ular zamonaviy loyihalar bilan hamohang bo‘lishi kerak. Shuning uchun qurilish, energetika, kommunal, ekologiya, irrigatsiya, transport kabi hamma tegishli sohalardagi qonunlarni, standartlarni jahonning eng yuqori talablariga muvofiq takomillashtirish zarur”

Sh.Mirziyoyev

Prezident bosh reja asosida yil yakuniga qadar batafsil loyihalash ishlarini yakunlash, birinchi bosqich inshootlari bo‘yicha loyihachi va quruvchi korxonalarni aniqlash bo‘yicha ko‘rsatmalar berdi.

“Nima uchun bu loyihani shoshmasdan, qayta-qayta ko‘ryapmiz? Bu shahar yuz yillab xalqqa xizmat qilishi kerak. Odamlar birinchi o‘rinda bo‘lishi, kelajakdagi qurilishlar ham inobatga olinishi zarur. Birinchi bosqich mukammal qurilsa, maktab bo‘ladi"

"Kelajakdagi aqlli shaharlar barqaror rivojlanish siyosatiga muhtoj bo'ladi, u yerda barcha fuqarolar, shu jumladan kambag'allar ham yaxshi yashashlari mumkin va shaharlar va qishloqlarning jozibadorligi saqlanib qoladi. Aqlli shaharlar hayotning yuqori sifatiga ega shaharlardir; inson va ijtimoiy kapitalga investitsiyalar, shuningdek, an'anaviy va zamonaviy infratuzilma (transport va axborot-kommunikatsiya texnologiyalari) orqali barqaror iqtisodiy rivojlanishga intiladigan shaharlar; tabiiy resurslarni jalb qilish siyosati orqali boshqarish. Aqlli shaharlar ham iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik maqsadlarni birlashtiradigan barqaror bo'lishi kerak"¹⁸.

Texnologik nuqtai nazardan, aqlli shahar-infrastruktura va xizmatlarning muhim tarkibiy qismlariga tatbiq etiladigan AKTning katta mavjudligi bo'lgan shahar. Aqlli uylar va aqlli binolar ko'plab mobil terminallar va o'rnatilgan qurilmalar bilan jihozlangan tizimlar, shuningdek, ulangan sensorlar va aktuatorlarning namunalari. IBM kabi korporatsiyalar uchun IBM, Cisco tizimlari va Siemens AG, texnologik komponent aqlli shaharlar, ularning tushunchasi muhim ahamiyatga ega.

Shahar rejalashtirish sohasida "aqlli shahar" atamasi ko'pincha shahar xizmatlari uchun "aqlli bo'lish" uchun shahar iqtisodiyotini barqaror rivojlantirish, iqtisodiy o'sish, fuqarolarning hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan dasturlarni qabul qilish va amalga oshirishni anglatadi¹⁹.

Vena texnologiya universiteti qoshidagi Mintaqaviy fanlar markazi tomonidan olib borilgan tadqiqot aqlli shaharning oltita asosiy komponentini aniqladi:

1. Aqlli harakat; 4. Aqlli iqtisodiyot;

2. Aqlli iqtisodiyot; 5. Aqlli muhit;

3. Aqlli odamlar; 6. Aqlli turar joy;

PTC isitgichlarini aqlli tizimlarga integratsiyalash.

PTC isitgichlari ko'p qirrali isitish elementlari bo'lib, ularning samaradorligi va qulayligini oshirish uchun aqlli texnologiya yordamida boshqarilishi va kuzatilishi mumkin va u aqlli tizimlarga birlashtirilishi mumkin²⁰.

PTC isitgichlarini aqlli tizimlarga birlashtirishning ba'zi usullari:

1. Haroratni nazorat qilish:PTC isitgichlari harorat sensorlari bilan jihozlanishi va aqlli termostatlar yoki isitishni boshqarish tizimlariga birlashtirilishi mumkin. Bu foydalanuvchilarga smartfon ilovasi yoki Amazon Alexa yoki Google Assistant kabi aqlli yordamchilar yordamida ovozli buyruqlar orqali isitgich haroratini masofadan turib sozlash imkonini beradi.

2. Rejalashtirish:Aqlli tizimlar foydalanuvchilarga PTC isitgichi qachon yoqilishi va o'chirilishi kerakligini rejalashtirish imkonini beradi. Bu isitgichning faqat kerak bo'lganda ishlashini ta'minlash orqali energiyani tejashga yordam beradi.

3. Masofadan nazorat qilish:Foydalanuvchilar real vaqt rejimida PTC isitgichlarining holati va ishlashini smartfon ilovasi yoki veb-interfeys orqali kuzatishi mumkin. Bunga joriy haroratni, quvvat sarfini va har qanday muammo yoki nosozliklarni tekshirish kiradi.

4. Energiya samaradorligi:Aqlli tizimlar energiyadan foydalanish haqida ma'lumot berishi va maksimal samaradorlik uchun isitish sozlamalarini optimallashtirish yo'llarini taklif qilishi mumkin. Ular, shuningdek, isitish harakatlarini muvofiqlashtirish uchun uydagi boshqa aqlli qurilmalar bilan birlashishi mumkin, masalan, derazalar ochiq bo'lganda isitgichni o'chirish.

5. Ovozli boshqaruv:Amazon Alexa yoki Google Assistant kabi ovoz bilan faollashtirilgan aqlli yordamchilar bilan integratsiya foydalanuvchilarga oddiygina buyruqlarni aytish orqali PTC isitgichlarini boshqarish imkonini beradi.

6. Uyni avtomatlashtirish bilan integratsiya:PTC isitgichlari uyni avtomatlashtirishning kengroq tizimlariga birlashtirilishi mumkin, bu ularga aqlli panjurlar kabi boshqa aqlli qurilmalar bilan birgalikda ishlash imkonini beradi, harorat va energiya sarfini foydalanuvchining afzalliklari va ob-havo sharoiti kabi tashqi omillar asosida optimallashtiradi.

7. Xatolarni aniqlash va ogohlantirishlar: Aqlli tizimlar PTC isitgichlarida nosozliklar yoki nosozliklarni aniqlay oladi va foydalanuvchilarga ogohlantirishlar yuboradi, bu esa o'z vaqtida texnik xizmat ko'rsatish yoki ta'mirlash imkonini beradi.

8. Ma'lumotlarni ro'yxatga olish:Aqlli tizimlar vaqt o'tishi bilan harorat va foydalanish ma'lumotlarini qayd etishi mumkin, bu energiya iste'moli naqshlarini kuzatish va isitish sozlamalari bo'yicha ongli qarorlar qabul qilish uchun foydali bo'lishi mumkin.

9. Geofizka:Ba'zi aqlli tizimlar foydalanuvchining uyga yaqinlashayotgan yoki chiqayotganini aniqlash uchun geofencing texnologiyasidan foydalanishi mumkin, bu ularga PTC isitgich sozlamalarini mos ravishda moslashtirishga imkon beradi.

Umuman olganda, PTC isitgichlarini aqlli tizimlarga integratsiya qilish ularning funksionalligini, energiya samaradorligini va foydalanuvchi qulayligini oshirishi mumkin, bu ularni zamonaviy aqlli uylar va sanoat ilovalariga qimmatli qo'shimcha qiladi. Aniq xususiyatlar va imkoniyatlar ishlatiladigan o'ziga xos aqlli texnologiya va PTC isitgich modellariga bog'liq bo'ladi²¹.

Aqlli uy mahsuloti ulagichi

U turar-joy binolari va oilaviy jadvallarni samarali boshqarish tizimini yaratish uchun uy hayoti bilan bog'liq ob'ektlarni birlashtirish uchun integratsiyalangan simlar texnologiyasi, tarmoq aloqasi texnologiyasi, xavfsizlik texnologiyasi, avtomatik boshqaruv texnologiyasi, audio va video texnologiyalaridan foydalangan holda platforma sifatida yashash joyiga asoslanadi. uy xavfsizligi, qulaylik, qulaylik, san'atni yaxshilash va ekologik toza va energiya tejovchi yashash muhitini amalga oshirish bo'yicha ishlar.

Aqlli uy mahsuloti uydagi turli xil qurilmalarni (masalan, audio va video uskunalari, yoritish tizimi, pardani boshqarish, konditsionerni boshqarish, xavfsizlik tizimi, raqamli kino tizimi, audio va video server, video kabinet tizimi, tarmoq maishiy texnika va boshqalar) ulagichlari. ) "Internet of Things" texnologiyasi orqali maishiy texnikani boshqarish, yoritishni boshqarish, telefonni masofadan boshqarish, ichki va tashqi masofadan boshqarish, o'g'irlikka qarshi signalizatsiya, atrof-muhit monitoringi, HVAC nazorati, infraqizil uzatish va dasturlashtiriladigan vaqtni boshqarish va boshqa funktsiyalar va usullar.

Aqlli uy mahsuloti ulagichi.

Uyni avtomatlashtirish aqlli uylarning muhim tizimidir. Aqlli uylar birinchi marta paydo bo'lganida, uyni avtomatlashtirish hatto aqlli uylarga teng edi va u hali ham aqlli uylarning yadrolaridan biri edi.

Aqlli uy mahsulot konnektorlari integratsiya texnologiyasi, aloqa texnologiyasi, o'zaro muvofiqlik va simlarni ulash standartlarini joriy etish bilan takomillashishda davom etmoqda. Bu uy tarmog'idagi barcha aqlli mebel, uskunalar va tizimlarning ishlashi, boshqaruvi va integratsiya texnologiyasini qo'llashni o'z ichiga oladi²².

Aqlli uy tizimi takomillashtirilgandan so'ng, aSmart uy mahsulot ulagichi tijorat muhitida qo'llanilishi mumkin va shu bilan uning qo'llanilishi doirasini kengaytiradi.

Xulosa

Xulosa qilib shuni keltirishimiz mumkinki Aqlli uy qurilmalari zamonaviy jamiyatni shakllantirishda davom etayotgan tendentsiyadir. Uydagi kundalik hayotdagi qulaylik texnik landshaftni qayta shakllantirish uchun hal qiluvchi o'tishdir. Shunga ko'ra, qurilmalar uy egalari uchun qulaylik yaratishi mumkin va xavf muammolari va ko'plab axloqiy tashvishlarni bilish kelajakda bu muammolarni hal qilish va yumshatishga yordam beradi. Ma'lumotlarni boshqarish - maxfiylikdan maxfiylik va xabardor rozilikgacha chuqur tahlilni talab qiladigan muhim komponent; odamlarning asosiy masalalarni tekshirishlari asosiy hisoblanadi. Aqlli uy qurilmalari egalari foydalanish bilan bog'liq axloqiy tashvishlardan xabardor bo'lishlari kerak va ijobiy natijalar uchun xabardorlikni saqlab qolish muhim ahamiyatga ega. “Aqlli” uy – bu xonadonda o‘rnatilgan, bir-biri bilan simsiz aloqa vositasida bog‘langan va yangi uyingizda kundalik hayotingizni yanada qulaylashtiruvchi elektron moslama va uzatgichlar tizimi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida xonadonni buzg‘unchilardan va yong‘in yoki suv bosishi kabi favqulodda holatlardan himoya qilish, resurslarni tejab qolish hamda xonada yorug‘lik, harorat va namlik darajasini ovoz yordamchilari va avtomatika yordamida sozlagan holda, kundalik hayotni mahsuldor qilish mumkin. Butun tizim ilova orqali yoki qo‘lda nazorat qilinadi, shuning uchun undan foydalanish nafaqat kattalarga, balki keksa va bolalarga ham qulay.

"Aqlli" uylarni qaerda qurish mumkin, albatta, ular "aqlli" shaharlarda quriladi! "Panasonic" ishtirokida quriladigan bunday uylar Berlinda bunyod etilishi IFA ko`rgazmasi ko`lamida e`lon qilindi. Germaniya poytaxtida, Yaponiyaning “toza” energetikasi usulida jihozlangan, inson yuziga qarab, uning kimligini aniqlovchi xavfsizlik tizimi mavjud bo`lgan 69 ta xonadondan iborat kvartal qurilishi rejalashtirildi.

Ilmiy va texnologik tashkilot tomonidan qurilish ishlari olib borilishi rejalashtirilgan Adlersxof tumani mahalliy Kremniy vodiysida joylashgan. Bu erda 2017 yilning bahorida Gumboldt universiteti qurilishi ishlari boshlanib, uni 2018 yilning yozida tugatish ham rejaga kiritilgan. Xonadonlarning qurilish loyihalari keksa yoshlilarning ehtiyojini hisobga olgan holda yaratilgan. Yaponiya aholisining aksariyat qismini 70 yoshdan oshgan insonlar tashkil etgani bois qariyalarning mustaqil ravishda hayot kechirishlari uchun "Panasonic" bunga to`liq ixtisoslashtirilgan.

Bundan tashqari, Berlinda qurilishi ko`zda tutilgan “Kelajak shahri” yangi energetik qurilmalari (Etherea Z isitish nasoslari, quyosh panellari, akkumulyatorlari vaAquarea H isitkichlari) bilan jihozlanadi. Ularning sharofati bilan Germaniya poytaxti iste`moldan ko`ra, ko`proq elektr quvvati ishlab chiqaruvchi yana bir ekologik toza elektrostansiyaga ega bo`ladi.

Foydalanilgan adabiyotlar

1. Birchley, G., Huxtable, R., Murtagh, M., Ter Meulen, R., Flach, P., & Gooberman-Hill, R. (2017). Smart homes, private homes? An empirical study of technology researchers’ perceptions of ethical issues in developing smart-home health technologies. BMC medical ethics, 18(1), 1-13.

2. Chan, M., Campo, E., Estève, D., & Fourniols, J. Y. (2009). Smart homes—current features and future perspectives. Maturitas, 64(2), 90-97.

3. Chung, J., Demiris, G., & Thompson, H. J. (2016). Ethical considerations regarding the use of innovative home technologies for older adults: an integrative review. Annual review of nursing research, 34(1), 155-181.

4. Ehrenberg, N., & Keinonen, T. (2021, May). Technology is an enemy for me now: How innovative home technologies assert control beyond intent. In Proceedings of the 2021 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1-11).

5. Erica, W. (2022). How to make your home more energy efficient – and get a tax break too.

6. Fowler, G. (2022). There’s a spy in your home, and its name is Alexa.

7. Gerber, N., Reinheimer, B., & Volkamer, M. (2018, August). Home sweet home? Investigating users’ awareness of innovative home privacy threats. In Proceedings of An Interactive Workshop on the Human Aspects of Smarthome Security and Privacy (WSSP) (p. 2018).

8. Grant, C. (2022). Making Your Home Smart Can Make Your Life Easier.

9. Hassan, H., Jamaluddin, R. A., & Marafa, F. M. (2019). Internet of Thing (IoT) Smart Home Systems: Conceptual Ethical Framework for Malaysian Developers. In Advances in Visual Informatics: 6th International Visual Informatics Conference, IVIC 2019, Bangi, Malaysia, November 19–21, 2019, Proceedings 6 (pp. 451-462). Springer International Publishing.

10. Leigh, K. (2022). Keep Your Smart Home Safe from Hackers; As Internet-connected devices in homes become more popular, so do the risks of unwanted intruders.

11. Maalsen, S. (2020). Revising the smart home as an assemblage. Housing Studies, 35(9), 1534-1549.

12. Nancy, K. (2022). When a Smart Home Is Too Smart for its Own Good, Smart-home systems can control everything from the lighting to the temperature to the music, but they don’t always make life easier for homeowners.

13. Nelson, B. W., & Allen, N. B. (2018). Extending the passive-sensing toolbox: using smart-home technology in psychological science. Perspectives on psychological science, 13(6), 718-733.

14. Pirzada, P., Wilde, A., Doherty, G. H., & Harris-Birtill, D. (2022). Ethics and acceptance of smart homes for older adults. Informatics for Health and Social Care, 47(1), 10-37.

15. Purkayastha, R. (2022). A Study on Ethical Issues and Related Solutions for Smart Home Technologies. In Exploring Ethical Problems in Today’s Technological World (pp. 272-287). IGI Global.

16. Sánchez, V. G., Taylor, I., & Bing-Jonsson, P. C. (2017). Ethics of innovative house welfare technology for older adults: A systematic literature review. International journal of technology assessment in health care, 33(6), 691-699.9

17. Sani, C. (2022). Smart technology has benefits for seniors and caregivers, too.

18. Stip, E., & Rialle, V. (2005). Environmental, cognitive remediation in schizophrenia: Ethical implications of “smart home” technology. The Canadian Journal of Psychiatry, 50(5), 281-291.

19. Umbrello, S. (2020). Meaningful human control over smart home systems: a value-sensitive design approach. HUMANA. MENTE, 13(37), 40-65.

20. Wolf, M. J., Gotterbarn, D., & Kirkpatrick, M. S. (2019, February). ACM code of ethics: Looking back and forging ahead. In Proceedings of the 50th ACM Technical Symposium on Computer Science Education (pp. 801-802).

21. Zhu, J., Shi, K., Yang, C., Niu, Y., Zeng, Y., Zhang, N., … & Chu, C. H. (2022). Ethical issues of smart home‐based elderly care: A scoping review. Journal of nursing management, 30(8), 3686-3699.

1^ (Qonun hujjatlari ma’lumotlari milliy bazasi, 09.10.2019-y., 06/19/5847/3887-son; 30.04.2020-y., 06/20/5987/0521-son; Qonunchilik ma’lumotlari milliy bazasi, 09.11.2021-y., 06/21/3/1037-son, 18.03.2022-y., 06/22/89/0227-son; 04.07.2023-y., 06/23/107/0441-son)

2^ Birchley, G., Huxtable, R., Murtagh, M., Ter Meulen, R., Flach, P., & Gooberman-Hill, R. (2017). Smart homes, private homes? An empirical study of technology researchers’ perceptions of ethical issues in developing smart-home health technologies. BMC medical ethics, 18(1), 1-13

3^ Chan, M., Campo, E., Estève, D., & Fourniols, J. Y. (2009). Smart homes—current features and future perspectives. Maturitas, 64(2), 90-97

4^ Chung, J., Demiris, G., & Thompson, H. J. (2016). Ethical considerations regarding the use of innovative home technologies for older adults: an integrative review. Annual review of nursing research, 34(1), 155-181.

5^ Ehrenberg, N., & Keinonen, T. (2021, May). Technology is an enemy for me now: How innovative home technologies assert control beyond intent. In Proceedings of the 2021 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1-11).

6^ Erica, W. (2022). How to make your home more energy efficient – and get a tax break too.

7^ Maalsen, S. (2020). Revising the smart home as an assemblage. Housing Studies, 35(9), 1534-1549.

8^ Nancy, K. (2022). When a Smart Home Is Too Smart for its Own Good, Smart-home systems can control everything from the lighting to the temperature to the music, but they don’t always make life easier for homeowners.

9^ Purkayastha, R. (2022). A Study on Ethical Issues and Related Solutions for Smart Home Technologies. In Exploring Ethical Problems in Today’s Technological World (pp. 272-287). IGI Global.

10^ 15. Purkayastha, R. (2022). A Study on Ethical Issues and Related Solutions for Smart Home Technologies. In Exploring Ethical Problems in Today’s Technological World (pp. 272-287). IGI Global.

11^ 13. Nelson, B. W., & Allen, N. B. (2018). Extending the passive-sensing toolbox: using smart-home technology in psychological science. Perspectives on psychological science, 13(6), 718-733.

12^ 20. Wolf, M. J., Gotterbarn, D., & Kirkpatrick, M. S. (2019, February). ACM code of ethics: Looking back and forging ahead. In Proceedings of the 50th ACM Technical Symposium on Computer Science Education (pp. 801-802).

13^ Sánchez, V. G., Taylor, I., & Bing-Jonsson, P. C. (2017). Ethics of innovative house welfare technology for older adults: A systematic literature review. International journal of technology assessment in health care, 33(6), 691-699.9

14^ Sani, C. (2022). Smart technology has benefits for seniors and caregivers, too.

15^ Umbrello, S. (2020). Meaningful human control over smart home systems: a value-sensitive design approach. HUMANA. MENTE, 13(37), 40-65.

16^ Wolf, M. J., Gotterbarn, D., & Kirkpatrick, M. S. (2019, February). ACM code of ethics: Looking back and forging ahead. In Proceedings of the 50th ACM Technical Symposium on Computer Science Education (pp. 801-802).

17^ 21. Zhu, J., Shi, K., Yang, C., Niu, Y., Zeng, Y., Zhang, N., … & Chu, C. H. (2022). Ethical issues of smart home‐based elderly care: A scoping review. Journal of nursing management, 30(8), 3686-3699.

18^ https://www.gazeta.uz/oz/2021/08/17/president/

19^ 1. Stip, E., & Rialle, V. (2005). Environmental, cognitive remediation in schizophrenia: Ethical implications of “smart home” technology. The Canadian Journal of Psychiatry, 50(5), 281-291.

20^ https://srcyrl.szgood-link.com/news/smart-home-product-connector-52230210.html

21^ 4. Ehrenberg, N., & Keinonen, T. (2021, May). Technology is an enemy for me now: How innovative home technologies assert control beyond intent. In Proceedings of the 2021 CHI Conference on Human Factors in Computing Systems (pp. 1-11).

22^ 10. Leigh, K. (2022). Keep Your Smart Home Safe from Hackers; As Internet-connected devices in homes become more popular, so do the risks of unwanted intruders.