Ак-Даш ортумак школазының
тыва дыл, чогаал башкызы
Ондар Чойган Суур-ооловнаның
кичээл-планының конспектизи
2011 чыл, март
Кичээлдиң темазы: Михаил Дуюнгар «Авамнын тону», чечен чугаа
Кичээлдиң сорулгалары: 1. М.Дуюнгарнын «Авамнын тону» деп чечен чугаазындан узундуну номчуп, оон кол утказын,
кол маадырларынын дугайында сайгарып чугаалажыры;
2. өөреникчилерниң сөс курлавырын байыдып, боданыр аргазын
база аас болгаш бижимел чугаазын сайзырадыры;
3. чечен чугаага даянып, ие кижинин овур-хевирин дамчыштыр авазынга ынакшылды куштелдирип,
мозулуг аажы-чанга кижизидери
Кичээлдиң тиви: чаа тема
Кичээлдиң хевири: класстан дашкаар номчулга кичээли
Эрттирер аргалары: тайылбыр, беседа, фронтальный опрос, анализ,
синтез, бот ажыл, хайгаарал, дилеп тывар метод,
диалог, оюн, туңнел.
Кичээлдиң дерилгези: өөредилге херекселдери, слайдыларда чуруктар,
сигналдыг карточкалар, компьютер,
презентациядан слайдылар, тестилер
Кичээлдиң чорудуу:
I. Организастыг кезээ
1. өөреникчилерниң кичээлге белени, мендилежири;
Амылыг бойдузувус
Авыралдыг хүнүвүс
Аалдап келген башкылар
Амыргын-на, амыргын-на!
(башкы бодун таныштырар)
II. Киирилде кезек
Кичээливистин эпигравын номчуптаалынарам, уруглар!
«Чалчай эзер адаанга кандыг-даа аът чоруур,
Чалчыргай тон иштинге кандыг-даа эр чоруур»
үлегер домак
-Бо одуруглар чунун дугайында-дыр? (утказы-биле ажылдаптар)
Карактарым шиммеримге,
Харлыг черде өөвүс көстүр,
Кадат малың ончаланган
Каттыраннаан авам костур.
-Бо одуруглар кымнын дугайында-дыр?
-Бо кичээливисте кымнын дугайында чугаалажыр-дыр бис?
-Михаил Дуюнгар дугайында кым чуну дыннаан-дыр азы чуну билир силер?
- Мындыг аттыг чогаалга чунун бижип болурул?
-Силер болзунарза чуну бижип болур силер?
-Чогаалды чуге ынчаар адаан деп бодаар-дыр силер?
III. Чаа тема
- Ынчангаш бо кичээлде Михаил Дуюнгарнын «Авамнын тону» деп чечен чугаазынга класстан дашкаар номчулга кичээли эрттирер бис.
1. Чогаалчынын дугайында кыска чугаалап бээр.
2. Словарь-биле ажыл
3. Чечен чугаадан шилилгелиг номчулгадан кылыптаалынар, уруглар. (ачазынын чугаазын кезектеп номчуттурар)
Немелде дыннадыг:
Слайдыдан коргузуп, уругларга номчуттурар.
Быжыглаашкын кезээ
Айтырыглар салыр
Овур-хевирлерни сайгарары
Мозулуг маадырлар Мозу чок маадырлар
ачазы Алдай-оол дарга
авазы Байыр
3) Оореникчинин суур иштинге кылып чоруткан кыска шинчилел ажылын дыннаар. Арткан оореникчилерге уран-чечен аргаларга чижектер тыптырар.
Бот ажылдар
а) шыырак оореникчилерге кыска-чогаадыг бижиттирер (темалары слайдыда)
б) Арткан оореникчилер тестилер-биле ажылдаар. Өөреникчилерге тестилиг саазыннарны улеп бээрге, өөреникчилер тестини саазыннарынга кылырлар.
Тестилерни удур-дедир хынаштырар. (демдек нормазын слайдыдан коор) 1 кузелдиг оореникчини тестизин компьютерге харыылаттырар.
4. Оске чогаалдар-биле холбаары, уткалары-биле ажылдап деннээри:
а) Салчак Тока «Араттын созунден» «Тас-Баштыг деп эгезинден» узунду
Слайдыдан номчуур.
б) Сергей Есенин
Письмо матери
Пишут мне, что ты, тая тревогу,
Загрустила шибко обо мне,
Что ты часто ходишь на дорогу,
В старомодном ветхом шушуне.
(шушун-верхняя женская одежда)
в) «Авамга чагаа» Алексей Бегзин-оол
Мени сактып дувурээнин чажырар дээш,
Менээргеп-ле калган дижип бижиирлер-дир,
Элбек самдар шыва тонун кедип алган
Ээтпек черден бараан харап турар дег-дир.
г) «Авай» Александр Даржай
Кажан удуп карак шийип турганынны
Сагынгаш-даа билбес мен чоп кужур авай,
Куурарып она берген шыва тонун
Кударанчыг аялгам бооп куттулуп чор.
Кичээлди түңнээри
- Бөгүнгү кичээлден чүнү билип алдыңар, уруглар!
- Чогаалды чуге ынчаар адаан деп билип алдынар
(Уе артса) Мындыг оюндан ойнаптаалыңарам: «Чөпшээрежир мен, чөпшээрешпес мен»
Кичээлди бир шыырак өөреникчиге түңнеттириптер.
Y. Онаалга бээри
YI. Түңнел
1. кичээлди ниити түңнеп, демдектерни салыры
418
123 164 
