Мадалон авзаг - мады ад каны

«Мадæлон æвзаг – мадау адджын…»

Ирон зæланг ныхас, дæу айс мæнæй,-

Уæд баззаин къуырма æмæ куырмæй.

Нæ арв, нæ зæххæн нал уынин сæ хуызтæ;

Æнæ дæу мын мæ къæхтыл ацæуæн уæд нæй,

Стæй басгарæн нæ хох, нæ арф кæмтты хъæбыстæ!

Цæрукъаты Алыксандр!

… Адæймаг цы бæстæйы, цы зæххыл райгуыры, уый фæхоны Фыдыбæстæ. Фыдызæхх. Фæлæ адæймаг сабийы бонтæй фæстæмæ цы ῾взагыл фæдзуры, уый та фæхоны мадæлон. Уымæн æмæ йæ райсы йæ мады æхсыримæ.

Мадæлон æвзаг у алæмæт, таурæгъон цыкурайы фæрдыг æмæ Сатанайы арвайдæн. Йæ бон у алцы дæттын, зыны дзы, цы уыд æмæ цы ис, уый.

Æвзаг у лæугæ хох æмæ цæугæ мæсыг. Хохæн ис бын æмæ бæрзæнд, хуссар æмæ цæгат, скæсæн æмæ ныгуылæн, ис ын афæдзы афонтæ æмæ ивы йæ хуызтæ, фæлæ йæ мидис æмæ йæ цард сты æнусон. Цæугæ мæсыг фидар у, фæлæ мæсыгæй дур куы рафты, уæд къахыр æмæ дызгъуын кæны…

Нæ фыдæлтæ нын ныууагътой хъæздыг æмæ рæссугъд æвзаг. Мах дзы буц стæм, уымæн æмæ уый нæ культурæйы, нæ лæгдзинады, æмткæй райсгæйæ, нæ адæмы рæзыны сæйраг фæрæз.

Алы адæмæн дæр, тулдз бæласау, ис уидæгтæ, зæнг æмæ къалиутæ. Уидæгтæ сты йæ ῾взаг, зæнг - йе ῾гъдæуттæ, къалиутæ та – йæ царды мидис.

Бæласæн йæ къалиутæ куы ныццæгъдай, фæлæ йæ уидæгтæ фидар куы уой, уæд та йæ зæнг ног къабузтæ рауадздзæн; йæ зæнг ын куы алыг кæнай, фæлæ йæ уидæгтæ цардхъом куы уой, уæд та тау суадздзысты æмæ йын зæнг уыдзæн æмæ къалиутæ дæр. Фæлæ йын йæ уидæгтæ куы ныллыг кæнай æмæ куы бахус уой, уæд æрцыд йæ сæфт.

Ахæм хъысмæт ис алы адæмæн дæр: йæ абон, йæ фидæнаразгæ сты йæ уидæгтæй – йе ῾взаджы цардхъомдзинадæй. Уымæ гæсгæ æвзаг у хъахъхъæнинаг, буцæй даринаг. Кæсын æм хъæуы цæстуарзонæй, узæлын æмæ йыл аудын хъæуы æдæрсгæ, кусын дзы хъæуы арæхстгай – уæлдай æвнæлдæй æрмыдул æмæ гуылмызтæ кæны.

Мадæлон æвзаг мады ад кæны, мады æхсыримæ адæймаджы уæнгты ахъары, зæрдæйы æрфытæм нытфдзы, хуры тынтау ныккæсы йæ къуымтæм æмæ сæ ныррухс кæны. Мадæлон æвзаджы дзырдтæ, хъуытаз дзæнгæрæджы зæллангау, айдæймаджы удыл аудынц, налхъуыт фæрдгуыты халау алыхуызон рæвдауæг æрттывд кæнынц. Адæмон сфæлдыстады йын, цыкуырайы фæрдыгау, æхцондзинад æмæ амонды хос сты, уалдзыгон фæлмæн уарынау, зæрдæйы хъарынц.

Бафиппайын ма мæ фæнды уый, æмæ алы адæмыхаттæн дæр йæ наци бæрæггæнæнтæ сты йæ мадæлон æвзаг, культурæ, царды уаг, зондахаст æмæ цæрæнбынат. Уыдонæй се ’ппæтæй сæйрагдæр у мадæлон æвзаг. Алы адæм дæр сæхи ’взагыл хуыздæр æмбарынц кæрæдзи. Мадæлон æвзагыл аразынц æхсæнады æгъдæуттæ, бæрæгбæттæ, цин æмæ зиан бавæрыны хабæрттæ.

Сæ адæмон æвзагыл цы адæм нæ дзурой, уыдон ныллæудзысты сæ сæфты.

Мæ нывæцæны кæрон мæ фæнды зæгъын, уый æмæ хъуамæ мах æрыгон фæсивæд хъуамæ бахъахъхъæнæм нæ мадæлон æвзаг, нæ культурæ æмæ нæ трæдицитæ. Разы дæн Хаджеты Таймуразы хъуыдыйимæ…

Мæлæн дын нæй, мæ мадæлон æвзаг, -

Дæ зæронд мад у ацы зæххы къори,

Æмæ куы сæфай (ма зæгъæд ызнаг), -

Дæуимæ сæфы дунейы истории!

Дзæуджыхъæуы 13 – æм скъолайы

Хетæгкаты Къостайы ном хæссаг

9 – æм къасы ахуырдзау

Джагайты Аленæйы