Конспекты уроков

11нче сыйныф. Рус төркеме. Татар теле дәресе.

Темасы: Нинди һөнәр сайларга?

Максат:

• Рус телле укучыларның бирелгән темага сөйләм күнекмәләрен үстерү;

• Һөнәр һәм һөнәр ияләре турында мәгълүмат бирү; татарча фикерләү һәм сөйләү сәләтен камилләштерү;

• Иярчен вакыт һәм иярчен сәбәп җөмләле иярченле кушма җөмләләрне кабатлау;

• Укучыларга һөнәр сайлау мөһим эш икәнлеген ассызыклау.

Җиһазлау: дәреслек: Р.З.Хәйдарова, 11 сыйныф, дәрес презентациясе, татар халык авыз иҗатыннан мисаллар, Рөстәм Яхинның “Прилюдия” эсәреннән өзек.

Дәрес тибы: катнаш.

Дәрес барышы.

I.Оештыру өлеше.

II.Актуальләштерү.

1. Укытучы сүзе. Укучылар, сез быел ничәнче сыйныфны тәмамлыйсыз?( укучылар: 11нче сыйныфны.) Димәк, сез инде мәктәпне тәмамлыйсыз. Шунлыктан күбегезне нинди һөнәр сайларга дигән сорау борчый. Кайберәүләр инде бу сорауга җавабын беләләр, кемдер әти-әни киңәше белән килешә, ә кемдер әлеге минутка кадәр шушы сорауга җавап бирә алмый. Бәлки, аларга бүгенге дәрес ярдәм итәр.”

1нче слайд. Укытучы сүзе. Шулай итеп бүгенге дәреснең темасы:“Нинди һөнәр сайларга?”

2нче слайд.

Алда юллар- кайсын сайларга?

Төрле уйлар баштан үтәчәк.

Дөрес һөнәр сайлаганда гына

Көтәр сезне матур киләчәк.

Укытучы сүзе:“Нинди һөнәр сайласагыз да, беренчедән, сез үзегезне грамоталы кеше итеп күрсәтергә тиеш. Шүңа күрә хәзер дәфтәрләрегезне ачыгыз, бүгенге числоны языгыз, һәм без сүзлек диктанты уздырып алабыз.”

( Мөһим, җаваплы, махсус, һөнәр, хас, икътисадчы, тәкъдим,мохтаҗ, хезмәт).Слайдтан карап тикшерелә.( 3нче слайд)

3нче слайд. Укытучы. Бу сүзләрдә нинди авазларның язылышына күбрәк игътибар итәргә кирәк иде? Укучылар. Х һәм һ авазларының , шулай ук къ һәм в авазларының язылышына .

III. Төп өлеше.

Укытучы сүзе: “Һөнәрләр турында сөйләшүне түбәндәге эштән башлыйк. Сез бирелгән сыйфатлардан һөнәр сүзенә туры килгәнен сайлап алырга тиеш. Мәсәлән, һөнәр кешелекле була аламы?” ( 4нче слайд). ( туры килмәгән сыйфатлар слайдтан юкка чыга.) Кабатлап алыйк, һөнәрләр нинди булырга мөмкин?

Укытучы сүзе: Элек-электән кешеләр һөнәрле булуга бик зур әһәмият биргәннәр. Без моны мәкальләрдән күрә алабыз.

5нче слайд. Укытучы. Мәкальләрне укыйбыз һәм мәгънә буенча тәрҗемә итәбез. ( Для мужчин мало знать и 70 профессий. С профессией не умрешь, без профессии жизнь не проживешь. Кто работает, тот ест. Если в молодости не обучился, в старости будешь сожалеть. Обладаешь профессией – обладаешь счастьем.)

3.Укытучы. Хәзерге вакытта дөньяда булган бөтен һөнәр ияләрен санап бетереп булмый. Буген без сезнең белән берничәсен искә төшереп алыйк. Сезнең игътибарга төрле һөнәр ияләре сурәтләнгән слайдлар тәкъдим ителә. Сезгә аларның кем икәнлеген әйтергә һәм 1-2 җөмлә белән бу һөнәрне тасвирларга кирәк. Мәсәлән: Бу - сатучы. Хәзерге көндә бик күп кеше сату-алу эше белән шөгыльләнә. Димәк, белемле сатучылар һәрвакыт кирәкле булыр. Сатучы һөнәре кирәкле, авыр һәм кызыклы. Сатучылар алучыларга карата ихтирамлы, әдәпле булырга тиеш.”(6 нчы слайд (үрнәк өчен бергәләп эшләргә мөмкин),7,8,9,10 нчы слайдлар)

3.Укытучы. Укучылар, сыйныфташларыгызның кем булырга теләүләрен беләсезме? Сораштырыгыз әле.

Диалогны дәвам ит!( 11нче слайд)

-Синең кем буласың килә? ( берничә укучының фикере тыңлана)

....................................

-Ни өчен? ( берничә укучының фикере тыңлана)

.......................... ( кечкенәдән хыялланам, туганнарым тәкъдим итте, хәзерге заманда бу иң популяр һөнәр һ.б.)

-... булу өчен нәрсәләр эшләргә кирәк? ( берничә укучының фикере тыңлана)

( имтиханнарны яхшы тапшырырга, техникумга укырга керергә һ.б.)

Аннары укучылар парлап сөйләшеп күрсәтәләр.

4.Укытучы. “Алдагы биремне үтәү өчен лексиканы искә төшерик.

( Өйгә бирелгән сүзләр. Слайдтан укып тәрҗемә итәләр). (12 нче слайд)

IV. Ныгыту.

1. Укытучы.“Бар шундый кешеләр, танылган һөнәр эзләмиләр, ә үзләренең казанышлары белән төрле һөнәрләрне таныттыралар. Сезнең дәреслектә шуларның берничәсе турында мәгълүмат бар. Дәреслекнең 57нче битен ачабыз һәм 1нче рәттә утыручылар китапханә турында укый, 2 нче рәттә - Нияз Даутов турында, ә 3 нче рәттәгеләр Р Нәҗметдинов турында укыйлар.( берәр бала кычкырып укый).

Укытучы. Ә хәзер укыган текстлар буенча җавап бирәбез.

( сораулар 13,14,15 нче слайдларда.)

Укытучы.“Яхшы белгечнең сөйләме дә дөрес булырга тиеш. Ә сөйләм нәрсәдән тора?” ( җөмләләрне дәвам ит, 16 нчы слайд).Үрнәк җөмләләр.

Мәктәпне тәмамлагач,( мин университетка укырга керергә хыялланам).

Имтиханнарны яхшы биргәннән соң, (ял итәргә мөмкин).

Ул университетка керә алмаган, ( чөнки БДИны начар биргән).

Ул БДИдан бишле алган, чөнки ( тырышып әзерләнгән).

Миңа икътисадчы һөнәре ошый, шуңа күрә (мин финанс-экономика институтына укырга керергә телим).

Мәктәптә укыганда ( миңа тарих дәресләре ошый иде).

Имтиханнарны яхшы бирү өчен (тырышып әзерләнергә кирәк).

Укытучы.“Психологлар һөнәр сайлаганда түбәндәге моментларга игътибар итәргә куша. Сез беләсез инде, алар бөтен һөнәрләрне 5 төркемгә бүләләр.

(Укучылар белән бергәләп)

Кеше- кеше. Укытучы. Бу төркемгә нинди һөнәрләр керә?

Укучылар. Табиб, тәрбияче, укытучы,сатучы,....

Кеше- табигать. Укытучы. Ә бу төркемгә нинди һөнәрләр керә?

Укучылар.Терлекче, агроном, бакчачы,....

Кеше- техника. ....Машина йөртүче, тимерче, эретеп ябыштыручы,..

Кеше- билгеләр системасы....Тәрҗемәче, хисапчы, икътисадчы,…

Кеше-сәнгать образы….Рәссам, диктор, буяучы, бизәүче.

5. Укытучы.Түбәндәге слайдта кеше сыйфатлары язылган. ( 17 нче слайд). Ничек уйлыйсыз, бу сыйфатларга ия булган кеше нинди һөнәр төрен сайлый ала? ( Укучы укый.Чыныккан, түземле, күзәтүчән, игътибарлы. Бу кеше- табигать дигән төркемгә керә.) Гиперссылыка белән эшләнелгән слайдны ачып ( 20нче), фикерләренең дөреслеген карыйлар. Укытучы. Бу рәсемдәге кеше, сезнеңчә, кем булып эшли? Укучылар. Бу кеше, минемчә, агроном яки фермер булып эшли. Чөнки ул мул уңыш җыйган һәм шуңа бик шатлана.

Укытучы. Түбәндәге сыйфатларны укып китик. ( Укучылар укый.Җитез, тиз фикерләүче, техника турында күп белә,.....). Укытучы.Бу сыйфатларга ия булган кешегә нинди эш төре тәкъдим итә аласыз? Укучылар. Кеше- техника. ( Гиперссылка белән слайд 21 нче ачыла һәм төрле һөнәр ияләрен сурәтләгән слайд килеп чыга.) Укытучы. Монда нинди һөнәр ияләрен күрәсез? Укучылар. Минемчә, бу төзүче. Аның киеме төзүченеке кебек. Ә бу эретеп ябыштыручы. Ул нәрсәдер эретеп ябыштыра. Ә болар, минемчә, операторлар. Аларның колакларында махсус җайланма. Укытучы. Дәвам итик. Бу сыйфатлар кемгә хас? Укучылар укый. Эшлекле, яхшы оештыручы, кешегә тәэсир итәргә сәләтле, әдәпле, аралашучан. Бу – кеше - кеше төркеменә керүче һөнәрләргә хас сыйфатлар.( Гиперссылка. 22 нче слайд). Укытучы.Бу кешеләр, сезнеңчә, кем булып эшлиләр? Укучылар. Бәлки, менеджер. Бу - чәчтараш, чөнки аның кулында тарак, ә бу – табиб, чөнки ул ак халат кигән һәм икенче кешенең тамагын карый. Укытучы. Дәвам итик. Бу сыйфатлар кемгә хас? (Укучылар укыйлар һәм әйтәләр: Бу сыйфатлар кеше - билгеләр системасы дигән төргә туры килә.) Гиперссылка ярдәмендә тикшерелә.23нче слайд. Укытучы. Бу слайдтагы кешеләр, сезнеңчә, кем булып эшлиләр? Укучылар.Минемчә, берсе хисапчы, чөнки нәрсәдер саный., икенчесе программист, чөнки ул компьютер алдында утыра, һәм калганнары телефонист, чөнки алар телефоннан сөйләшәләр. Укытучы. Һәм соңгы сыйфатларны укыйбыз. Бу сыйфатларга ия булган кеше кем булып эшли ала? Укучылар. Рәссам, артист, дизайнер, фотограф,... ( Гиперссылка ярдәмендә 24нче слайд ачыла.) Укытучы. Сез монда безнең мәктәп укучыларын да күрәсез. Бәлки алар киләчәктә атаклы артистлар булырлар.

Укытучы. Шулай итеп, һөнәр сайлаганда үз холкыңны да игътибарга алырга кирәк. Минем киңәшем шул: әгәр кемдер әле икеләнә - психологлардан ярдәм сорагыз.

V. Йомгаклау

1. Укытучы. “Димәк, һөнәрне дөрес сайлау өчен нәрсәләрне белергә кирәк? Яхшы белгеч булу өчен нәрсәләр эшләргә һәм нинди булырга?

( грамоталы; дөрес, әдәби телдә сөйләшә белергә, туган телдән башка телләр өйрәнергә, төрле һөнәр ияләре турында мәгълүмат укырга, психолог киңәшләрен тыңларга,.....).

2. Укытучы. Мин бүгенге дәресне тәмамлап сезгә Ш.Галиев сүзләрен искә төшерәсе килә. ( 18нче слайд. Яшь чакта һөнәр сайлау да яр сайлау кебек бик җаваплы эш - гомер буе яратып эшләрлек һәм яшәрлек булсын!)

Бер укучы укый һәм бергәләп тәрҗемә итәләр.

V. Өй эше. ( слайдта).

Һәр укучы үзенә ошаган эш төрен сайлап ала.

1. Русчадан татарчага һөнәрләр турында мәкальләр тәрҗемә итәргә.

2. Нинди булса да һөнәргә реклама ясарга.

3. Үзенә ошаган һөнәр турында хикәя төзергә.

4

Ачык дәрес

“Авыл эте Акбай”

Т. Миңнуллиннан.

(6нчы сыйныф, рус төркеме)

Үткәрде: Таҗиева М.М.

Тема: “Авыл эте Акбай” Т. Миңнуллиннан.

Дәрес тибы: ЛГКК

Максат: “Авыл эте Акбай” әкияте белән таныштыру. Текст белән эшләү. Кирәкле мәгълүматны сайлап алырга өйрәтү. Фикерләү сәләтләрен үстерү. Хайваннарга карата мәхәббәт хисе тәрбияләүне дәвам итү.

Җиһазлау: дәреслек: 161-162нче битләр(Р.З.Хәйдәрова, З.Р.Нәҗипова)

Этләр һәм песиләр рәсемнәре; ситуатив күнегүләр язылган карточкалар; компьютер (тест биремнәре).

Дәрес барышы.

1. Оештыру.

Дежур укучы белән әңгәмә.

1. Ситуатив күнегү.

• Скажите друг другу комплименты.

1. Актуальләштерү.

1. Сүзләрнең тәрҗемәсен искә төшерү (компьютер куллану)

Иркәли- ласкает

Тычкан- мышка

Күсе-крыса

Бәдрәф- туалет

Мәгънәсез-бестолковый

Ышана-верит

Харап-страшно, жутко

Берүзе-один

Язасым килми- не хочется писать

Аның укыйсы килә- ему хочется читать

Аның эшлисе килми- ему не хочется работать

Ашыйсым килә- хочется есть.

1. Ситуатив күнегү( карточкаларда)

-Как скажешь о том, что:

-У Айрата большая, красивая собака, а у Ромы собака маленькая

-У меня есть кошка и она очень красивая

-Кошка в саду ловит мышей.

-Я люблю кошек, но у нас кошки нет.

- Моя собака виляет хвостом, дает лапу, мчится, выполняет команды.

3. Рәсем буенча эт турында сөйләү.

Тактада схемасы бирелә: Эт исеме, токымы, кыяфәте, гадәте.

1. Төп өлеш.

1. Текст белән эшләү ( бер кат эчтән уку)

2. Чылбырлап уку. Тәрҗемә итү.

3. – Найдите в тексте предложения, где говорится о том, что:

-ты про наших хозяев плохо не говори;

-на руках носят;

-не все люди такие;

-не хочу ловить мышей;

- в городе хорошо жить кошкам;

-сын хозяина бестолковый

4. 2нче күнегү (162нче бит)

-Өзектән бирелгән эчтәлектәге җөмләләрне табып укыгыз.

5. 3нче күнегү (162нче бит)

6. 5нче күнегү (162нче бит)

7. Әсәрдән ошаган өлешне табып укыту.

5. Ныгыту.

Диалог төзү.(беседа о собаках)

1. Йомгаклау.

-Дәрестә сез нинди әкият белән таныштыгыз?

-Әкият нәрсә турында?

-Әкият сезгә ошадымы?

Билгеләр кую.

Өйгә эш: әкиятне сәнгатьле укырга өйрәнегез.

( “Татар теле” 2 нче сыйныф, 66-70 нче дәресләр)

Текст.

Алсу – пөхтә кыз.

Алсу – бик пөхтә, чиста кыз. Ул иртән йокыдан тора, сабын белән юына, кечкенә щётка белән теш чистарта. Аның матур йомшак сөлгесе бар.

Ул көндез битен, кулын тагын юа. Кич тагын теш чистарта.

Лексик күнекмәләр формалаштыру (ЛКФ) дәресенең

үрнәк планы

Тема: Шәхси гигиена предметлары.

Дәрес тибы: ЛКФ

Дәрес максатлары: (Укытучы өчен)

1) “Алсу – пөхтә кыз”текстындагы яңа сүзләр белән таныштыру; хәзерге заман хикәя фигыльнең зат-сан белән төрләнүен кабатлау;

2) чагыштыра, нәтиҗә ясый белү кебек фикерләү сәләтләрен үстерү;

3) сәламәтлекне саклауга әһәмият бирү.

Укучы өчен:

Шәхси гигиена предметларының исемнәрен әйтә, сорый, тәкъдим итә; аларны кулланып, нәрсә эшләгәнеңне әйтә белү.

Җиһазлау: Р.З. Хәйдәрова” Татар теле 2 класс”, (78-79 нчы битләр); методик ярдәмлек, дәрескә әзерләнгән презентацион материаллар; Р.З. Хәйдәрова, “Татарский язык в таблицах”.

Дәрес барышы:

I. Оештыру.

1) уңай психологик халәт тудыру;

2) дежур укучы рапорты;

3) укучыларның бер-берсенә комплиментлар әйтүе.

II. Актуальләштерү.

1. Беренче уку бурычын хәл итү. Слайдлар аша шәхси гигиена предметлары исемнәрен искә төшерү; аларны үзеңә сорап ала белү; барлыгын, юклыгын дустыңнан сорау күнекмәләрен камилләштерү. Укучылар такта алдындагы экранда бирелгән биремнәрне үтиләр.

- Миша, попроси себе мыло.

Миша тулы җөмләне әйтә һәм экрандагы сабын сүзенә басып, үзенең җавабын тикшерә. (1нче слайд.)

-Попроси себе:

- чистое полотенце; расческу; зубную щетку.

Скажи, что у тебя нет (есть):

-мыла (расчески, полотенца, зубной щетки)

Укучыларның җавапларының дөреслеге билгеләнә бара.

2. Шул ук тәртиптә шәхси гигиена предметларының кирәклеге турында сорый белү күнекмәләре камилләштерелә. (2нче слайд)

• Ваня, спроси у Ани, нужна ли ей расческа.

Ваня тулы җөмләне әйтә һәм экрандагы тарак сүзенә басып, үзенең җавабын тикшерә.

3. Бу күнекмәләрне ныгыту өчен 3 нче слайд белән эш оештырыла. Укучылар бер –берсенә сорау, җавап бирәләр.

Актив катнашкан укучыларның җаваплары бәяләнә.

III. Яңа сүзләр белән таныштыру.

Тактада транскрипция билгеләре белән язылган яңа сүзләр:

пөхтә- [пөхтә]

йомшак - [йŏмшақ]

иртән - [иртән]

көндез - [көндөс]

1. Тактада язылган яңа сүзләрнең мәгънәсен ачыклау (семантизацияләү).

2. Яңа сүзләрнең әйтелеше өстендә эш (укытучы артыннан хор белән һәм аерым-аерым кабатланыла):

- яңа сүздәге үзенчәлекле авазларны әйтү;

- сүзне кабатлау;

- сүзтезмә әйтү: пөхтә укучы, йомшак сөлге, иртән юына, көндез ашый һ.б.

- 2-3 сүздән торган, ләкин яңа сүз кергән җөмләләр әйтү: 1) Миша пөхтә укучы. 2) Минем сөлгем йомшак. 3) Мин иртән теш чистартам. 4) Аня көндез бит юа.

3.Яңа сүзләр кулланып, ситуатив күнегүләр белән эшләү:

Скажите что:

- девочка аккуратная;

- полотенце мягкое;

- он утром умывается;

- эта зубная щетка новая;

- она расчесывает волосы.

4. Яңа сүзләрнең язылышы өстендә эш:

- хаталар профилактикасы үткәрү;

- хәтер диктанты язу.

5. Яңа сүзләрне тәрҗемәсе белән дәфтәргә язу; метапредмет нәтиҗәләрен үстерү йөзеннән, берничә сүзне татарча-русча сүзлектән карау.

IV. Яңа сүзләрне сөйләмдә куллануны ныгыту.

1. “Тәрҗемәче” уены. Балалар парларда бер-берсеннән сүзләрнең тәрҗемәсен сорыйлар.

2. Презентацион материал белән эш.

Дөрес тәрҗемәне табыгыз.

Пөхтә чистый

Йомшак мыло

Иртән днем

Көндез умывается

Чиста аккуратный

Юына мягкий

Сабын утром

Чистарта моет

Юа чистит

3. Ишетеп аңлау күнегүләре белән эш.

1. Прослушайте и укажите слова со звуком [қ] : көн, кул, теш, кыз, сөлге, йомшак, кич.

2. Прослушайте и скажите что добавлено ко второму предложению каждой пары:

1) Алсу пөхтә кыз.- Алсу пөхтә, чиста кыз.

2) Ул юына.- Ул сабын белән юына.

3) Аның сөлгесе бар. – Аның йомшак сөлгесе бар.

3. Презентацион материал белән эш. Рәсемнәргә туры килгән җөмләләрне уйлап әйтү.

4. Ситуатив күнегүләр белән эшләү өчен, – мы/-ме сорау кисәкчәләрен искә төшерү.

5. Ситуатив күнегүләр белән эшләү өчен, хәзерге заман хикәя фигыльнең зат-сан белән төрләнешен искә төшерү.

6. Ситуатив күнегүләр белән эш.

Как попросишь у мамы:

• мыло;

• чистое полотенце;

• мягкое полотенце.

Как спросишь у друга, чистые ли у него руки(лицо)

Как скажешь, если ты чистишь зубы, моешь лицо, расчесываешь волосы.

7. Дәреслек белән эш. Репликаларны дөрес урнаштырып, диалог төзү.

А) - ....

- Әйе, бу сөлге чиста.

- ....

- Сөлге йомшак, зур.

9. Диалогларны парларда сөйләшү.

10. Диалогны дәфтәргә язу.

11.Иң яхшы диалог сөйләүче парга конкурс.

V. Өй эше.

а)Дәреслек, 8нче күнегүне(б) язмача эшләү. Нокталар урынына тиешле репликаларны куеп, дәфтәрләргә язу.(Уртача һәм авыр үзләштерүче балалар өчен).