Химия презентация

Бир атомдуу чектүү спирттер

Аткарган:Кудайбергенова Н.А.

Сабактын жүгүртмөсү:

• Спирттердин аныктамасы
• Классификациясы
• Номенклатурасы
• Гомологиялык катары
• Изомериясы
• Спирттердин колдонулушу

Спирттер деп молекулаларында көмүрсуутектүү радикал менен байланышкан, бир же бир канча функционалдык гидроксилдик группага ээ болгон органикалык заттарды айтабыз.

Көмүрсуутектүү радикалдын мүнөзүңө жараша:

спирттер

алициклдүү

алифаттык

ароматтык

ОН

СН 3 СН 2 ОН

СН 2 ОН

этанол

циклогексанол

бензил спирти

4

Гидроксилдик группанын санына жараша:

Спирттер

Бир атомдуу

Эки атомдуу

Көп атомдуу

Үч атомдуу

СН2 – СН – СН2

ОН ОН ОН глицерин

СН2 – СН2

ОН ОН

этиленгликоль

СН 3 – ОН

метанол

5

Гидроксилдик группанын ээлеген ордуна жараша:

Бир атомдуу спирттер

Экинчилик

Биринчилик

Үчүнчүлүк

Номенклатурасы

Этанол, пентанол-2

Жөнөкөй спирттер

Аталышы

Моделдер

Формула

Метил спирти (метанол)

Этил спирти (этанол)

Номенклатурасы

Гомологиялык катары

Молекулярдык

Жарым структуралык формула

СН 3 ОН

формула

Спирттин аталышы

СН 3 -ОН

С 2 Н 5 ОН

Метанол

СН 3 -СН 2 -ОН

Этанол

С 3 Н 7 ОН

СН 3 -СН 2 -СН 2 -ОН

С 4 Н 9 ОН

Пропанол

СН 3 -СН 2 -СН 2 -СН 2 -ОН

С 5 Н 11 ОН

Бутанол

СН 3 -СН 2 -СН 2 -СН 2 -СН 2 -ОН

Пентанол

С – скелети боюнча изомерлер

Спирттердин изомериясынын түрлөрү

Структуралык: 1. Көмүртектин чынжыры

2. Функционалдык топтун орду

ОН – группасынын жайгашкан орду боюнча изомерлер

Колдонулушу

Метанол CH 3 OH

Этанол С 2 Н 5 ОН (этил спирти)

- Формальдегидди, кумурска кычкылдыгын өндүрүү;

- ацетальдегидди, уксус кислотасын, бутадиенди,

- Эриткич.

жөнөкөй жана татаал эфирлерди өндүрүү;

- боёктор, даарылар жана парфюмердик каражаттар үчүн эриткич;

- арак-шарап өндүрүү;

- медицинада дезинфекциялоочу каражат катары;

• Көп учурларда алкоголь өлүмгө алып келүүчү уулануулардын себеби болуп келет. Өзгөчө чет элдик жана жергиликтүү алмаштыруучу вино-арак өндүрүшүнүн продуктулары.

Жыйынтык

• Бир атомдуу спирттердин аталыштары гидроксилдик группа менен кошулган эң узун чынжырдуу көмүрсуутектин аталышына «–ол» мүчөсүн кошуу менен жазылат.
• Көп атомдуу спирттер үчүн –ол мүчөсүнө чейин грек сандыры (-ди-, -три-, ...) менен гидроксилдик топтун саны көрсөтүлөт.
• Мисалы: CH 3 -CH 2 -OH этанол

Көп атомдуу спиртер деп,

молекулаларындагы эки же бир канча суутектин атомдору гидроксидик топчо менен алмашкан көмүрсуутектердин туундуларын айтышат.

Эки атомдуу спирттер же гликолдор, 2 башка көмүртектин атомдорунда 2 -ОН группасына ээ болот. Жалпы формуласы: C n H 2n (OH) 2 . Гликолдор – деп аталышы биринчи өкүлү гликол-дун (грек.сөз. "гликос"- таттуу ) атынан коюлган. ЮПАК номенкулатурасы боюнча бул спирттер алкандиолдо д.а.

Алкандиолдордун эң жөнөкөй өкүлү катары HO-CH 2 CH 2 -OH курамындагы этиленгликоль деп аталган спирт саналат

Үч атомдуу спирттер үч башка көмүртектин атомунда жайгашкан 3 – ОН группасына ээ. Жалпы формуласы

C n H 2n-1 (OH) 3

Эң жөнөкөй өкүлү глицерин же пропантриол .

Негизги өкүлдөрүнүн структуралык формуласы

Этил спирти (этанол)

Номенклатурасы

Аталышы

Көп атомдуу спирттердин аталыштарында ( полиолдор ) положение и число гидроксилдик топтун ордун жана санын туура келген сан жана мүчөлөрү -диол  (эки ОН-группасына),  -триол  (үч ОН-группасына) менен көрсөтүлөт. Мисалы:

Колдонулушу

Этиленгликоль HO-CH 2 CH 2 -OH

1) Пластмассаларды өндүрүүдө

2) Антифриздерди компоненттерин өндүрүүдө

3) Органикалык синтез үчүн сырьё катары

Глицерин HOCH 2 -СH(OH)-CH 2 OH

1) Фармацевтикалык жана атыр-упа өндүрүшүдө

2) Булгары жана ткандардарды жумшартууда өндүрүүдө

3) Жарылуучу заттарды өндүрүүдө

Көңүл бурганыңарга чоң рахмат!!!