"Кесиптик багыт берүү"

Жумаев Мырзабек атындагы жалпы орто билим беруу мектеби.

Семинар.

Тема: Кесип-бул акча табуучу курал гана эмес, моралдык-психологиялык канаттануу алуучу

хобби.

Тарбиялоонун багыты: Эмгекке тарбиялоо

16-апрель 2018-жыл

2017-2018 окуу жылы

Кесип-бул акча табуучу курал гана эмес, моралдык-психологиялык канаттануу алуучу

хобби.

Кесип деген эмне?

Кесиптердин баары адам баласына кызмат кылуу учун коомдо пайда болгон карым-катыш, муктаждыктын натыйжасында келип чыккан. Бир кесипке ээ болуу учун билим алуу жана ал кесип катары коомдо кабыл алынуусу керек.

Өмүрүбүздүн үчтөн бир бөлүгүн озубуз иштеген жумушта откоробуз, тактап айтканда тандап алган кесип менен алек болобуз. Кишилер кесиптери менен оздорун таанытышат.Кесип ал кишинин адамкерчилигине, дуйного болгон коз карашына, кабыл алуусуна таасир этип, адамдарда окшоштуктар, айырмачылыктар, озгочолуктор жана жакындыктарды пайда кылат.

Тандалган кесиптин мааниси.

Тандалган кесип кишинин омур бою бир иштин ээси болушун жана ал иште ийгиликтуу иштешин корсотот. Кесип тандоо менен биргеликте ар дайым чогуу иштей турган кишилерди, жолдошторун, ал тургай кээде омурлук жарын тандоосуна да маанилуу роль ойнойт мындайча айтканда оз тагдырыбызды тандайбыз.

Ар бир киши кичинекейинен баштап эле чонойгондо ким болоорун ойлоп, келечеги жонундо кыялданат. Башында жалан гана кыял катары эсептелген кесип тандоо, чонойгон сайын чындыкка жакын негиздерге таянат.Башкача айтканда турдуу кесиптер жонундогу коз карашы кенейет, окуп уйронот, кенири маалыматтга ээ болот. Бирок жаштардын кобу омур бою бир боло турган кесибин тандоодо тобокелге салышат, ата-энесинин же тууган тааныш досторунун пикиринен коз каранды болуп калышат. А бирок абитуриент созсуз турдо уй-булонун шартын, ата-энесинин ой пикирлерин, тилектерин да эске тутканы туура болоор.

Кесип тандоо.

Кесип тандоо-келечегинди ошол нукка буруу дегендик. Башкача айтканда келеркинди белендоо. Ошол себептен бул маселе салмактуу, ары чон маселени озуно камтыйт. Азыркы заманда кесип тандоо абдан маанилуу иш экендиги талашсыз. Ар бир кесип ардактуу деп коюшат, бирок эгерде адам кесибин озунун жондом шыгына, табиятындагы талантына жараша тандабаса, анда бир нече жылдык эмгегин сарптап, омурун берген кесиби адамдын жеке озуно дагы, коомго, демек элине дагы кандайдыр бир пайда алып келери кумон. Себеби жан дилден берилип жасалбаган иштен жакшы майнап чыкпайт. Ошондуктан бутуруучу мектепти бутоордо эле чыйпылыктабай шык –жондомуно, кызыгууларына кичине курагынан эле терендетип келечектеги кесибине жаш тайынан оболго тузуусу шарт.

Азыркы мезгилде суроо- талап коп кесиптер: соода агенттигине тейлоочу кызматкерлер, мугалимдер, дарыгерлер , менеджерлер, электриктер, айдоочулар, ашпозчулар, сантехниктер, уй куруучулар, усталар ж.б адистер керектелуудо. Бирок жаштардын кобу бул кесиптерти тандашпайт. Себеби кыргыздын канында синген “эл эмне дейт” деген принцип менен озулору каалабаган кесип юрист, экономист жана ушул сыяктуу кесиптерди тандап, окуп, бутуп алышып копчулугу жумуш таба алашпай мигрант же жумушсуздардын катарын толукташат. Аларга салыштырмалуу орто кесиптик окуу жайды буткон жаштардын 85% жумушка тез орношуп иштеп кетишет.

- Анда быйылкы бутуруучу класстын класс жетекчиси Токтомушева Гуля эжей ге берсек.Эже кесип тандоо боюнча оз оюнузду, кенешинизди балдарга айтып кетсениз.

- 11-класстын активдуу окуучусу Таалайбекова Адилета эже : Алдыдагы ОРТга даярдыгыныз кандай? Кайсы кесипти тандадыныз? Кайсы окуу жайга тапшырсам деп жатасыз? Окуучуларга болгон кенешиниз.

Топтор менен иштоо:

Берилген кесиптер боюнча окуучулар топторго болунуп отурушту. ( инжинер,менеджер; котормочу; медик,врач; ширетуучу; мугалим; аскер кызматкери; IT адиси; маданият кызматкери; дизайнер, стилист; авиациа кызматкери(пилот,летчик,стюардесса)) Топторго суроо:

Бул кесипти эмне учун тандадын? Эмне озгочолугу бар? Коомдогу абалы ролу кандай келечеги кандай болот деп ойлойсун? Ушул кесипти кайсы окуу жайлар окуутарын билесинби? Ушул кесиптин ээси болуш учун азыр кандай аракет кылып атасын?

Жалпы окуучуларга суроо:

1. Азыркы учурда Кыргызстанга кайсы кесип керек жана эмнеге?

Саламаттыкты сактоо кызматкери, озгочо кырдаалдарда, геология, курулуш, авияция кесип ээлери тартыш

1. Кесип тандоодо окуу жайдын ролу барбы?

2. Кайсы кесип азыркы учурда айыл жергесине керек?

3. Кундузгу жана сырттан окуу керекпи жана ошондой окуп буткон кесип ээлеринин айырмасы барбы

4. Келечекте кандай кесиптер пайда болот деп ойлойсунар?

Биз билбеген кесиптер.

• Супервайзер-Ондуруштогу же кызмат корсотуучу компаниялардагы катардагы кызмат керлердин тобуна жетекчилик кылып, ишин козомолдой.

• Промоутер- Товарды же кызмат корсотуунун турун жайылтуу учун жарнамалык иштерди жургузуучу.

• Мерчендайзер-Соода туйундорундогу чекене сатылуучу товарлардын сатылышын тездетуу боюнча аларды текчелерге туура, корунуктуу тизилишине козомол жургузуучу.

• Брокер-Каржы базарындагы кардар менен сатуучунун ортосунда баалуу кагаздар(акция, облигация) боюнча сооданы жургузуучу.

• Трейдер-Каржы базарындагы баалуу кагаздарды же баалу металлдарды алып-сатуучу соодагер.

• Гид-Туристтерге жер корсотуп, тааныштыруучу. Булар эне тилинен башка дуйнолук тилдерди созсуз билуусу керек.

• Ресепшн-Мейменканалардагы кардарларды кабыл алуучу.

• Актуарийлер- Коопсуз математика боюнча адис. Бир гана бугунку эмес эртенкини да ойлогон, белгисиз эсеп кысапты аныктоочулар.

Алдынкы 10 жылда аябай керектуу жана жок болчу кесиптер.

Келечекте отумдуу кесиптер.

• Инжинер-Кыргызстанда жол куруучу, кен казуучу, энергетика, айыл чарба ондурушундогу, темир жол инжинерлери бааланат. Учурдагы айыл акысы 25 000 ден 50 000ге чейин.

• IT кесиби. Бул тан калыштуу деле эмес, компьютер биздин жашообузга терен кирди. Андыктан маалыматтык технологиялар жана байланыш боюнча адистиктер актуалдуу. Азыр бул кесипти аркалагандар 100 000 сомго чейин маяна алышат.

• Маркетолог- рынок бар жерде сатып алуучунун суроо талабы, товардын отумдуулугун иликтоого алынат. Айлыгы 50 000 сомго чейин.

• Медик, химик, тейлоо кызматкерлери, эколог, мугалим, мал доктур, унаа ондоочу,ширетуучу кесип ээлерине да талап жогорулайт. Бирок булардын азыркы маянасы 5000ден 20 000 ге чейин.

Алдыда жоголуучу кесиптер.

• Кассир-Онуккон олколордо соода туйундорундо адам кассирлердин ордуна робот кассирлер пайда болгон. Мисалы мындай робот кассир биринчи жолу Англяда 2009 жылда пайда болгон. Азыр дээрлик коп магазиндерде электрондук касса иштейт.

• Почточу-Учурда элдин кобу электрондук почта менен кабарлашып калышты.

• Китепканачы да алдыда жок болуучу кесип. Анткени коптогон окуучулар, студенттер сабакка интернет аркылуу даярданышат.

Кыргызстанда студенттерди бюджеттик орундарга кабыл ала турган 26 жогорку окуу жайы бар. Бул окуу жайлардан акысыз билим алуунун каалагандар учун жыл сайын мамлекет тарабынан 5705 орун болунуп, ал орундар саламаттыкты сактоо, билим беруу, коомдук тартипти козомолдоо, маданият жана туризм тармактары боюнча адистерди даярдоого болуштурулот.

Абитуриентке 6 кенеш.

• Журогунду тында: жондомун, шыгын эмнени айтып жатат. Эмнеге кызыгасын?

• Уккун келбесе да ата-энендин, мугалиминдин оюн угуп кор.

• Классташындан кайсы кесипти тандаганын, эмне себептен тандаганын сура. Ал учун эмне кобуроок маанилуу, престиждуу окуу жайда окуубу же бутуп ата-энеге жардам беруубу.Анализ жаса. Сен эмне учун ушул кесипти тандап жатасын. Салыштыр.

• Тааныштарындын катачылыктарын кайталаба. Туугандарындын кесибин коз алдындан откоруп кор. Алар кесибин туура тандаганбы? Ойлон.

• Апандын же атандын бир кезде жетпей калган кыялдарын ишке ашырам деп озунду зордобо. Сен эмнени каалайсын эмнеге жондомдуусун ошону бил. Кесип-бул акча табуучу курал гана эмес, моралдык-психологиялык канаттануу алуучу хобби. Эгер ишинди суйбосон, акча тапканын да татыбай, омур бою кыйналып отосун. Ал эми суйгон кесибинде иштесен, маянасы аз болсо да, рахаттануу менен омур суросун.

• Сен суйгон кесипке кайсы окуу жайда даярдайт, келишимдик баа уй-булого кыйынчылык туудурбайбы созсуз эске ал. Эн негизгиси сен озун тандаган кесипке татыктуусунбу, ден соолугун, кызыгуун, аракетин, ой жугуртуун баарын чамалапр кор.

Биздин бугунку кесип тандоо боюнча семинарыбыздан азда болсода жаны маалыматтарды алып,кесип тандоодон жанылбайт болушунар керек деп ойлойм жыйынтыктоо менен ар бир окуучуга айтаарым билимин жогорку болобу же орто болобу, кеп анда эмес, эн негизгиси озуно да, элге да пайдалуу болсун. Оз кесибиндин мыкты устаты бол!

Инжинер, менеджер

Котормочу

Медик, врач

Ширетуучу

Мугалим

Аскер кызматкери

IT адиси

Дизайнер, стилист

Авиация

кызматкери.

(стюардесса, летчик)