Казак тили 99999999

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Тілдің қоғамдағы мәні мен қызметі

Сабақтың мақсаты : а)Тілдің қоғамдағы мәні мен қызметі туралы түсінік бере отырып, қазақ тілінің мәртебесін аяққа баспай қашанда биік ұстауға үйрету;

ә) Оқушылардың бойына әдептілік,инабаттылық,қарапайымдылқ қасиеттерін қалыптастыру;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауаттылыққа баулу,

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,суреттер

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Тіл - адамзат баласына тән ғажайып құбылыс. Адамзат қоғамының аясында халық, ұлт және оның тілі жүздеген, мыңдаған жылдар бойы қалыптасады. Әр ел өз тілі арқылы әлемді, дүниені, өмірдің құнды тағылымдарын таниды. Өз елінің мәдениетін жасайды, өмірден түйген тағылым, тұжырымдарын келешек ұрпақтарына жеткізеді. Тіл ұлы қазына, баға жетпес асыл мұра. Тіл тек адамзатпен ғана емес, қоғаммен, тарихпен тығыз байланысты.

Тіл - қоғамдық құбылыс	Тіл - қатынас құралы		Тіл - тарихи құбылыс
Адамзат қоғамы үнемі даму, жетілу үстінде болады. Тіл қоғамда туып, дамиды, қоғамға қызмет етеді. Өйткені қоғамдағы өзгерістердің бәрі тіл арқылы көрініп, тіл арқылы кейінгілерге беріледі. Тілдің дамуының өзі қоғамның даму өзгерістеріне байла- нысты.		Адамдар тіл арқылы бір-бірімен хабарла- сады, пікір алмаса- ды. Адам өз ойын жарыққа тіл арқы- лы шығарады. Тіл - адамдардың қарым- қатынасының басты құралы. Адамзат өз қолданысына қарай тілдердің дамуына, өрістеуіне ықпал етеді.		Әлемдегі тілдер сияқты қазақ тілінің де қалыптасу, даму тарихы бар. Тілдің шығуы мен қалыптасуы және даму кезеңдерін тарихи тұрғыдан қарастыру арқылы біз тілдің тарихи құбылыс екеніне көз жеткіземіз.

Біз өзіміз өмір сүріп отырған қоғамдағы тілдер жөнінде ой қозғай қалсақ, ең алдымен қоғамдағы тілдің мәні мен маңызы, оның адам өміріндегі орны, шығу тегі мен қалыптасуы, дамуы жөнінде не айтар едік? Жоғарыда көрсетілген кестені пайдалана отырып, «МЕН-ТІЛ-ҚОҒАМ» тақырыбында өз пікірімізді ортаға салып көрейік.

Білімді бекіту : Өткен тапсырма бойынша Тілдің қазіргі кезде шешілмей жүрген проблемалары жөнінде ойтолғау айтады.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : «Тілім,тірегім,соғып тұрған жүрегім!» тақырыбына шығарма жазып келу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Қазақ тілі-қазақ халқының ана тілі

Сабақтың мақсаты : а)Қазақ тілі- қазақ халқының ана тілі екенін түсіндіре отырып, қазақ тілінің мәртебесін аяққа баспай қашанда биік ұстауға үйрету;

ә) Оқушылардың бойына әдептілік,инабаттылық,қарапайымдылқ қасиеттерін қалыптастыру;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауаттылыққа баулу,

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,суреттер

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Біз қазақ тілінің түркі тілдері тобына жататынын білеміз. ХІҮ-ХҮ ғасырларда қазақ ұлысы болып қалыптаса бастаған қазақ елі өз тілі мен өнері, мәдениетін де тарих сахнасына алып шықты. Тіл - мемлекеттік нышан ретінде танылатын басты құндылық. Қазақ халқы өз тілін ардақтап, кие тұтқан. Тіл құдіретін танып, «Өнер алды - қызыл тіл», «Бас кеспек бар да, тіл кеспек жоқ» деп дәріптеген. Ананың әлдиімен ұрпақ бойына таралып, ананың бал сүтімен сүйегіне сіңетін тілді ана тіл деп аялаған. Атаның ақылы мен даналығына суарылған сөз аталы сөз боп есептелген.

Қазақ тілі - әуезді де бай тіл. Неше ғасырлық тарихы бар, ауызша да, жазбаша да мол мұрасымен танылған тілімізді бабаларымыз қасиетті деп қастерлеп, ұрпақтарына аманаттаған.

Қазақ халқының әдеби мұралары ауызша таралып, ғасыр белестерінен, тағдыр сыны мен елегінен өтіп, уақытпен бірге жасап келеді. Халқымыздың жазба мәдениетінің де тарихына да назар аударайық. Түркі тілдеріне ортақ тарихи жазба мұралар негізінен үш дәуірді қамтиды

Көне түркі дәуірі	Орта түркі дәуірі	Жаңа түркі дәуірі
III, V - VIII ғасырларға тән Талас, Орхон-Енисей жазба ескерткіштері - түркітану ғылымында тілдік, әдеби, мәдени маңызы ерекше жазба мұралар. Бұл ескерткіштер - сол кезеңдегі түркілер мәдениетінің биік деңгейін көрсетумен бірге, бүгінгі қазақ тілінің тарихынан мол мағлұмат беретін мөлдір бастауы мен қайнар көзі.	Екі кезеңнен тұрады. 1. Қараханид кезеңі. Ислам мәдениетінің түркі әлеміне ықпал еткен кезеңі. Түркі әлемі кемеңгерлері әл-Фараби, Ж.Баласағұни («Құтадғу білік»), М.Қашқари ( « Диуани-лүғати-ат- түрк»), А.Йүгінеки ( « Һибат-уль-хакаик » ), А.Йасауидың («Диу- ани хикмет») әйгілі шығармалары. 2. Алтын Орда кезеңі. ХІІ-ХҮ ғасырларды қамтитын Хорезмидің « Мұхаббатнамесі » , Құтба ақынның «Хұсрау - Шырыны», Сайф Сарайидың « Гүлістан-би-түркиі » , Рабғузидің «Қиссасул әнбиясы», қыпшақ жазбаларының бірі -«Кодекс куманикус» сөздігі жатады. Бұл кезеңдегі жазба туын- дылар араб әліпбиіне негізделген ескіше жазба тілдің қалыптасуына игі әсерін тигізді.	XV ғасырдан , қазірге дейінгі кезең. Өзге түркі этностары сияқты қазақ елі де жеке ұлт ретінде мемлекеттік қалыптаса бастады, қазақ тілінің де ұлт тілі ретіндегі болмысы айқындалып, дами бастады. Жаңа дәуірдің бастапқы кезеңінде ескі қазақ жазба тілі есебінде араб жазуы қолданылды. Қазақ тілі қазіргі кириллица жазуын белгілі кезеңдерде төте жазу аталған (А.Байтұрсынов ұсынған) араб, кейін латын графикаларымен ауыстырған да тұстары болған.

Жиырмасыншы ғасыр ғылым мен техниканың дамуы, қоғамдағы ірі саяси-әлеуметтік өзгерістерімен өзге тілдер сияқты қазақ тілінің дамуына да айрықша әсер етті.

Ана тіліміз жан-жақты зерттеліп, уақыт талабына сай ғылыми үлгіде жүйеленді. Қазақ әдеби тілінің даму белестері айқындалды. Қазақ тілі - қазақ халқының ұлттық игілігі болумен қатар, әлемдік тіл білімі зерттеушілрін қызықтырған көне тарихы бар, кемел тіл ретінде танылуда.

Жаттығумен жұмыс: 5-жаттығу. Төмендегі үлгі бойынша берілген сөздерге сатылай кешенді морфологиялық талдау жасаңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырып бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 6-жаттығу

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Қазақ тілі-Қазақстан Республикасының Мемлекеттік тілі

Сабақтың мақсаты :

а)Қазақ тілі-Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі екенін түсіндіре отырып, қазақ тілінің мәртебесін аяққа баспай қашанда биік ұстауға үйрету;

ә) Оқушылардың бойына әдептілік,инабаттылық,қарапайымдылқ қасиеттерін қалыптастыру;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауаттылыққа баулу,

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену,топтастыру

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,таблицалар

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес қазақ тілі мемлекеттік тіл мәртебесіне ие. Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995), Тіл саясаты туралы тұжырымдама (1996) және Қазақстан Республикасындағы тіл туралы Заң (1997) тек қазақ тілінің ғана емес, республикадағы барлық ұлт тілдерінің ұлтаралық жарастық пен рухани ынтымақтастыққа құрылған мүддесін көздейді.

Қазақ тілінің мемлекеттік тіл ретінде қызмет етуінің бірнеше алғышарттары бар.

Мемлекеттік тіл ретінде қызмет етудің алғышарттары
Ішкі тілдік факторлары	Сыртқы факторлары
Тілдік құрылым жүйесі жетілген. Лексика фразеологиялық қоры мол. Ежелден келе жатқан жазба және ауызша дөстүрі бар үлттың тілдердің бірі.	Республиканың барлық аймақтарында таралған. Ауызша, жазбаша да қоғамдық өмірдің әр алуан саласында қызмет етеді. Тілді қолданушылар саны жеткілікті. Табиғи және табиғи емес тілдік ортаның қалыптасуы.

Дәстүрлі, тұрақты, тілдік нормасы бар, стильдік тармақтары сараланған, ұлттық деңгейдегі қазақ тілі - бұл күнде мемлекетіміздің қоғамдық өмірінде белсене араласып, еліміздің қоғамдық, әлеуметтік, саяси, мәдени салаларының бәріне мінсіз қызмет көрсетіп отырған тіл.

Жаттығумен жұмыс: 12-жаттығу. Тіл туралы Заңның тарулары мен баптары жөнінідегі мәліметтерді көшіріп алыңдар

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

1. Тіл туралы Заң неше тараудан тұрады?

2. Неше баптан тұрады?

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 13-жаттығу

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Қазақ тіліндегі стильдер туралы

Сабақтың мақсаты : а) қазақ тіліндегі стильдер туралы түсінік бере отырып, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру;

ә) түрлі әдістерді пайдалана отырып, балаларды тапқырлық ,жылдамдық есте сақтау қабілеттерін арттыру;

б) сабақ барысында оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға машықтыру;

Сабақтың түрі : Жаңа сабақты игерту

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,суреттер

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Қазіргі біз кеңінен қолданып жүрген қазақ әдеби тілі — стильдік-жанрлық тармақтары айқын, ауызша және жазбаша түрде қызмет ететін тіл. Мәдени жұртшылықтың бәріне ортақ нормасы бар, қоғамдық өмірдің барлық саласында белсенді қолданысқа ие.

Қазаң әдеби тілінің бес түрлі стильдік тармақтары қалыптасып сараланған: білім мен ғылым саласында -ғылыми стиль, басқару мен құқықтық, іскерлік саласында - ресми іс-қағаздар стилі, қысқаша айтқанда, ресми стиль, әдебиет пен өнерде - көркем әдебиет стилі, бұқаралық ақпарат саласында - публицистикалық стиль, тұрмыстық қарым-қатынаста - сөйлеу тілі стилі.

Қазақ әдеби тілінің стильдік тармақтары, түптеп келгенде, үлкен екі арнаға саяды. Жоғарыда аталған публицистикалық стиль, ғылыми стиль, ресми стиль, көркем әдебиет стилі - кітаби тіл стильдері деп аталады. Кітаби тілдің осы айтылған стильдері жазбаша және ауызша түрде де қызмет атқарады. Ал сөйлеу тілінің стильдік тармақтары болмайды. Қарым-қатынас, негізінен, ауызша түрде жүзеге асады.

Стиль - сөйлеп отырған жанның өз лебізін коммуникативтік талапқа сәйкес, қарым-қатынас мақсатына сай құра білуі. Бұл жағдайда лебіз иесі қолданыс қажеттілігіне қарай белгілі бір стильді пайдаланады.

Тіл стильдері

Ауызекі сөйлеу стилі

Кітаби тіл стилі

Көркем әдебиет стилі

Іс қағаздар стилі

Ғылыми стиль

П ублицистикалық стиль

Жаттығумен жұмыс: 17-жаттығу . Мәтінді көшіріп жазып,стилін айқындап,бірінші абзацтағы ойды ауызекі стилде айтып беріңдер. Қарамен жазылған сөйлемдерге синтаксистік талдау жасаңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 18-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Ауызекі сөйлеу стилі

Сабақтың мақсаты : а) қазақ тіліндегі ауызекі сөйлеу стилі туралы түсінік бере отырып, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру;

ә) түрлі әдістерді пайдалана отырып, балаларды тапқырлық ,жылдамдық есте сақтау қабілеттерін арттыру;

б) сабақ барысында оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға машықтыру;

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,қосымша материалдар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Күнделікті қарым-қатынас, негізінен, ауызекі тілдесу арқылы жүзеге асады. Ауызекі сөйлеу барысында өзіндік мақсат, тілдік құрылым, қолданыс ерекшеліктері байқалады.

Ауызекі сөйлеу стилі

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік

сипаты

Тілдік амал-тәсілдері, сөйлеу тілі

ерекшеліктері

Кеңесу, көзбе-көз тілдесу мен пікірлесу, ой бөлісу.

Еркін әңгіме-сұхбат, дауласу, көпшілік алдында сөйлеу кезінде қолданылады.

Сөздер мен сөз тіркестерін еркін қолдану, даярлықсыз өткізілуі. Ым-ишара қолдану.

Лексикалық ерекшеліктері.

Қарапайым, бейтарап, диалект, кәсіби, ауыспалы мағынадағы бейнелі

сөздер, метонимия, эвфемизм еркін қолданылады. Фонетика-морфологиялық

ерекшелік. Дыбыстарды түсіріп айту, оқшау сөздер

мен эмоционалды- экспрессивті,

қысқарған сөздер қолданылуы. Синтаксистік

ерекшеліктер. Сұраулы, лепті, толымсыз, риторикалық сұраулы сөйлемдер

қолданылып, диалогқа құрылады.

Сөйлеу тілінің бұл сипаттарын жазушылар көркем әдебиетте кейіпкердің бейнесін ашып, мінезін таныту мақсатында әдейі пайдаланады.

Жаттығумен жұмыс: 22-жаттығу. Мәтінді оқып стилдерді анықтаңдар.

Т

томар

алдау жұмыстары:

Бірыңғай жуан буынды сөз Т-қатаң

Екі буыннан тұрады: ашық,бітеу О-жуан ,еріндік,ашық

Буын үндестігі бар М-үнді

Томар түрінде тасымалданады А- Жуан,ашық,езулік

Екпін соңғы буында Р-үнді

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 27-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Көркем әдебиет стилі

Сабақтың мақсаты : қазақ тіліндегі ауызекі сөйлеу стилі туралы түсінік беру;

оқушылардың ой-өрісін,сана-сезімін,белсенді ойлау дағдыларын жандандырып,сыни тұрғысынан ойлау материалдарын қолдана отырып қызығушылығын арттыру,білімін дамыту,сауаттылыққа баулу,сабаққа ынталандыру;

оқушының тіл байлығын дамыту арқылы тілдік құрлымдарды өз бетінше талдап меңгере білу,іс-әрекет,ізденімпаздық дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, қосымша материалдар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

К өркем әдебиет стилі

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік

сипаты

Тілдік амал-

тәсілдері

Шынайы өмір шындығын суреттеу, зат, құбылыстарды бейнелеу арқылы оқырман сезіміне әсер ету, ой тудыру.

Көркем шығармаларда қолданылады.

образды

мәндегі

қолданыс,

эмоцио-

налды-экс-

прессив

Сөздердің

әртүрлі ауыспалы мағынадағы қолданысы, көркем-

дегіш, бейнелеуіш,

суреттеме (теңеу,

метафора, метонимия, антитеза, т.б.) құралдары еркін қолданылады.

Шығарманы шынайы беру мақсатында диалект, кәсіби, ауыспалы мағынадағы бейнелі сөздер мен сөйлеу тілін де қолданады. Көп жанрлы (проза, драма, поэзия, т.б.).

Әр жазушының

өзіндік стилі болады. Ол әр суреткердің тілдік амал-

тәсілдеріне қарай

танылады.

Көркем әдебиет стилі - әдеби шығармалар арқылы бізге өте таныс стиль. Біз өзімізді еліктіріп әкеткен қызық кітаптардың жан дүниемізге қалай әсер еткенін еске түсірейікші. Кейіпкермен бірге қуанып немесе мұңайып, жылап та қалған кезіміз болды емес пе? Жазушы шығарманы әсерлі, көркем көріністер, бейнелер арқылы жандандыра отырып, оқырман жанына әсер етеді. Әр жазушы бірін-бірі қайталамайды

Әрқайсысының өзіндік сөз саптауы, бөлек стилі болады.

Көркем әдебиет тілі эмоцияналды-экспрессивті болады.

Жаттығумен жұмыс: 38-жаттығу

Шығармашылық жұмыс: Тұрақты тіркестердің баламасын табыңдар.

1. Қас пен көздің арасында-

2. Төбе шашы тік тұрды-

3. Ит өлген жер-

4. Ит арқасы қиянда-

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 42-жаттығу. Мақал-мәтелдердің жалғасын табады.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Ресми іс-қағаздар стилі

Сабақтың мақсаты : ресми іс-қағаздар стилі туралы түсінік беру;

оқушылардың ой-өрісін,сана-сезімін,белсенді ойлау дағдыларын жандандырып,сыни тұрғысынан ойлау материалдарын қолдана отырып қызығушылығын арттыру,білімін дамыту,сауаттылыққа баулу,сабаққа ынталандыру;

оқушының тіл байлығын дамыту арқылы тілдік құрлымдарды өз бетінше талдап меңгере білу,іс-әрекет,ізденімпаздық дағдыларын қалыптастыру.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, таблицалар

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Ресми іс-қағаздар стилі

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік сипаты

Тілдік амал-тәсілдері

Хабарлау, ақпарат, анық мәліметтер беру.

Іс-қағаздар, нұсқау хаттар мен кеңсе, жеке қызмет құжаттарында

Ресми, ақпараттық, есептік,

дәл,

нақты.

Кітаби, ресми сөздер мен тіркестер, ха-барлы сөйлемдер, даяр тіркестер мен терминдер

Стильдің бұл түрі - құқықтық қарым-қатынас, әкімшілік саласында, кеңсе қызметінде қолданылады. Іс қағаздары қолданылу аясына қарай бірнеше түрге бөлінеді. Арнайы орындарда (мекеме, пошта, банктерде, қызметке орналастыру бөлімдерінде) алдын ала дайындалған үлгілері де болады.

Тілдік айырмашылығын байқау мақсатында төмендегі мысалдарға назар аударайық:

Әдеби қолданыс	Ресми қолданыс
Тапсырма жауапкершілікті сезініп, тиянақты жұмыс істейтін жандарға бөлініп берілсе нұр үстіне нұр болар еді. Олар шындықты анықтап, шынайы мәліметтерді көпшілік назарына келесі жиында ұсынса. Сандық мәліметтерді де нақты айтудың сәті келді.	Тапсырма жауапты жандарға міндеттелсін. Олар нақты мәліметтерді жинап, келесі жиында есеп берсін. Сандық мәліметтер нақтылансын.

Салыстырудан байқалатын жайт - сөйлем тиянақты, нақты, ресми. Мазмұны «тапсырма», «бұйыру» ыңғайында болады. Сөз, сөз тіркестері тілдегі өз мағынасына сай жұмсалады, әсірелеу, ауыспалы мағынадағы сөз қолданыстарын пайдалану жоқ.

Жаттығумен жұмыс: 55-жаттығу. Үш топқа бөлініп, әр топ сыныпта соңғы өткен жиынның хаттамасын жазып, нұсқаларды салыстырып,талқылыңдар.

Шығармашылық жұмыс: Үлгіні пайдалана отырып (кеш, кездесу) өткізуге рұқсат сұрап өтініш жазыңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 56-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Қатынас қағаздары

Сабақтың мақсаты : 1) қатынас қағаздары туралы түсінік беру,жазылу жолдарын ұғындыру,стиль түрлерінен ажырата білуді үйрету;

2) өзіндік практикалық әрекет ортасын қалыптастыру,сауатты,әдемі жазуға бейімдеу,ойлау,есте сақтау қабілеттерін ажырату; 3) оқушыларды патриоттыққа,жігерлікке,жаңашлдыққа,ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, қосымша материалдар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Белгілі бір іс жөніндегі қатынас қағаздарында міндетті түрде жіберілген мерзім (күні, айы, жылы), қатынас қағаз жіберген мекеменің (фирманың) басшысының аты-жөні, қатынас қағазының мазмұны, қатынас қағазды жіберуші жөнінде мәлімет және оның қолы болуы керек. Аталған бөліктер реквизит деп аталады.

«Саяхат» туристік фирмасы

Алматы ң., Райымбек көшесі, 115

тел.: 250-50-50

факс: 250-51-51

Мектеп директоры Н.Әбілтаев мырзаға

Сіздің Жамбыл ақынның мұражайына баруды ұйымдастыру барысында көмек беруді сұраған хатыңызды алдық. Фирма өз тарапынан көлікпен қамтамасыз етіп, жолсапарда мәлімет беретін маманды қосып береді. Өздеріңіздің таңдауларыңызбен сенбі, жексенбі күндердің біріне сұраныс жасаңыздар. Қызмет көрсету бағасы - 350 теңге.

Ұйымдастыру бөлімі меңгерушісі ________ Ж.Арыстанқызы

(қолы)

20.02.2008 ж.

Жаттығумен жұмыс: 58-жаттығу. Төмендегі мәтіннің стилін анықтаңдар. Қарамен берілген сөздерге морфологиялық талдау жасаңдар

.

Шығармашылық жұмыс: «Ел рәміздері елдігіміздің басты нышандары» тақырыбына эссе жазыңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

1. Стильдер нешеге бөлінеді?

2. Ауызекі сөйлеу стилі дегеніміз не?

3. Ресми іс-қағаздары дегеніміз не?

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : Сабаққа кешігіп келгендігі жөнінде түсініктеме жазып келу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Іс-қағаздары стилінің ерекшеліктері

Сабақтың мақсаты : 1) қатынас қағаздары туралы түсінік беру,жазылу жолдарын ұғындыру,стиль түрлерінен ажырата білуді үйрету;

2) өзіндік практикалық әрекет ортасын қалыптастыру,сауатты,әдемі жазуға бейімдеу,ойлау,есте сақтау қабілеттерін ажырату; 3) оқушыларды патриоттыққа,жігерлікке,жаңашлдыққа,ізденімпаздыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену,талдау т.б

Сабақтың көрнекілігі : қосымша материалдар, таблицалар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

1. Стильдер нешеге бөлінеді?

2. Ауызекі сөйлеу стилі дегеніміз не?

3. Ресми іс-қағаздары дегеніміз не?

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

1. Мәтін жинақы, баяндау ретінде келеді.

2. Экспрессивті сөздер қатыспайды.

3. Сөйлем көбіне номинативті, екі негізді болып келеді.

Сөйлемдегі сөздер негізгі тәртіпке сай орналасады.

Іс-қағаздарының басында, соңында қағаздың жіберілу мерзімі міндетті түрде араб цифрларымен көрсетіледі.

Жаттығумен жұмыс: 61-жаттығу. Мәтінмен танысқан соң ,Қазақстан Республикасындағы өзге ұлт тілдері жайлы ой өрбітіңдер.

.Топпен жұмыс: «жарнамалар тілі сын мен ұсыныс» тақырыбына ойталқы (дебет) ұйымдастырыңдар.

Тақтамен жұмыс: Бірнеше сөздерге талдау жасайды.

қолжазба

1. Б ұл сөз екі құрамнан тұр: қол және жаз+ба

1. Т ұлғасына қарай-туынды түбір. Себебі, (аналитикалық немесе синтаксистік) тәсілмен екі түбірдің бірігунен жасалған күрделі сөз.

1. Қ ұрылысына қарай-күрделі,біріккен сөз.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : Мінездеме жазып келу

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Публицистикалық стиль

Сабақтың мақсаты : а) Стильдер және оның түрлерін түсіндіру арқылы оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру;

ә) өз ұлтының тілін,рухани байлығын құрметтеу,тапқырлыққа баулу,адамгершілік,эстетикалық тәрбие беру;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : дидактикалық материалдар, таблицалар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Публицистикалық стиль өздеріңе бұқаралық ақпарат құралдары арқылы жақсы таныс.

Публицистикалық стиль

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік сипаты

Тілдік амал-тәсілдері

Көпшілікке

әсер ету,

құбылыс,

оқиға мәнін

ашып,

бұқаралық

ақпарат

Газет-журнал ,

мәжіліс, жи-

ындарда

шақыру,

үндеу,

ақпарат

көзі,

нақтылық

Риторикалық

сұрақтар,

ақпараттың рес-

ми

қолданыстар,

стильдік

қайталау, анти-

теза қолдану

Публицистикалық стильде жазылған шығарма қоғамдық өмірмен тығыз байланыста болып, қоғамдық өмірдегі өзгерістер мен жаңалықтардан хабардар етеді. Логикалық жағынан қисынды да дәлелді, көңілге қонымды болып, бұқараға ықпал етеді.

Жаттығумен жұмыс: 70-жаттығу. Газет мақаласынан үзіндіні оқып шыққан соң,

А. Байтұрсынов көтерген мәселелер мен оның қоғам үшін маңыздылығына тоқталыңдар.

Тақтамен жұмыс: Бірнеше сөздерге синтаксистік, морфологиялық талдау жүргізеді.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 71-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Ғылыми стиль

Сабақтың мақсаты : а) Стильдер және оның түрлерін түсіндіру арқылы оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру;

ә) өз ұлтының тілін,рухани байлығын құрметтеу,тапқырлыққа баулу,адамгершілік,эстетикалық тәрбие беру;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : танымдық әрі жарыс сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену,дамыта оқыту

Сабақтың көрнекілігі : қосымша материалдар, кітаптар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет,орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Ғ ылыми стиль

Мақсаты

Қолданылу аясы

Стильдік сипаты

Тілдік амал-тәсілдері

Заттар мен құбылыстардың

жалпы

ерекшелігін

ашып, мәлімет

беру

Ғылыми еңбек,

баяндама,

оқулықтарда

қолданылады.

Ресми, анық, дәл.

Ғылыми термин-

дер қолданылады.

Өткен, осы шақта-

ғы хабарлы сөй-

лемдер, тұрақты

үлгідегі сөйлем, сөз

тіркестері қолда-

нылады. .

Ғылыми стиль - әр мамандық, әр салада жазылған ғылыми шығармалар, ғылыми зерттеу еңбек, баяндама, оқулықтар мен оқу құралдарының тілі. Адамның озық ойлы интеллектуалдық әрекетіне қызмет етеді. Ғалым өз ізденісін, зерттеу жаңалықтарын зерттеу еңбегі арқылы жеткізеді.

Зерттеу еңбегі (баяндама, лекция)

Зерттеу объектісі-

зат не құбылысты

ғылыми сипаттау,

дәлелдеу, түсіндіру

Ғылыми ой-тұжырым сипаттау, дәлелдеу, түсіндіру барысында нақты дерек көздеріне негізделеді. Ғылыми терминдер қолданылады. Ғылыми стиль ауызша да жазбаша да қолданылады.

Жаттығумен жұмыс: 78-жаттығу. Мәтінмен танысып,дәлелдеу,сипаттау, тілдік қолданысына тоқталып,талдаңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 79-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Пунктуация

Сабақтың мақсаты : Білімділігі: оқушыларға тыныс белгілері туралы түсінік беру,теориялық білімдерін практикамен ұштастыру,оқушы білімін есепке алу.

2.Дамытушылық: әдеби жанрлардың түрлерінен мысалдар келтіру арқылы пәнге деген қызығушылығын дамыту,ізденімпаздық қасиетін қалыптастыру,шығармашылыққа баулу,тіл байлығын жетілдру.

3.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке.ізеттілікке,әдептіліке,шапшаңдыққа тәрбиелеу,ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге баулу,өз елін,тілін сүюді үйрету.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, таблицалар.

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Тыныс белгілері автордың ойын дәл, түсінікті, тиянақты етіп жеткізуде нақты рөл атқарады. Біз жазба тілдегі тыныс белгілері дұрыс қойылмаған болса айтушының көңіл күйі мен айтылмақ ойын өз дәрежесінде қабылдай алмаймыз. Тыныс белгілері туралы ілім пунктуация (лат. - нүкте) деп аталады.

Пунктуация

(punctum – нүкте деген латын сөзі)

Айтылған ойды екі ұшты етпей дәл, түсінікті жеткізу

негізгі қызметі

Мәтінді оқығанда адам көңіліндегі жан-жүние өзгерістері мен ым-ишара, кідіріс арқылы берілетін

қосымша,

көмекші

қызметі

Пунктуация - жазу тіліне қызмет ететін шартты белгі, Ол жазба тілдің барлық мән-мағынасын ашып түсінуге мүмкіндік береді. .

Жалпы қазақ тілінде қолданылатын тыныс белгілер төмендегідей:

Н егізгі тыныс белгілері

Нүкте

сұрау белгісі

леп белгісі

қос нүкте

көп нүкте

нүктелі үтір

үтір

сызықша

тырнақша

жақша

Мәтіннің тыныс белгілерін қою үшін үш белгіге сүйену керек. Олар: сөйлем құрылысына негізделген - грамматикалық принцип; сөйлем және сөйлем құрамындағы сөздердің мағынасын айқындаушы мағыналық принцип және дауыс ырғағы - сөйлем интонациясы (Р.Әмір, М.Атабаева)

Жаттығумен жұмыс: 93-жаттығу Тыныс белгілерінің қойылуы мен қандай қызмет атқарып тұрғанын талдап айтып беріңдер.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 94-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Сөйлем соңына қойылатын тыныс белгілері

Сабақтың мақсаты : Білімділігі: оқушыларға тыныс белгілері туралы түсінік беру,теориялық білімдерін практикамен ұштастыру,оқушы білімін есепке алу.

2.Дамытушылық: әдеби жанрлардың түрлерінен мысалдар келтіру арқылы пәнге деген қызығушылығын дамыту,ізденімпаздық қасиетін қалыптастыру,шығармашылыққа баулу,тіл байлығын жетілдру.

3.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке,ізеттілікке,әдептіліке,шапшаңдыққа тәрбиелеу,ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге баулу,өз елін,тілін сүюді үйрету.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену, талдау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, қосымша материалдар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет,орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Адамдар арасындағы қарым-қатынас әртүрлі жағдайда, сөйлеу тілінің мақсатына орай (хабарлау, баяндау, сұрап білу, жауап алу, талап ету, екіұшты күйде қалу) әрқилы болып келеді. Осыған орай сөйлем соңына түрлі тыныс белгілері қойылады.

Сөйлем соңына қойылатын тыныс

белгілер

нүкте (.) Аман үйге келді

Сұрау белгісі (?) Айтарың осы ма?

Леп белгісі (!) Бабаларым, рахмет сендерге!

Көп нүкте (...) Дауыстар естілгендей болды...

Жаттығумен жұмыс: 101-жаттығу. Сөйлем соңындағы тыныс белгілеріне назар аударып,қандай мәнде айтылып тұрғанын анықтаңдар.

Топпен жұмыс: 1-топ:103-жаттығу. Сөйлем соңына тиісті тыныс белгісін қойыңдар.

2-топ: 104-жаттығу. Баласағұни сөздерін пайдалана отырып, «Адами асыл қасиеттер» деген эссе жазыңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

1. Пунктуация нені қарастырады?

2. Сөйлем соңына қандай тыныс белгілері қойылады?

3. Сөйлем ішіне қандай тыныс белгілері қойылады№

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : Мақал-мәтелдерді қатыстырып,тыныс белгілерін қойып, диалог құрастырып келіңдер.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Нүкте

Сабақтың мақсаты : Білімділігі: оқушыларға тыныс белгілері туралы түсінік беру,теориялық білімдерін практикамен ұштастыру,оқушы білімін есепке алу.

2.Дамытушылық: әдеби жанрлардың түрлерінен мысалдар келтіру арқылы пәнге деген қызығушылығын дамыту,ізденімпаздық қасиетін қалыптастыру,шығармашылыққа баулу,тіл байлығын жетілдру.

3.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке,ізеттілікке,әдептіліке,шапшаңдыққа тәрбиелеу,ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге баулу,өз елін,тілін сүюді үйрету.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,суреттер ,таблицалар

Пәнаралық байланыс : әдебиет,орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

НҮКТЕ

Негізгі қызметі

Қосымша қызметі

1. Хабарлы сөйлемнен кейін нүкте қойылады.

Мысалы: Ертең ел жайлауға көшеді.

Айтылар ой айқын, бірақ неден бастарын білмей дал.

Жай, лепсіз айтылған бұйрық, тілек мәнді сөйлемдерден кейін қойылады.

Мысалы: Ертең елге

Бет түзе.

Осыны көргім келіп

тұр.

1. Адамның аты, тегінің бас әріптері шартты түрде қысқартылып алынғанда. Мысалы: М.О.Әуезов, С.Мұ-
қанов.

1. Драмалық шығармаларда кейіпкер атынан кейін нүкте қойылады. Мысалы: Арман. Сенбісің?!
   Қайдан жүрсің?

2. Таеысын тағылар, тағы бас-
   қалар деген сөздер қысқартылып алынғанда нүкте қойылады. Мысалы: М.О.Әуезов, Ә.Марғүлан,
   Е.Мүсірепов, т.б. ойшылдарымыз осы тақырыпқа қалам тартты.

4. Жыл, ғасыр, сағат, минут
сөзі қысқартылып алынса нүкте қойылады. Мысалы: әл-Фараби (X г.), М.Қашқари (XI ғ.) сияқты ғұламалар мұралары - мақтанышымыз.

Жаттығумен жұмыс: 106-жаттығу. Қойылмаған тыныс белгілерін қойыңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 107-жаттығу.

Сабақтың тақырыбы : Сұрау белгісі

Сабақтың мақсаты : білімділік – Тыныс белгілерін ажыратуға үйрету;

дамытушылық – оқушылардың жеке өнімді қызметтерін дамытушылық тапсырмалар арқылы байқау,логикалық тапсырмалар арқылы жұмыстану, практикалық тапсырмалар арқылы оқушы қызметінің әрекетін арттыру;

тәрбиелік – лексикалық тапсырмалар арқылы оқушының сезіміне әсер ету,жан дүниелерін байыту.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену,топтастыру

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, қосымша материалдар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Сұраулы сөйлем – сұрап білу, жауап алу мақсатында жүзеге асырылатын ой. Адам үшін дүниетаным бастауы да, тіршілік үшін күрес те білуге деген құштарлықпен егіз. Сұраулы сөйлем сұрау белгісі арқылы көрініс табады.

Сұрау белгісінің қойылатын орындары

сұраулы сөйлемдерден кейін қойылады	Сұраулық мәнін көтеру үшін кейде бірыңғай мүшенің әрқайсысынан кейін қойылады	Сұрау белгісі кейде сөй- лемдегі бір сөздің мәні екіұшты боп, күман тудырғанда қойылады. Жақшаға алынады.
Мысалы: Есен-саумысың?	Адам ба? Аң ба? Бұта ма? Көзім жетпей тұр.	Тарта берер алдыға, ұмтыла берем балаша (?)

Сұраулы сөйлем сұрау мәнді сөздердің қатысуы арқылы жасалады

Кім? Не? Қандай? Қай? т.б. сұрау есімдіктері қатысуымен жасалады.	Ма, ме, ба, бе, па, пе сұраулық шылаулары сұрау мәнін үстейді	Шығар, болар, қайтеді сөздері баяндауыш құрамында келіп жасалады.	Баяндауыш құрамында –ғой, -ау демеулік шылаулары мен ә одағайы келіп сұрау мәні үстеледі.
Сұрау есімдіктері сөйлем мүшесі болады	Сұраулық шылаулар	Бейтарап сөздер (баяндауыш құрамында)	Тіркесіп келіп баяндауыш құрамында болады
Мысалы: Бұл кім?	Мысалы: Келді ме?	Мысалы: Келген шығар?	Мысалы: Ұнатпайсың ә?

Жаттығумен жұмыс: 110-жаттығу. Мәтінді оқи отырып,хабарлы сөйлемдерді сұраулы сөйлемге айналдырыңдар.

Үлгерімі төмен оқушымен жұмыс: 111-жаттығу. Етістіктердің түрлерін тауып,кестені толтырыңдар.

дара	күрделі	негізгі	Көмекші

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 114-жаттығу. Қате қойылған тыныс белгілерін табыңдар.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Леп белгісі

Сабақтың мақсаты : білімділік – Тыныс белгілерін ажыратуға үйрету;

дамытушылық – оқушылардың жеке өнімді қызметтерін дамытушылық тапсырмалар арқылы байқау,логикалық тапсырмалар арқылы жұмыстану, практикалық тапсырмалар арқылы оқушы қызметінің әрекетін арттыру;

тәрбиелік – лексикалық тапсырмалар арқылы оқушының сезіміне әсер ету,жан дүниелерін байыту.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, деңгейлік тапсырмалар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Адамның түрлі көңіл күйін білдіріп, жан дүниесіндегі (таңырқау, реніш, қамығу, т.б.) өзгерістерден хабардар ететін сөйлемдер – лепті сөйлемдер. Лепті сөйлемнен кейін леп белгісі қойылады.

Леп белгісі

Қойылатын орындары
Көтеріңкі дауыспен айтылған лепті сөйлем- дерден соң қо- йылады.	Тілек, өтініш, алғыс, бұйрық, зекіру, зіл сазындағы бұйрықты, алғыс, бата сөйлемдер- ден кейін қойылады.	Ұранды және ерек- ше мәнмен көтеріңкі айтылған атаулы сөйлем- дерден кейін қойылады.	Көтеріңкі дауыспен айтылған қаратпа, одағай, жөне «жоқ», «иә» сөздерінен кейін	Сәлемдескенде айтылатын сұраулы шылауы бар сөздерден кейін, сұрау мәнін білдірмейтін қандай, неткен есімдіктері таң- дану, қуануды білдіріп тұрса леп белгісі қойылады.
Қош келдің, ағатай!	Болды! Тоқтат!	Бірлік жасасын	Алақай! Апа Деймін!	Есенсіз бе! Қандай ғажап!

Жаттығумен жұмыс: 117-жаттығу. Леп белгісінің қойылу мәнін түсіндіріңдер.

Шығармашылық жұмыс: Анаңның асыл қасиеттері мен оған деген ыстық сезіміңді лепті сөйлемдерді пайдалана отырып айтып шығыңдар.

Талдау жұмыстары: 118-жаттығудағы қарамен жазылған сөздерді талдайды.

киімім

Үш құрамды.

Туынды сөз.

Дара

Бір лексикалық,екі грамматикалық мағына

Етістік.туынды зат есім,тәуелдік жалғауы

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 119-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Көп нүкте

Сабақтың мақсаты : а) Тыныс белгілері туралы түсінік беру, көп нүктенің жасалу жолдарын түсіндіру;

ә) оқушылардың ойын кеңейтіп тілді байытатын мазмұнды да көркем сөз үлгілері мол мақал-мәтелдер,нақыл сөздер үйрету;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : жаңа сабақты игерту

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, дидактикалық материалдар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Аяқталмай, іште қалған ойды тұспалдап көп нүкте қойылады. Көпшілік назарына ұсынылатын шығармада автордың мақсатына орай көп нүкте қойылатын тұстар болады. Жалпы көп нүкте төмендегідей жағдайларда орын алады.

Көп нүкте

Қойылатын орындары
Ой аяқталмай немесе бір ой келесі оймен байланысқа түспей шашыраңқы айтылғанда көп нүкте қойылады.	Алынған цитатаның не алды, не соңынан, өзге де мысалдарда сөйлем не сөз қалдырылған жағдайда көп нүкте қойылады.	Сөйлеушінің көңіл күй әсерінен қысылып, ойы бөлініп, дауыс ырғағында үзіліс болған жағдайда көп нүкте қойылады.	Айтылып келе жатқан ойға күтпеген алшақ жатқан ой қосылып кетсе, алдынан (абзацтан) көп нүкте қойылады.	Тарихи, ғылыми деректердің қолжазбаларында уақыт өте келе, түрлі жағдайда өшіп, жойылып кететін тұстар түсініксіз болғанда көп нүкте қойылады. (Мәтінде кездесетін тұрпайы, анайы сөздердің орнына да көп нүкте қойылады. Мысалы: Оның… пасық екені белгілі
Сен келгенде… Ә, оны айту міндетті емес.	…Ыстық қой, шіркін, туған жер!..	Сен мені… мен… мен… сені… дос ретінде түсіне алмадым… кешір, - деді ол.	Сол жылы қызылшадан көп өнім алдық. … Жарықтық балажан еді ғой.	Оғуз қаған туралы аңыз 42 ҮІІ. Сіздерге беремін йуртум, деб деді...

Жаттығумен жұмыс: 127-жаттығу. Төмендегі сөйлемдерде неліктен көп нүкте қойылғанын түсіндіріңдер.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

1. Көп нүкте қандай жағдайда қойылады?

2. Сұрау белгісі қандай сөйлемдерден кейін қойылады?

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 128-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Сөйлем соңында қабаттасып қойылатын тыныс белгілері

Сабақтың мақсаты : а) Тыныс белгілері туралы түсінік беру, сөйлем соңына қабаттасып қойылатын тыныс белгілерінің жасалу жолдарын түсіндіру;

ә) оқушылардың ойын кеңейтіп тілді байытатын мазмұнды да көркем сөз үлгілері мол мақал-мәтелдер,нақыл сөздер үйрету;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, таблицалар, деңгейлік тапсырмалар

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Тыныс белгілерінің қабаттаса қолданылуы

Қ ойылатын орындары

Сұраулы сөйлем лептік интона- циямен (екіұдай сезіммен) айтылғанда, сұрақ басым болса, сұрау белгісі бұрын, көңіл күй екпіні басым болса, леп белгісі бұрын қойылады.	Ой аяқталмаған жағдайда бірінші бөлігі сұрау мағыналы болса, алдымен сұрау белгісі, сосын көп нүкте қойылады.	Ж алғаулықсыз қарсылықты салалас құрмалас құрамындағы жай сөйлемдер арасына үтір, сызықша қойылады.	Төл сөз бен автор сөзі арасына сызықша үтірмен, леп белгісімен қабаттаса келуі, сондай-ақ тырнақша мен үтір, көп нүкте, нүкте, сұрау, леп белгілері қабаттаса қойылуы да мүмкін.
Мысалы: Осылай боларын білдім бе мен?!	Мына жайды байқадың ба?..	Көнгім келмеді, - амалым не?	«Көзіңе қарамайсың ба?!» - деп шаңқ етті.

Жаттығумен жұмыс: 129-жаттығу. Сөйлемдегі тыныс белгілерінің қойылу мәнін түсіндіріп,дауыс ырғағымен оқып көріңдер.

Шығармашылық жұмыс: Өздеріңнің қатты қунаған кездеріңді еске түсіріп,сол сезімдеріңді тиісті тыныс белгілерін қоя отырып, жазбаша түрде суреттеңдер.

Тақтамен жұмыс: Бірнеше сөйлемдерге, морфологиялық, синтаксистік талдау жүргізеді.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 130-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : . Сөйлем ішінде қойылатын тыныс белгілері

Сабақтың мақсаты : а) Тыныс белгілері туралы түсінік беру, сөйлем ішіне қойылатын тыныс белгілерінің жасалу жолдарын түсіндіру;

ә) оқушылардың ойын кеңейтіп тілді байытатын мазмұнды да көркем сөз үлгілері мол мақал-мәтелдер,нақыл сөздер үйрету;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : жаңа сабақты игерту

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, таблицалар.

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Сөйлем ішінде ерекшеленіп, мағынасын айқындауды қажет ететін қаратпа, қыстырма, одағай, төл сөздер мен бірыңғай және айқындауыш мүшелер бар. Тыныс белгілер сөйлем ішіндегі осындай сөздердің мағынасын, қызметін, қолданылу себебін ерекшелей, айтылар ойдың табиғатын айқындап көрсететін қызмет атқарады.

Сөйлем ішіне қойылатын тыныс белгілер ерекшелеуші қызмет атқарады

үтір (,) Мен, Айдын, Әсем үшеуміз келдік.

қос нүкте (:) Айтарын білдім: тас-түйін боп алған

жақша () Толғауы тоқсан қызыл тіл. (Абай).

тырнақша («») «Жас келсе іске» деген сөз бар

сызықша (-) Үйде шешен, - дауда жоқ.

Жаттығумен жұмыс: 135-жаттығу. Мәтінді көшіріп жазып,сөйлем ішіндегі тыныс белгілерінің қойылу мәнін түсіндіріңдер. Мәтіннен кестеге қажетті 3 сөзді тауып толтырыңдар.

Дара зат есім	Жалпы есім	Туынды зат есім	Көсемше тұлғалы етістік	Сабақты етістік

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

1. Сөйлем соңына қандай тыныс белгісі қойылады?

2. Сөйлем ішіне қандай тыныс белгісі қойылады?

3. Көп нүкте қандай жағдайда қойылады?

4. Қабаттаса қойылатын тыныс белгісінің жасалу жолын түсіндір.

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : Сөйлемдер талдап келу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Үтір

Сабақтың мақсаты : білімділік – Тыныс белгілерін ажыратуға үйрету;

дамытушылық – оқушылардың жеке өнімді қызметтерін дамытушылық тапсырмалар арқылы байқау,логикалық тапсырмалар арқылы жұмыстану, практикалық тапсырмалар арқылы оқушы қызметінің әрекетін арттыру;

тәрбиелік – лексикалық тапсырмалар арқылы оқушының сезіміне әсер ету,жан дүниелерін байыту.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену, талдау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, деңгейлік тапсырмалар т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Үтір - ең көп қолданылатын тыныс белгісі. Үтірді қойғанда тыныс белгілерін қолданудың грамматикалық, мағыналық, интонациялық принциптерін есте ұстау қажет.

Үтір

Қойылатын орындары
Бірыңғай сөйлем мүшелерінің арасына қойылады	Қаратпа сөздерден кейін қойылады	Қыстырма сөздерден кейін қойылады	Оңашаланған айқындауыш сөздерден кейін қойылады	Құрмалас сөй- лемдегі жай сөйлемдердің аражігіне қойылады
Бұйра шашты, өткір көзді, қыр мұрынды жан екен.	Айым, бері қара. Мұны, жарығым, өзің білесің.	Сол, сірә, бұл жайдан бейхабар. Бәлкім, бұл дұрыс та болар.	Ұстазымыздың, Алма апайдың, тәлімі ерекше. Мен, осы үйдің үлкен қызы, мұны жақсы білем.	Тау жақтан самал есті, мен өзен суының салқын лебін сезінгендей болдым, жүрегімді сағыныш сезімі шым еткізді.

Жаттығумен жұмыс: 136-жаттығу. Мәтіндегі үтірлердің қойылу себебін түсіндіріңдер.

Шығармашылық жұмыс: «Елін сүйген жүрек» тақырыбында өздерің лайық деп таңдаған кейіпкер туралы шағын әңгіме жазыңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

1. сөйлем соңына қандай тыныс белгісі қойылады?

2. Сөйлем ішіне қандай тыныс белгісі қойылады?

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 138-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Бірыңғай мүшелерге байланысты қойылатын үтір

Сабақтың мақсаты : білімділік – Тыныс белгілерін ажыратуға үйрету;

дамытушылық – оқушылардың жеке өнімді қызметтерін дамытушылық тапсырмалар арқылы байқау,логикалық тапсырмалар арқылы жұмыстану, практикалық тапсырмалар арқылы оқушы қызметінің әрекетін арттыру;

тәрбиелік – лексикалық тапсырмалар арқылы оқушының сезіміне әсер ету,жан дүниелерін байыту.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап, топтастыру, талдау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, семантикалық карта

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Б ірыңғай мүшелерге байланысты қойылатын үтір
Қойылатын орындары
Бірыңғай мүшелер жалғаулықсыз келгенде арала- рына үтір ойы- лады.	Да, де, әрі, я, яки, не, немесе, әлде жалғаулық шылаулары бірыңғай мүшелермен қайталанып келгенде қойылады.	Мен, және жалғаулық шылаулары қайталанбайды. Онда жұптасқан бірыңғай мүшелердің соңғы жұбының алдына қойылады.	Да, де, әрі, я, яки, не, немесе, әлде жалғаулық шылаулары бірыңғай баян- дауыштар ара- сында қайта- ланбай келсе, шылаудан соң үтір қойылады	Да, де, әрі, я, яки, не, немесе, әлде жалғаулық шылаулары бірыңғай мүшелердің арасында қайталанбай тұрса үтір қойылмайды.
Айгцл, Әсел, Әдемілер бүгінгі жауапкер- шілікті айқын сезінеді.	Аяулым да, Асыл да, Ме- руерт те не үйге кірерлерін, не кері бұрылып ке- терлерін білмей дал болды.	Айнұр мен Айдын, Ардақ пен Қанат кезекшілікті бөліп алып, кезекшілік міндеттерін пысықтады.	Қоңырау соғылды да, сабақ басталды. Айта салды да, кейін қарай жүгіріп кетті.	Келді де көрді. Бойын шаттық әрі белгісіз қорқыныш би- легендей ме?.. Хабарласпады я келмеді.

Жаттығумен жұмыс: 142-жаттығу. Мәтіннің тыныс белгілерін қойып шығыңдар.

Топпен жұмыс: 1-топ: 5 мақал жазып,кестеде көрсетілген үлгі бойынша талдаңдар.

Берілген мақал	бастауыш	баяндауыш	анықтауыш	пысықтауыш
Сөздің көркі-мақал	Көркі (несі?)	Мақал (не?)	Сөздің (ненің?)	-

2-топ: «Бал балалық қызықтары» атты 10 минут көлемінде мектеп өмірінен қызықты оқиғаларды еске түсіріп жазыңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 145-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Қаратпа сөздерге байланысты қойылатын үтір

Сабақтың мақсаты : білімділік – Тыныс белгілерін ажыратуға үйрету;

дамытушылық – оқушылардың жеке өнімді қызметтерін дамытушылық тапсырмалар арқылы байқау,логикалық тапсырмалар арқылы жұмыстану, практикалық тапсырмалар арқылы оқушы қызметінің әрекетін арттыру;

тәрбиелік – лексикалық тапсырмалар арқылы оқушының сезіміне әсер ету,жан дүниелерін байыту.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап, топтастыру, талдау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, семантикалық карта

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Қаратпа сөздерге байланысты қойылатын үтір

Қаратпа сөздерге байланысты қойылатын үтір

Қойылатын орындары
Қаратпа сөз сөйлемнің ба-сында келсе үтір одан кейін қойылады	Қаратпа сөз сөйлемнің ортасында келсе үтір екі жағынан қойылады	Қаратпа сөз сөйлемнің аяғында келсе үтір алдынан кейін қойылады
Асқар, кел ақылдасайық	Ақылдасатын , Бейбітжан, не қалды?	Неге олай дейсіз, апа?

Оңашаланған айқындауышқа байланысты қойылатын үтір

Оңашаланған айқындауыш - өзінің алдында тұрған сөзді айқындап, дәлелдеп, түсіндіріп тұратын бір немесе бірнеше сөз.

Үтір оңашаланған айқындауыштың екі жағынан қойылады.

Мысалы: Біз, Қазақстан жастары, еліміздің жарқын болашағына сенеміз! Үлкен ұлы, Асаны, еңбекқор азамат еді.

Жаттығумен жұмыс: 149-жаттығу. Абай өлеңдерінен қаратпа сөзді қолданған өлеңдерді тауып, әрқайсысына 2 мысалдан келтіре отырып кестені толтырыңдар.

Қаратпа сөз басында	Қаратпа сөз ортасында	Қаратпа сөз аяғында

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 150- жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Нүктелі үтір

Сабақтың мақсаты : а) Тыныс белгілері туралы түсінік беру, нүктелі үтірдің жасалу жолдарын түсіндіру;

ә) оқушылардың ойын кеңейтіп тілді байытатын мазмұнды да көркем сөз үлгілері мол мақал-мәтелдер,нақыл сөздер үйрету;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, деңгейлік тапсырма, таблицалар

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Нүктелі үтір құрмалас сөйлемдер құрамындағы жай сөйлемдердің аражігіне қойылады.

Нүктелі үтір

Қойылатын орындары
Күрделі ойдың, шумақтың, сөйлемнің ішіндегі мағынасы, құрылысы жағынан ұқсас келетін сөйлемдер арасына қойылады. Бұл жай сөйлемдер мағына жағынан жақын, бірін-бірі толықтырып, бір- бірінің жалғасы болып келетін, әрқайсын жеке алып қолдануға болатын, тәуелсіз, дербес мағыналы болып келеді.	Мағыналары жақын әрі бір-біріне тәуелсіз, кейде басыңқылары да, бағыныңқылары да бір сөзден жасалған (не тұлғалас болып келетін) аралас құрмаластың құрамындағы жай сөйлемдердің басыңқысынан кейін нүктелі үтір қойылады.	Өз ішіндегі үтірлері бар құрмалас сөйлемдердің баяндауыш тұлғалары әртүрлі болса да, жай сөйлемдердің арасын ажырату үшін нүктелі үтір қойылады.	Мағыналық тұтастығы бар болғандықтан, рет-ретімен әріптер не цифрлар арқылы санамаланып айтылатын сөйлемдерден кейін нүктелі үтір қоюға болады.
Ынтымақсыз ел азар; Шөбі кеткен жер азар; Отынсыз, сусыз сай азар; Қонысы жоқ бай азар.	Бітісі жаман қамысты су ішінде от алар; Жүрісі жаман жігітті ел ішінде жау алар.	Уақыт тізгінді қолеа берер емес; сағымдай бұлдырап ынтық қып, шаршатпып, бір жеткізбей-ақ қойды.	Маған салса, балалық шағымды үш кезеңге бөлер едім: 1) ерте балалық; 2) ерке балалық; 3) көркем балалық.

Жаттығумен жұмыс: 166-жаттығу. Мәтінмен танысып,сөйлем түріне талдау жасаңдар.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 168-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Сызықша

Сабақтың мақсаты : а) Тыныс белгілері туралы түсінік беру, сызықшаның жасалу жолдарын түсіндіру;

ә) оқушылардың ойын кеңейтіп тілді байытатын мазмұнды да көркем сөз үлгілері мол мақал-мәтелдер,нақыл сөздер үйрету;

б) Сабақ барысында оқушыларды сауатты,көркем жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі : жаңа сабақты игерту

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену, талдау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, дидактикалық материалдар.

Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Сызықша - сөйлемдегі белгілі сөзді, сөйлемді, сөйлем мүшесін ерекшелеп, даралап, бөліп көрсету үшін және қызметі бірдей, мағынасы ыңғайлас сөздерді жинақтап, топтап, тұжырымдап айту үшін қойылатын белгі.

Сызықша

	Қойылатын орындары
Баста-уыштан кейін қойыла- тын сызықша	Бірыңғай мүше- лерге ортақ жалпы- лауыш сөздің алдынан қойы- лады.	Оңаша- ланған айқын- дауыш сызық- шамен ажыра- тылады.	Құрмалас сөйлемдер- ге байланыс- ты қойылады. Жалғаулықсыз қарсылықты, түсіндірмелі салалас құ- рамындағы жай сөйлемдер арасына қойылады.	Төл сөз, автор сөзі, диалогта сызық- ша қойы- лады	Сөйлемді ықшам- дап қолдану- га бай- ланысты қойыла- тын сызықша

Жаттығумен жұмыс: 170-жаттығу. Мәтінді көшіріп,өлеңді мәнерлеп оқыңдар.Сызықшаның өлеңді оқу мәнеріне әсерін түсіндіріңдер.

Шығармашылық тапсырма: Кесте бойынша мысал келтіріңдер.

Бастауыш та, баяндауыш та зат есімнен	Бастауыш зат есімнен,баяндауыш сілтеу есімдігінен	Бастауыш тұйық етістіктен,баяндауыш ІІІ жақтағы жалғаусыз зат есімнен	Бастауыш та,баяндауыш та бір сөздің қайталануынан жасалған	Бастауыш та, баяндауыш та сан есімнен

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 173-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Қос нүкте

Сабақтың мақсаты : Білімділігі: оқушыларға тыныс белгілері туралы түсінік беру,теориялық білімдерін практикамен ұштастыру,оқушы білімін есепке алу.

2.Дамытушылық: әдеби жанрлардың түрлерінен мысалдар келтіру арқылы пәнге деген қызығушылығын дамыту,ізденімпаздық қасиетін қалыптастыру,шығармашылыққа баулу,тіл байлығын жетілдру.

3.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке,ізеттілікке,әдептіліке,шапшаңдыққа тәрбиелеу,ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге баулу,өз елін,тілін сүюді үйрету.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап, топтастыру,жинақтау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, дидактикалық материалдар

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Қос нүкте

Қойылатын орындары
Жалпылауыш сөздерден кейін, бірыңғай мүшелердің алдынан қойылады	Түсіндірмелі салаластың (бірінші жай сөйлемнің мазмұны екіншісінде анықталып, ашылып берілсе) жай сөйлемдер арасына қойылады.	Жалғаулықсыз себеп-салдар мәнді сөйлемнен кейін қойылады.	Автор сөзі төл сөзден бұрын келсе, автор сөзінен кейін қойылады.
Үйдегілердің бері: апам, Айна, інім, қонақтар да далаға жүгіріп шықты.	Үй артындағылар үшеу екен: інім, көршінің баласы және мен білмейтін бейтаныс бала.	Оны да түсіну керек: қолындағы бары осы ғана	Ол ойланып барып былай деді: «Биыл асығыстау емес пе? Келесі жылы барайық.»

Жаттығумен жұмыс: 184-жаттығу. Даналар сөзіндегі қос нүктенің мәнін ашыңдар. Қарамен берілген сөйлемдерді сөйлем мүшесіне талдаңдар..

Шығармашылық тапсырма: мақал-мәтел, дәйексөзді пайдалана отырып, «Жақсы дос-асыл қазына» тақырыбында шағын шығарма жазып, өздерің қолданған тыныс белгілерін қою себептеріңді түсіндіріңдер.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 185-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Жақша

Сабақтың мақсаты : Білімділігі: оқушыларға тыныс белгілері туралы түсінік беру,теориялық білімдерін практикамен ұштастыру,оқушы білімін есепке алу.

2.Дамытушылық: әдеби жанрлардың түрлерінен мысалдар келтіру арқылы пәнге деген қызығушылығын дамыту,ізденімпаздық қасиетін қалыптастыру,шығармашылыққа баулу,тіл байлығын жетілдру.

3.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке,ізеттілікке,әдептіліке,шапшаңдыққа тәрбиелеу,ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге баулу,өз елін,тілін сүюді үйрету.

Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, семантикалық карта

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Жақша

Қойылатын орындары
Сөйлемдегі белгілі бір сөздің мағынасын, негізгі ойды айқындап, дәлелдеп, қосымша түсінік беру үшін қолданылатын қыстырма мәнді сөз, сөз тіркесі не сөйлем жақшаға алынады.	Үзінді, мысал, нақыл сөздің шығу дерегін, кімнен алынғанын көрсететін түсініктер жақшаға алынып беріледі.	Драмалық шығармаларындағы автор түсіндірмелері жақшаға алынып беріледі.	К ейде мәтіндегі сөздің мәні екі-ұшты, күмәнды болып келсе, сол сөзден кейін қойылатын сұрау белгісі, леп белгісі жақшаға алынады.

Жаттығумен жұмыс: 187-жаттығу. Жақшаның қойылу себептеріне назар аударыңдар. Қарамен берілген сөйлемдерді сөз таптарына талдаңдар.

Талдау жұмыстары:

Жан-жақты

1. Б ұл сөз үш құрамнан тұр: жан және жақты

2. Қ ұрылысына қарай -күрделі,қос сөз.

3. Қ осарлама қос сөз.мағыналары жақын,синоним сөздер

Б ілімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 188-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Тырнақша

Сабақтың мақсаты : Білімділігі: оқушыларға тыныс белгілері туралы түсінік беру,теориялық білімдерін практикамен ұштастыру,оқушы білімін есепке алу.

2.Дамытушылық: әдеби жанрлардың түрлерінен мысалдар келтіру арқылы пәнге деген қызығушылығын дамыту,ізденімпаздық қасиетін қалыптастыру,шығармашылыққа баулу,тіл байлығын жетілдру.

3.Тәрбиелік: оқушыларды адамгершілікке,ізеттілікке,әдептіліке,шапшаңдыққа тәрбиелеу,ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге баулу,өз елін,тілін сүюді үйрету.

Сабақтың түрі : аралас сабақ

Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап, түсіндіру, талдау

Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, семантикалық карта т.б

Пәнаралық байланыс : әдебиет, орыс тілі

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Мағынаға байланысты қойылатын белгінің бірі тырнақша . Тырнақша сөздердің мағынасын даралап, көңіл ауддаруға ықпал етеді.

Тырнақша қойылатын орындар

Астарлы ажуа, кекесін, қалжың мәнде айтылған сөздер тырнақшаға алынады.	Мақал-мәтел, төл сөздің ішінде бұлжытпай алынған өзге біреудің сөзі, дәйексөз тырнақшаға алынады.	Объект етіп алынған сөйлем, сөз тіркесі, сөз не буын, әріптер жақшаға алынып жазылады.	Газет, журнал, кітап, үлкенді-кішілі шығарма, қаулы, т.б. аттары тырнақшаға алынады.	Зауыт, машина, құрал-жабдық және ұйым аттары тырнақшаға алынады.
Мына «кемеңгер» сөзі беретін емес қой тіпті.	«Менің пірім -Сүйінбай» деген екен жыр алыбы Жамбыл.	«Бала» сөзінде екі буын бар.	«Ұлпан» шығармасы ұнайды, «Ана тілі» газетіне жазылдым.	«Боинг 747» ұшағы, «Қазақ тілі қоғамы»

Жаттығумен жұмыс: 191-жаттығу. Тыныс белгілерін өздерің қойып, «Алпамыс батыр» жырын тауып,дұрыс қойылған,қойылмағанын тексеріңдер.

Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : 192-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Диктант

Сабақтың мақсаты :

а) Балалардың есте сақтау қабілетін дамыту,өз ойын еркін жеткізе білуге,сауатты жазуға дағдыландыру.

ә) Мұқият тыңдап, ұқыпты жаза білуге үйрету.

б) Өз ісіне ұқыпты,мейірімді,кешірімшіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : қайталау

Сабақтың әдісі: баяндау

Сабақтың көрнекілігі : диктанттар жинағы

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқушылардың зейінін аудару.

Тақтаға бүгінгі күнді жазып қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

Көне Отырар

Көне Отырар-екі мың жыл өмір сүрген,Арыс өзенінің оң жақ жиегіндегі екі жүз гектар территорияда орын алған қала. Көне дәуірлерден бұл жерлерде қаңлы, қоңырат тағы басқа тайпалар тұрған. Көне Отырар арқылы көшпенді қазақтар саудамен шұғылданып,отырықшылықпен танысып,басқахалықтармен қатынаса бастады. Отырар тұрғындары күріш, тары, бидай, мақта, жүзім өсірумен шұғылданды. Бидай өсіру жақсы суландырылды. Қалада жақсы су жүйесі болған.

Отырар қаласы тоғысқан сауда жолдарының ортасында тұрған,сондықтан,өзіне басқалардың назары көп түскен. Оны жаулап алу-таразбен,баласағұнмен,қытаймен, Кавказбен,Волга өзені және Қара теңіз жағалауымен,Бетпақ дала арқылы Сібірмен жалғастырар еді. Отырар туралы араб, парсы саяхатшыларының жазбаларында көп айтылады. ХІ ғасырдың ортасында Сырдария бойындағы жерлерді қыпшақ тайпалары жеңіп алған. Қыпшақтар қаланы кеңейтіп,су жүйесін жөндейді. Мықты қорғанысы бар Отырар 1229 жылы монғол басқыншыларына берілмей қаланы алты ай қорғаған кезде қолды басқарған батыр-хан Қайырхан еді. Отырарлықтарды алты ай мерзімнен кейін басып алған жау қаланы түгел өртеп жіберді. Жауға қарсы тұрған,қаланы басқарған Қайырхан өлім жазасына кесілді. Күйзеліске ұшыраған қала 50 жылдан кейін ғана қайта өмірге келді, бірақ, ол талай рет тағдырдың қаталдығына ұшырайды.

( 172 сөз)

Мәтінді бір рет оқып беремін ,оқушылар тыныс белгісін қояды.

Үйге тапсырма : Қайталау.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Диктант

Сабақтың мақсаты :

а) Балалардың есте сақтау қабілетін дамыту,өз ойын еркін жеткізе білуге,сауатты жазуға дағдыландыру.

ә) Мұқият тыңдап, ұқыпты жаза білуге үйрету.

б) Өз ісіне ұқыпты,мейірімді,кешірімшіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : қайталау

Сабақтың әдісі: баяндау

Сабақтың көрнекілігі : диктанттар жинағы

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқушылардың зейінін аудару.

Тақтаға бүгінгі күнді жазып қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

Тоғжан аулында

Сүйіндіктің аппақ үлкен үйі жылы екен, іші толы тірелген жүк, буулы тең менен сандықтар. Оның ар жағы екі босағаға шейін текемет,алаша, тұс киізбен қоршалыпты.

Саптама мен тиін ішікті әлі тастамаған Абай бұл үйде тоңазитын емес. Биылғы көктемде алғашқы рет киіз үйге қонғалы отырғаны осы. Мұнда бір жеңіл салқындық,кең тыныс бар. Көктемдегі киіз үй Абайға әрқашан таңсық болатын.

Үлкен үйдің ортасында ала көлеңкелеу жанған тас шам бар. Сүйіндік бәйбішесімен және екі баласы-Әділбек,Асылбекпен- бәрі де қонақтармен бірге болды. Бұл үйге, әсіресе, өзгеше көктем нұрын енгізген бір жан бар. Ол Сүйіндіктің қызы -Тоғжан. Абай келгеннен бері, Тоғжан үлкен ағасы Асылбектің отауынан осы үйге бірнеше рет келіп кетті. Сылдырлаған шолпысы, әлдеқандай былдырлаған тілменен Тоғжанның келері мен кетерін паш етеді. Құлақтағы әшекей сырғасы,бастағы кәмшат бөркі,білек толған неше білезіктері-баршасы да бұл өңірден Абайдың көрмеген бір сәні сияқты. Толықша келген, аппақ жүзді,қырлы мұрын, қара көз қыздың жіп-жіңішке қасы да айдай болдып қиылып тұр. Қарлығаш қанатының ұшындай үп-үшкір боп, самайға қарай тартылған қас,жүрекке шабар жендеттің жебесіндей,

Тоғжан үйдегі сөзге құлақ салып, не күліп, не қымсынса сұлу қастары бір түйіле түсіп,бір жазылып, толқып қояды. Елбіреп барып дір еткен қанат лебіндей. Самғап ұшар жанның жеңіл әсем қанатындай.

(192 сөз)

Мәтінді бір рет оқып беремін ,оқушылар тыныс белгісін қояды.

Үйге тапсырма : Қайталау.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Диктант

Сабақтың мақсаты :

а) Балалардың есте сақтау қабілетін дамыту,өз ойын еркін жеткізе білуге,сауатты жазуға дағдыландыру.

ә) Мұқият тыңдап, ұқыпты жаза білуге үйрету.

б) Өз ісіне ұқыпты,мейірімді,кешірімшіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : қайталау

Сабақтың әдісі: баяндау

Сабақтың көрнекілігі : диктанттар жинағы

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқушылардың зейінін аудару.

Тақтаға бүгінгі күнді жазып қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

Ұрпақ-өмір жалғасы

Ең бір саналы тіршілік санатындағы адамның ұрпақ жаюы-сұлулық пен арпалысқа,қым-қуыт күреске, жақсылық пен жамандыққа толы сыр. Әрбір ұлт пен ұлыстың,халық пен елдің әр қилы кезеңдерде ұрпақ қалдырудағы талғамдарында ала-құлалық болғанымен,бәріне ортақ бір түпқазық-ертеңіне деген асқан жауапкершілікке тоғысады. Өйткені,перзент-жеке адамның ғана емес,ұлыс пен ұлттың ертеңі,келер тарихқа барар аманат.бұл-табиғат-ана қалыптастырған әсем де қасиетті құбылыс. Ұрпақ-саналы өмірдің ең басты кепілдігі.

Атам қазақтың ұрпаққа деген көзқарасы да жан шырылына толы. Олай болары-ғасырлар бойы табиғатпен тайталас өрбіген,не қилы заманалар ауыздықпен су ішкен дала тіршілігі ұрпаққа деген қатаң жауапкершілікті қалыптастырады. Толассыз арпалыс үстіндегі тіршілік бауырмалдықты,әрбір ру мен аталықтың,әр шаңырақтың шайқалмай нық тұруын талап етті. Олар шаңырақтың басты мүддесі-ұл тілеген. Ұл- берісі өз үйінің отын өшірмесе,әрісі елге қамқор,жалпақ жұртқа пана. Қазаққа ер бала-ұрпақ, демек, өз өмірінің жалғасы,қала берді,қарт ата-ананың сүйеніші.

Дүниеге қыздың келуі-отбасына енген жаңа нәзіктік пен әсемдік деген сөз. Ағалары, тіпті, ата-анасының өздеріне дейін жаратылысында сезімтал қыз балаға ұнамай қалудан сескенеді, бойларын бұрынғыдан да түзей түсіп,жүріс-тұрыс, іс-қылықтарының бәріне де жаңалық енгізеді,қызға қамқор болады.

(173 сөз.)

Мәтінді бір рет оқып беремін ,оқушылар тыныс белгісін қояды.

Үйге тапсырма : Қайталау.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Диктант

Сабақтың мақсаты :

а) Балалардың есте сақтау қабілетін дамыту,өз ойын еркін жеткізе білуге,сауатты жазуға дағдыландыру.

ә) Мұқият тыңдап, ұқыпты жаза білуге үйрету.

б) Өз ісіне ұқыпты,мейірімді,кешірімшіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : қайталау

Сабақтың әдісі: баяндау

Сабақтың көрнекілігі : диктанттар жинағы

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқушылардың зейінін аудару.

Тақтаға бүгінгі күнді жазып қоямын.

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

Қысқы түн

Қыстың ұзақ түні. Үлкен таудың ішінде жел гуілдеп соғып, ақ боран ұйытқып ойнап тұр. Қараңғы, тұманды түннің жанды шошытатын суығы қаһарлы. Ашуы келіп аласұрған қатты дауыл бетіне қарсы қараған затты жерге қаққандай болып құлшынып тұр. Ысқырып,бұлқынып,жынданып, келе жатқан жолында беті қара жартас, жапырағынан айырылған әлсіз ағаш, қарауытқан кішкене қора көрінсе де, екпіндеп келіп, кеудесімен соғып,ақ түтек боранның қиыршақтанған ақ тозаңын шашып, беттерін дамыл алмай көміп тұр.

Долы желдің айдауына түсіп, түтіндей болып алақаншықтанған ұсақ қар ұйытқып келіп,қуыс жердің бетін басып жатыр.

Шыңтау тентек желдің ашуы мен ойнағына қарап, тұманды ойға батқандай,бас жағы бұлтқа араласып,мұнарланып,түнеріп тұр.

Ақ боран көк пен жерді бір-біріне араластырғандай: аспандағы ай-жұлдыз,жердегі қара-құрадан ешбір белгі жоқ.Айнала аппақ болып тұтасып алған.

Биік тауға екпіндеп ойнап шығып,шың басында өнеріне сүйсінгендей ойнақ салып, етекке қарай ысқырып құлап жөнелгенде,долы дауыл сай бойында жын-перінің күйіне билегендей болады. Ағындап құтырып келіп,жартасқа соғып қорқытпақ болып,көрігін басып гуілдейді.

Мұхтар Әуезов (177 сөз.)

Мәтінді бір рет оқып беремін ,оқушылар тыныс белгісін қояды.

Үйге тапсырма : Қайталау.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы : Қатемен жұмыс

Сабақтың мақсаты :

а) Балалардың есте сақтау қабілетін дамыту,өз ойын еркін жеткізе білуге,сауатты жазуға дағдыландыру.

ә) Мұқият тыңдап, ұқыпты жаза білуге үйрету.

б) Өз ісіне ұқыпты,мейірімді,кешірімшіл болуға тәрбиелеу.

Сабақтың түрі : қайталау

Сабақтың әдісі: талдау,түсіндіру

Сабақтың көрнекілігі : деңгейлік тапсырмалар

Сабақтың барысы :

а) Ұйымдастыру кезеңі :

Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын тексеру:

Жіберілген қателер бойынша тақтаға шығып қатемен жұмыс жүргізеді.

Орфографиялық сөздікпен жұмыс жүргіземін

Тақтамен жұмыс: Тақтаға бірнеше сөздерді жазып буынға бөліп, фонетикалық талдау жүргізеді.

Білімді бекіту : Оқушыларға бірнеше сұрақтар қоя отырып түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Бағалау : Оқушылардың ынтасына,сұраққа жауап бергеніне қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма : Ережелерді жаттап келуге беремін

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы: Тест тапсырмалары

Сабақтың мақсаты:

а) оқушылардың қазақ тілі пәнінен алған білімдерін тиянақтау;

ә) тәрбиелік мәні бар мысалдар келтіре отырып оқушыларды елін, жерін, Отанын сүюге тәрбиелеу;

б) оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі: қайталау

Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, т.б

Сабақтың көрнекілігі: тест парақшалары т.б

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

1. Тіл қоғамдық құбылыс ретінде:

А) Қоғамдағы заңдылықтарды реттейді.

Ә) қоғамдағы тарихи оқиғалардың тізбесін жасайды.

Б) қоғамға қызмет етеді.

2. Қазақ тілімен туыстас тілдерді белгілеңдер.

А) араб, француз, түрік

ә) құмық,татар,қарақалпақ.

Б) қырғыз, ағылшын,орыс

3. Тіл-

А) хат жазу көрсеткіші;

Ә) қарым-қатынас құралы;

Б) тыныс белгілері туралы ілім

4. «Тіл туралы Заң» неше баптан тұрады?

А) 27 Ә) 17 Б) 37

5. Мемлекеттік тіл қай салаларда қолданылады?

А) барлық салада Ә) заң шығару,ғылым,білім, мәдениет салаларында

Б) Ол-бұқаралық ақпарат құралдары,ресми іс-қағаздардың тілі.

6. Орхон-Енисей жазуларын алғаш оқыған ғалымдар кімдер?

А) С.Е.Малов,Ж.Баласағұн,Қорқыт.

ә) С.Е.Малов, В.В.Радлов, В. Томсен

б) Әль Фараби, В.В. Радлов, В.Томсен

7. Қазақ тілі кімдердің ана тілі болып есептеледі?

А) әлемдегі барлық қазақтардың

Ә) Тек қана Қазақстан қазақтарының

Б) Қазақстандағы барлық халықтың

8. Шу бойынан және барсығаннан шыққан ғұламалар кімдер?

А) Баласағұни, Қашқари

ә) Әл-Фараби,Қашқари.

Б) Йүгнеки,Қашқари

9. Қазақ тілі қай топқа жатады?

А) Шығыс тілдері тобына Ә) Үнді-еуропа тілдері тобына

Б) Қыпшақ-ноғай тобына

10. «тілсіз қоғам-өлі, мынау дүние» деген жолдар қай ақынның өлеңінен алынған?

А) С.Торайғыров Ә) А.Байтұрсынов Б) М.Мақатаев

Білімді бекіту: Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын. Түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма: Қайталау

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы: Тест тапсырмалары

Сабақтың мақсаты:

а) оқушылардың қазақ тілі пәнінен алған білімдерін тиянақтау;

ә) тәрбиелік мәні бар мысалдар келтіре отырып оқушыларды елін,жерін,Отанын сүюге тәрбиелеу;

б) оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі: қайталау

Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, т.б

Сабақтың көрнекілігі: тест парақшалары т.б

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

1. Егер тыныс белгілері дұрыс қойылмаған болса, онда...

А) шығарманың ой-желісі еш өзгермейді.

ә) айтушының көңіл-күйі мен айтылмақ ойын өз дәрежесінде қабылдай алмаймыз.

Б) Ойды дәл, нақты, тұжырымды хабарлайды

2. Мәтіннің тыныс белгісін қою үшін қандай белгілерге сүйенеді?

А) грамматикалық принцип, мағыналық принцип, сөйлем интонациясы

ә) грамматикалық принцип, үндестік заңы, сөйлем интонациясы

Б) буын үндестігі мағыналық принцип, сөйлем интонациясы

3. Қандай тыныс белгілері қойылмаған?

Ол: Батырне жауап қайтарамыз-деп сұрады.

А) жақша, үтір, нүкте Ә)тырнақша,үтір, сұрау белгісі Б) тырнақша,үтір, көп нүкте.

4. Сөйлем соңына қойылатын тыныс белгілерін белгілеңдер.

А) қос нүкте,леп белгісі; Ә) үтірлі нүкте,нүкте Б) сұрау белгісі, нүкте

5. Көтеріңкі дауыспен айтылатын қаратпа сөздерден кейін...

А) сұрау және леп белгісі Ә) леп белгісі және нүкте Б) леп белгісі қойылады.

6) Сөйлем ішіне қойылатын тыныс белгісін көрсетіңдер.

А) қос нүкте, үтір, жақша, нүктелі үтір, тырнақша.

Ә) сұрау белгісі,үтір, сызықша, жақша, тырнақша.

Б) қос нүкте, үтір, нүкте, жақша, тырнақша

7. Өлең жолындағы қойылмай қалған тыныс белгісін белгілеңдер. Кешір шеше Мәңгілік майдандамын.

А) қос нүкте, жақша, Ә) үтір, леп белгісі Б) үтір, нүкте

8. Бірыңғай мүшелердің мағынасын жинақтап,топтастырып тұрған жалпылауыштың алдынан...

А) қос нүкте қойылады Ә) сызықша қойылады Б) үтірлі нүкте қойылады

9. Жалғаулықтары түсіріліп айтылған қарсылықты салалас құрмалас сөйлемнің арасына қойылатын тыныс белгілері

А) қос нүкте,үтір Ә) жақша мен сызықша Б) үтір мен сызықша

10. Сөйлемді ықшамдап қолдануға байланысты қойылған сызықшаны тап.

А) –Балалар, келді,-деді ол.

Ә) Абай-ұлы ақын.

Б) Аяқ-арғымақ,қол-қанат.

Білімді бекіту: Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын. Түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма: Қайталау

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы: 9

Сабақтың тақырыбы: Қайталау

Сабақтың мақсаты:

а) оқушылардың қазақ тілі пәнінен алған білімдерін тиянақтау;

ә) тәрбиелік мәні бар мысалдар келтіре отырып оқушыларды елін,жерін,Отанын сүюге тәрбиелеу;

б) оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға дағдыландыру;

Сабақтың түрі: қайталау

Сабақтың әдісі: сұрақ-жауап, топтастыру т.б

Сабақтың көрнекілігі: деңгейлік тапсырмалар,таблицалар. т.б

Пәнаралық байланыс: әдебиет

Сабақтың барысы: а) Ұйымдастыру кезеңі:

Оқушылармен амандасу,түгелдеу, оқу құралдарын тексеру, сыныптың тазалығына көңіл бөлу. Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.

ә) Үй тапсырмасын пысықтау :

Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын

б) Жаңа сабақты түсіндіру:

Жаттығумен жұмыс: 210-жаттығу Мәтіндерді стиліне қарай топтастырыңдар.

Ауызекі стиль	Көркем әдебиет стилі	Публицистикалық стиль	Ғылыми стиль	Ресми стиль

212-жаттығу. Мәтіннің мазмұнын әңгімелеп, мәтіндегі тыныс белгілерінің қойылу орны мен мағынасы, дауыс ырғағына әсері жөніндегі өз ойларыңды кестеге толтырыңдар.

Қос нүкте	тырнақша	үтір	сызықша	Сұрау белгісі

215-жаттығу. Мәтіннің стилін анықтаңдар. Шығарма тіліндегі теңеу, суреттемелерді көшіріп жазып, өзіндік пікірлеріңді жазыңдар.

мысал	өзіндік пікір
Күміс қылыштай жарқылдап	Мұндай суреттеу тілін кездестірген емеспін. Мүмкін су асты өмірін суреттеген шығармаларды оқымағаннан болар. Дегенмен балықты жарқылдаған күміс қылышқа теңеуі,су ішіндегі жылдамдығын найзағай жарқылына теңеуі-керемет суреттер.
Найзағайдай ағып келе жатқан
Оқтаудай жұмырланып алған жарау дене

Білімді бекіту: Өтілген тақырыпқа байланысты бірнеше сұрақтар қоямын. Түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Білімді бағалау: Оқушылырдың жауаптарына қарай білімдері бағаланады.

Үйге тапсырма: Қайталау