Информатика мугалимдер үчүн колдонмо

Орускулов Т. Р., Касымалиев М. У., Кузнецов А. А., Босова Л. Л.

ИНФОРМАТИКА

5-класс

Мугалимдер їчїн методикалык колдонмо

Бишкек – 2018

УДК 378. 8

ББК 74.26.2

И 74

Эксперт: Айжан Ибирайым кызы, Кыргыз билим берїї академиясынын лаборатория башчысы, педагогика илимдеринин кандидаты

И 74 Информатика: 5-кл.: Мугалим. їчїн методикалык колдонмо /Т. Р. Орускулов, М. У. Касымалиев, А. А. Кузнецов, Л. Л. Босова – Б.: Билим-компьютер, 2018 – 80 б. ISBN 978-9967-31-825-0

Мугалимдер їчїн методикалык колдонмодо «Информатика» предметин окутуу боюнча сунуштар берилди. Информатиканы окутуу ну уюштуруунун психологиялык-педагогикалык ыкмалары кєрсєтїлдї. Сабактар боюнча иштелмелер, дидактикалык материалдар ирети менен берилди. Кээ бир тапшырмаларды кантип чыгаруунун кєрсєтмєлєрї берилди.

Колдонмо информатика мугалимдерине жана методисттерге арналат.

И 4306012200–18 УДК 372.8

ББК 74.26

ISBN 978-9967-31-825-0 © Автордук жамаат, 2018

© КР Билим берїї жана илим министрлиги, 2018

ТЇШЇНДЇРМЄ КАТ

Азыркы мезгилде билим берїїїнї информациялаштыруунун бирден-бир актуалдуу багыты катары информатикага, информация лык-коммуникациялык технологияга (ИКТ) окутуунун мазмунун жана методикасын ылайыкташтыруу болуп саналат. Билим берїї системасындагы мындай єєзгєрїїлєр билим берїїнї массалык коммуникациялоо жана информатизациялоо шартында жїрїп жатат.

Информатика предметтинин окуу пландагы орду

Базистик окуу планынын мамлекеттик компонентине ылайык, жалпы орто билим берїїнїн негизги жана жогорку баскычтарында Информатика предметине тємєндєгїдєй окуу жїктємї аныкталган:

Негизги класста (5–6-класстарда) – жумасына 1 саат, окуу жылына 34 саат каралган.

Базалык курс компьютердик техникалар менен жабдылган кабинети бар жалпы билим берїїчї мектептердин V–IX класстарында, ал эми Х–XI класстарда милдеттїї профилдик курстар тїрїндє жогорулатылган жана тереўдетилген деўгээлдерде улантылып, информатика боюнча профессионалдык билим берїїгє даярдоочу курс катары улантылып окутулат.

Мектептик компонентке ылайык мектеп-гимназия жана лицейлик компоненттер сакталып, окутуу ийримдер, лекциялар, атайын курстар ж. б. аркылуу ишке ашырылат.

Информатиканы окутуунун максаттары жана милдеттери

Учурдагы информациялык билим берїї мектеп окуучуларынын заманбап информациялык маданиятын калыптандыруучу, информациялык жана коммуникациялык технологияларды (ИКТ) колдонуу муктаждыктарын канааттандыруучу негизги шарттардын бири болуп саналат.

Бїгїнкї кїндє ИКТ каражаттары башка предметтерди єздєш тїрїїдє да, кїнїмдїк турмушта да кеўири колдону-

лууда. ИКТ каражаттары окуу процессин индивидуалдаштырууга, натыйжалуу лугун жогорулатууга шарт тїзєт. «Информатика» курсунда окуучулар маалымат технологияларынын теориялык негиздери менен таанышып, ИКТ каражаттарын колдонуунун практикалык билимине, билгичтигине, кєндїмџнє ээ болушат.

Информатиканы окуп, аны єздєштїрїї – жалпы билим берїї нїн башкы максаттарына жетишїїгє маанилїї салым кошуу менен бирге тємєнкї милдеттерди да жџзєгє ашырууга кємєк кєрсєтєт:

5–6-класстар:

• окуучулардын жалпы билим, билгичтиктерин информатика жана ИКТнын методдорунун, каражаттарынын жана ыкмаларынын негизинде єнїктїрїї, тактап айтканда, информациянын ар кандай тїрлєрї менен иштєє, єз алдынча иш-аракеттерди пландоо, жекече жана топто информациялык ишмер дїїлїктї жїргїзїї, натыйжаларга жетишїї жана аларды баалоо жєндєм дїїлїктєрїн єздєштїрїї;

• окуучуларда информация менен иштєєгє карата жоопкер чиликтїї мамилени калыптандыруу, таанып-билїї, интеллек туал дык жана чыгармачылык жєндємдїїлїк тєрїн єнїктїрїї.

Компетенттїїлїктєр

Мектепте «Информатика» предметин окутууда окуучулар негизги жана предметтик компетенттїїлїктєргє ээ болушат.

Компетенттїїлїк – (лат. ылайык келїї, шайкештик) – белги лїї бир кырдаалдарда (окуу, инсандык, кесиптик иште) окуучунун билимдерди, ыкмаларды, жєндємдїїлїктєрдї жана алардын ар кандай элементтерин єз алдынча колдоно алуучу кєп кырдуу жєндємї.

Негизги компетенттїїлїктєр конкреттїї предметтин мазмунуну аркылуу калыптанып, ишке ашырылган жана окуучунун социалдык тажрыйбасына негизделген билимдин натыйжалары болуп эсептелет. Негизги компетенттїїлїктєр кєп функциялуулулугу менен айырмаланат.

Негизги компетенттїїлїктєрдїн топтомун аныктоо їчїн критерий катары ресурстардын негизги категориялары кабыл алынган. Аларды адамдар азыркы заманда ийгиликтїї жана атаандаштыкка жарамдуу болуу їчїн инсандык жана кесиптик чєйрєлєрдє колдонушат:

• маалыматтык ресурстар;

• ресурс катары башка адамдар жана адамдардын топтору;- ресурс катары адам єзї.

Ушуга байланыштуу негиз катары тємєнкї їч компетенттїїлїк каралат:

1. Маалыматтык компетенттїїлїк – єз ишмердїїлїгїн пландаштыруу жана ишке ашыруу, аргументтїї тыянактарды чыгаруу їчїн маалыматты пайдаланууга болгон даярдык. Маалымат менен иштей билїї тємєнкїлєрдї: жетпеген маалыматты максаттуу издєєнї, айрым фрагменттерди салыштырууну; бїтїн алып анализдєє кєндїмдєрїнє ээ болууну; божомолдорду (гипотезаларды) коё билїїнї карайт. Адамга сынчыл ой жїгїртїїгє негизделген маалыматтын негизинде ойлонулган чечимдерди кабыл алууга мїмкїндїк берет.

2. Социалдык-коммуникативдик компетенттїїлїк – єз умтулууларын башка адамдардын жана социалдык топтордун кызыкчылыктары менен шайкеш келтирїї, позициялардын ар тїрдїїлїгїн таануунун жана башка адамдардын баалуу луктарына (диний, этникалык, кесиптик, инсандык ж. б.) сый мамиленин негизинде кєз карашын цивилизациялуу коргоого болгон даярдык. Диалогдо керектїї маалыматты алуу жана инсандык, социалдык жана кесиптик проблемаларды чечїї їчїн аны оозеки жана жазуу жїзїндє туюнта билїї зарылдыгы. Милдеттерди чечїї їчїн башка адамдардын жана социалдык институттардын ресурстарын пайдаланууга мїмкїндїк берет.

3. Єзїн-єзї уюштуруу жана маселелерди чечїї компетенттїї лїгї – маалыматта, окуудагы жана турмуштук кырдаалдардагы карама-каршылыктарды табууга жана ар тїрдїї ыкмаларды єз алдынча жана башка адамдар менен єз ара биргелешип колдонууга, ошондой эле андан аркы аракеттер тууралуу чечимдерди кабыл алууга болгон даярдык.

Компетенттїїлїктєрдїн калыптануу деўгээлдерин аныктоо їчїн негиз болуп окуучунун єз алдынчалыгынын деўгээли жана маселени чечїїдє ишмердїїлїктїн пайдаланылган тїрїнїн татаалдыгы эсептелет. Компетенттїїлїктїн ар бир тїрї бир катар аспектилерди камтыйт. Ар бир аспект їчїн калыптануунун їч деўгээли белгиленген.

Биринчи деўгээл (репродуктивдїї) окуучулардын їлгї боюнча (аткаруунун берилген алгоритмин) аткара билїїсї менен мїнєздєлєт.

Экинчи деўгээл (продуктивдїї) окуучулардын жєнєкєй ишмердикти аткаруу, ал ишмердиктин єздєштїрїлгєн алгоритмин башка кырдаалда колдонуу жєндємдїїлїгї менен мїнєздєлєт.

Їчїнчї деўгээл (креативдїї) окуучулардын єз алдынча конс трукциялоонун элементтери жана аны негиздєє менен коштолгон татаал составдуу ишмердикти аткарууну билдирет.

Компетенттїїлїктїн белгиленген деўгээлдери окутуу баскычтары менен тїздєн-тїз салыштырылган эмес. Окутуунун ар бир деўгээлинде окуучунун курактык жана жеке єзгєчєлїктєрїнє ылайык келген билим берїї шарттарын эсепке алуу менен бардык деўгээлдердеги компетенттїїлїктєргє ээ болушу кїтїлєт.

Мындай мамиле ар бир окуучунун жакынкы єнїгїї зонасын эсепке алууну жана билим берїї жыйынтыктарына жетишїїнї камсыз кылат.

Информатиканы окутуунун єзгєчєлїктєрї

Мектепте Информатика сабагын окуунун негизги предметтик натыйжалары «Информация жана информациялык процесстер», «Компьютер», «Алгоритм жана программалоо», «Информация жана коммуникациялык технологиялар» аттуу мазмундук багыттарда чагылдырылган:

• информациялык жана алгоритмдик маданиятты калыптандыруу;

• компьютерди маалыматты иштетїїчї универсалдуу каражат катары кабылдоо; компьютердик жабдууларды колдонуунун негизги билгичтиктерин жана кєндїмдєрїн єнїктїрїї;

• «информация», «алгоритм», «модель», «программа» сыяк туу негизги тїшїнїктєрдї, алардын маанисин, касиеттерин тїшїн дїрїї;

• коомдогу кесиптик ишмердїїлїк їчїн абдан зарыл болгон алгоритмдик ой жїгїртїїнї єнїктїрїї; конкреттїї аткаруу чу їчїн алгоритм тїзїї жана жазуу боюнча билгичтиктерин єнїктїрїї; алогоритмдик конструкциялар, логикалык маани жана операциялар тууралуу билимин калыптандыруу; программалоо тили жана тармактуу, шарттуу, циклдїї деп аталган негизги алгоритмдик тїзїлїштєр менен тааныш болуу;

• маалыматты формалдаштыруу, структуралаштыруу билгичтиктерин калыптандыруу, алдыга коюлган маселеге таблица, схема, график, диаграмма менен иштєєгє ылайык, маалыматтарды иштетїї боюнча тийиштїї программалык каражаттарды колдонуу, база менен иштєє ыкмасын тандоону билїї;

• компьютердик программалар жана Интернет менен иштєє учурунда коопсуз жана максатка ылайык иш-аракет аткаруу билгичтиктери менен кєндїмдєрїн, ошондой эле маалы маттык этика жана укуктук нормаларын сактоо билгичтиктерин калыптандыруу.

Мындай мазмундук багыттар аркылуу окуучулардын предметтик жана метапредметтик компетенциялары калыптандырылууга тийиш.

Предметтик компетенттїїлїктєргє окуучулар тарабынан предметти окуп-їйрєнїї учурунда єздєштїрїлгєн, предметтик тармакка тийиштїї билимдер жана жєндємдїїлїктєр, окуу предметинин чегинде жаўы билимдерди єздєштїрїїгє, окуу, окуу-долбоордук, социалдык-долбоордук абалдарда кайрадан тїзїї жана колдонууга багытталган ишмердїїлїктїн тїрлєрї, илимий ой жїгїртїї жєндєм дїїлїктєрї, негизги теориялар, мамиленин типтери жана тїр лєрї боюнча илимий тїшїнїккє ээ болуу, илимий терминологияны єздєштїрїї, негизги тїшїнїктєргє ээ болуу, методдорду жана ыкмаларды їйрєнїї сыяктуу иш-аракеттер кирет. Мындай иш аракеттер тємєнкїдєй предметтик компетенттїїлїктєрдїн аныкталышына негиз боло алат:

• Информациялык сабаттуулук, маалыматтарды издєє, кабыл алуу, берїї ыкмаларына ээ болуу. Мында маалыматтар ар тїрдїї болушу мїмкїн: текст, таблица, диаграмма жана алардын жыйындысы;

• Логикалык жана алгоритмдик компетенттїїлїк, логикалык жана алгоритмдик ой-жїгїртїїнїн негиздерин билїї, жєнєкєй алгоритмдерди тїзїї жана алгоритм аркылуу иш жїргїзє алуу;

• ИКТ квалификациясынын негиздери, информациялык маселелерди чечїїдє компьютерди колдонуунун негиздерин жана ИКТнын башка каражаттарын колдоно билїї;

• Моделдєє жана дизайн. Єндїрїштїк буюмдарга тиешелїї техникалык эстетика талаптары жєнїндє, дизайндагы тїс жана жарык тууралуу, тїшїнїктєргє кєркєм конструкциялоо учурунда тїстї колдонуунун принциптери тууралуу тїшїнїктєргє ээ болуу. Объекттердин информациялык моделдерин куруу жана аларды колдонуу. Ишинде сурап билїї системаларын колдонуу, маалыматтар базасын тїзгєндї билїї. Єзїнїн коллекциясынын єзїнїн досторунун телефон базасын, кийимдердин, эмеректердин информациялык процесстин информациялык моделин тїзгєндї билїї.

• Коммуникациялык компетентїїлїк маалыматтарды берїїгє жана алууга байланышкан маалыматтарды алмашуу компетентїїлїктєрїнїн активдїї жагдайы менен байланыштуу.

Метапредметтик компетенциялар:

• Жалпы маданияттык. Мында окуучунун таанып-билїї ишмердїїлїгї боюнча жалып маселелер каралат.

• Социалдык. Окуучунун билиминин жана тажрыйбасынын жарандык-коомдук ишмердїїлїктєрдє пайдаланылышын кароочу компетенция. Окуучу жашоого зарыл болгон социалдык активдїїлїк кєндїмдєрдї жана функционалдык сабаттуулуктарды пайдаланат.

• Информациялык. Реалдуу объекттердин (телевизор, магнитофон, телефон, компьютер, принтер ж. б.) жана информациялык технологиялардын (аудио жана видео жазуу, электрондук почта, ММК, Интернет ж. б.) жардамы менен окуучунун маалыматтарды издєє, анализдєє, керектїїсїн тандап алуу, сактоо жана аларды жєнє тїї кєндїмдєрї калыптандырылат. Бул компетенция окуу предметтерде, билим берїїнїн башка тармактарында, ошондой эле коомдук чєйрєдє окуучунун информация менен иштєє кєндїмдєрїнїн калыптанышына жардам берет.

• Коммуникативдик компетенция окуучунун єзїнџн тегерегиндеги адамдар, ар тїрдїї топтор менен мамиле жасай билїї кєндїмдєрїн калыптандырат. Мында коллектив менен иштей билїї, кат алмашуу, анкетага жооп берџџ, арыз жаза билїї, суроо бере билїї, талкууга катышуу ж. у. с. жєндємдєр эске алынат.

• Маани-маўыздык. Окуучунун дїйнє таанымы, чєйрєгє ыкташуусу, єзїнїн коомдук турмуштагы ордун аўдап билиши, маанилїї чечим кабыл алышы ж. б. билгичтиктер каралат.

• Окуу-таанып-билїї. Бул реалдуу бир объектти тааныпбилїїдє окуучунун єз алдынча окуу, їйрєнїї, аракеттенїї жана єзїн-єзї баалоо ишмерлїїлїгїн кароочу компетенция. Мында белгилїї бир билимге ээ болуу їчїн окуучу ар тїрдїї ыкмаларды жана методдорду колдонот.

• Жеке инсандык. Бул ар бир инсандын ички дїйнєсїн, жекече психологиялык сапатын, єзїнє жана башкаларга болгон мамилесин, мїмкїнчїлїктєрїн, жєндємїн, баалуулуктарын, алдыга койгон максаттарын, идеяларын ж. у. с. билимдерин кароочу компетенция.

КУРСТУН ЛОГИКАЛЫК ТЇЗЇМЇ. МАЗМУНДУК

БАГЫТТАР

Информатика предметин окуп-їйрєнїїдє жогоруда аталган компетенттїїлїктєрдї калыптандыруу максатында тємєнкїдєй мазмундук багыттар ишке ашырылат:

• Информация жана информациялык процесстер;

• Компьютер;

• Алгоритм жана программалоо;

• Информациялык-коммуникациялык технологиялар.«Информация жана информациялык процесстер» мазмундук багыты

Информация. Информациялык объект. Информациялык процесс. Информацияны кабыл алуунун жекечелигине жана информацияны кабыл алуунун абалына байланышкан информациянын субъективдїї єзгєчєлїктєрї: «маанилїїлїгї», «єз убагындагы», «жеткиликтїїлїгї», «актуалдуулугу» ж. б.

Информацияны берїї. Информацияны берїїнїн формалары. Тил – информацияны берїїнїн ыкмасы катары: табигый жана формалдык тилдер. Алфавит, алфавиттин ылдамдыгы.

Информацияны коддоо. Коддоонун тарыхый мисалдары. Дискреттик (сандык, анын ичинен экилик) коддоонун универсалдуулугу. Экилик алфавит. Экилик код. Экилик коддун разряддуулугу. Коддун разраяддуулугунун жана коддун комбинацияларынын байланышы.

Эсептєє системалары. Экилик, сегиздик жана он алтылык эсептєє системалары менен таанышуу, алардын ичинен 0дон 256га чейинки бїтїн ондуктарды жазуу. Экилик эсептєє системасынан кичине бїтїн сандарды ондук эсептєє системасына которуу. Экилик арифметика. Позициялык эсептєє системасы. Позициялык эмес эсептєє системасы.

Тексттик информациянын компьютердик берилиши. Коддук таблицалар. Информация алуудагы стандарттуу коддор, улуттук алфавиттин тамгаларын кодировкалоого мисалдар. Юникод стандарты жєнїндє тїшїнїк.

Аудио-визуалдык берилиштерди дискреттик берїї мїмкїнчї лїгї (сїрєттєр, фото-сїрєттєр, оозеки кеп, музыка, кинофильмдер). Аудио-визуалдык информацияны сактоонун стандарттары.

Информацияга камтылган маалыматтын єлчємїн (узундугун) эсептєє ыкмасы. Мындай ыкманын жетишкендиктери жана кемчиликтери. Информацияны єлчєєнїн башка да жолдору. Инфор мация ны єлчєєнїн бирдиктери.

Информациялык процесстин негизги тїрлєрї: информацияны сактоо, иштеп чыгуу жана берїї. Ар тїрдїї чєйрєлєрдїн системасындагы информациялык процесстерге мисалдар, алардын заманбап жашоодогу аткарган ролу.

Информацияны сактоо. Информацияны алып жїрїїчїлєр (кагаз, магниттик, оптикалык, флэш-эс). Заманбап информация алып жїрїїчїлєрдїн сапаттык жана сандык єзгєчєлїктєрї: Информацияны алып жїрїїчїдє сакталган маалыматтын кєлємї, информацияны жаздыруу жана окуу ылдамдыгы. Информацияны сактоо жайы. Информацияны тармактык сактоо.

Информацияны жеткирїї. Информация булагы, информация каналы, информацияны кабыл алуу. Информацияны жеткирїї ылдамдыгы. Каналдын єткєрїї жєндємдїїлїгї. Информацияны заманбап байланыш системалары аркылуу жеткирїї.

Информацияны иштетїї. Жаўы информацияны алууга байланыштуу иштетїї. Информациянын мазмунун єзгєртпєстєн, тибин, формасын єзгєртїїгє байланыштуу иштеп чыгуу. Информацияны издєє.

Башкаруу, башкарган жана башкарылган системалар, тїз жана карама-каршы байланыш. Жандуу жаратылыштагы, коомдогу жана техникадагы башкаруу.

Моделдер жана моделдєє. Объекттин (предмет, процесс же кубулуштун) натуралык жана информациялык моделдери жєнїндє тїшїнїк. Математика, физика, адабият, биология жана башка предметтердеги моделдер. Моделдерди практикалык ишмердїїлїктє колдонуу. Информациялык моделдердин тїрлєрї (оозеки сїрєттєє, таблица, график, диаграмма, формула, чийїї, граф, дарак, тизме ж. б.) жана алардын колдонулушу. Моделдин моделдештирилген объектиге жана моделдєє максатына ылайык келїїсїн баалоо.

Графиктер, дарактар, тизмелер, алардын табигый жана коомдук процесстер менен кубулуштарды моделдєєдє колдонулушу.

Компьютердик моделдєє. Илимий-техникалык маселелерди чыгарууда компьютердик моделдерди колдонууга мисалдар. Компьютердик моделдєє цикли тууралуу тїшїнїк: математикалык моделдин тїзїлїшї, анын программалык аткарылышы, компьютердик эксперимент жїргїзїї, анын натыйжаларын анализдєє, моделди тактоо.

Сїйлємдєрдїн логикасы (логикалык алгебранын элементтери). Логикалык маанилер, операциялар (логикалык тануу, логикалык кєбєйтїї, логикалык кошуу), туюнтмалар, чындыктын таблицалары.

«Компьютер» мазмундук багыты

Компьютер информацияны иштетїїчї универсалдык тїзїлїш катары. Персонал компьютердин негизги компоненттери (процессор, оперативдїї жана турактуу эс, информацияны киргизїїчї жана чыгаруучу тїзїлїштєр), алардын функциялары жана негизги белгилери.

Компьютердин иштєєсїнїн программалык принциби.

Программалык жабдылыштын курамы жана функциялары: сис темалуу программалык жабдылыш, колдонмо программалык жабдылыш, программалоо системалары. Программалык жабдылышты колдонуунун укуктук нормалары.

Файл. Каталог (директория). Файл системасы.

Колдонуучунун графикалык интерфейси (жумушчу стол, терезелер, диалог терезелери, меню). Компьютердин информациялык объекттер менен кєрїї-графикалык формасында операцияларды аткаруу: объекттерди тїзїї, атоо, сактоо, єчїрїї, алардын байланышын уюштуруу. Персонал компьютердеги колдонуучунун интерфейсин стандартташтыруу.

Файлдын кєлємї. Файлдарды архивдєє.

Компьютерди колдонуунун гигиеналык, эргономикалык жана техникалык коопсуздук эрежелери.

«Алгоритм жана программалоо» мазмундук багыты

Аткаруучунун тїшїнїгї. Формалдык эмес жана формалдык аткаруучулар. Формалдык аткаруучулардын їлгїлєрї. Алардын милдеттери, колдонуу тармагы, иштєє режими, буйруктардын системасы.

Алгоритм тїшїнїгїн баштапкы информацияны аткаруучунун иш-аракетинин ырааттуулугунун формалдык сїрєттєлїшї катары тїшїнїї. Алгоритмдердин касиеттери.

Алгоритмдерди жазуунун жолдору.

Алгоритмдик тил – алгоритмдерди жазуу їчїн колдонулган формалдык тил. Программа – алгоритмди алгоритмдиктилде жазуу. Аткаруучу тарабынан тїздєн-тїз жана/же программалык башкаруу.

Сызыктуу алгоритмдер. Шарттарды текшерїї менен байланышкан алгоритмдик конструкция: тармактануу жана кайталоо. Алгоритмдерди иштеп чыгуу: маселени бєлїктєргє ажыратуу, жардамчы алгоритм тууралуу тїшїнїк.

Жєнєкєй чоўдуктар тїшїнїгї. Чоўдуктардын типтери: бїтїн, материалдык, символдук, саптык, логикалык. Єзгєрмєлєр жана турактуулар. Таблицалык чоўдуктар (массивдер) менен таанышуу. Чоўдуктар менен иштєєнїн алгоритми – аралык натыйжаларды колдонуу аркылуу берилген баштапкы информацияны эсептєєнї жїргїзїї боюнча максатка ылайык болгон иш-аракеттердин планы.

Программалоо тили. Процедуралык программалоо тилдеринин негизги эрежелери (Паскаль, мектептик алгоритмдик тил ж. б.): информацияны берїї эрежелери; негизги операторлорду (киргизїї, чыгаруу, ыйгаруу, тармактуу, цикл) жазуу жана жардамчы алгоритмдерди чыгаруунун эрежелери. Программа жазуунун эрежелери.

Маселелерди компьютерде чыгаруунун этаптары: моделдєє – алгоритмди иштеп чыгуу – программаны жазуу – компьютердик эксперимент. Тандап алынган программалоо чєйрєсїндє программаларды иштеп чыгуу жана аткаруу боюнча маселелерди чыгаруу.

«Информациялык-коммуникациялык технологиялар» мазмундук багыты

Тексттерди иштеп чыгуу. Тексттик документтер жана алардын структуралык бирдиктери (бєлїм, абзац, сап, сєз, символ). Текст тик документтерди тїзїїнїн технологиясы. Компьютерде тексттик документтерди тїзїї жана редакциялоо (символдорду коюу, єчїрїї жана алмаштыруу, тексттердин фрагменттери менен иштєє, туура жазууну текшерїї, ташымалдарды жайгаштыруу). Символдорду форматтоо (шрифт, чоўдук, жазуу тїрї, тїсї). Абзацтарды форматтоо (тїздєє, биринчи саптын башындагы кемтик, саптардын ортосундагы аралык). Стилдик форматтоо. Тексттик документке тизмелерди, таблицаларды, диаграммаларды, формулаларды жана графикалык объектилерди кошуу. Гипертекст. Шилтемелерди тїзїї: сноскалар, мазмундар, предметтик кєрсєткїчтєр. Тексттер менен компьютердик котормолорду аныктоо каражаттары. Документтин їстїндє жамаат менен иштєє. Эскертїїлєр. Єзгєртїїлєрдї жазуу жана бєлїп кєрсєтїї. Документтин беттерин форматтоо. Беттердин багыты, єлчємї, жээктеринин чоўдугу. Беттерди номерлєє. Колонтитулдар. Документти ар кандай тексттик форматтарда сактоо.

Графикалык информация. Монитордун экранына сїрєт коюу. Тїстї компьютер менен берїї. Компьютердик графика (растрдык, вектордук). Графикалык редакторлордун интерфейси. Графикалык файлдардын форматтары.

Мультимедиа. Мультимедиа технологиясы тїшїнїгї жана колдонулуу тармактары. Їн жана видео мультимедианын негизги тїзїїчїлєрї катары. Компьютердик презентациялар. Презентациянын жасалгасы жана слайддардын макеттери. Їн жана видео информациясы.

Электрондук (динамикалык) таблицалар. Формулаларды колдонуу. Салыштырмалуу, абсолюттук жана аралаш шилтемелер. Эсептєєлєрдї аткаруу. Графикаларды жана диаграммаларды тїзїї. Маалыматтарды сорттоо (тартипке келтирїї) жєнїндє тїшїнїк.

Маалыматтар базасы. Маалыматтар системалары. Негизги тїшїнїктєр, маалыматтардын типтери жана алар менен иштєєнїн принциптери. Таблицалар. Иерархиялык жана тїйїндїк моделдер. Реляциялык маалыматтар базасы (Запросы, Формы, Отчеты, Queries, Forms, Reports). Реляциялык эмес маалыматтар базасы. Эксперттик системалар.

Байланыш технологиялары. Локалдык жана глобалдык компьютердик желелер. Интернет. Браузерлер. Компьютердик желелердин негизинде биргелешкен иш-аракет: электрондук почта, чат, форум, телеконференция, баракча. Компьютердик желелердин маалымат булактары: Дїйнєлїк желе, файлдык архивдер, компьютердик энциклопедиялар жана справочниктер. Файлдык системадан, маалымат базасынан жана Интернеттен маалымат издєє. Маалыматтарды издєєнїн каражаттары: компьютердик каталогдор, издєє машиналары, бир же бир нече белгиси боюнча суроо жиберїї.

Алынган маалыматтын жеткиликтїїлїгї. Маалыматтын жет ки лик тїїлїгїн баалоонун мїмкїн болгон формалдык эмес ыкмалары (булактын ишеничтїїлїгїн баалоо, ар тїрдїї булактардан жана ар башка убактарда алынган маалы маттарды салыштыруу ж. б.). Заманбап коммуникациялык технологиялардын жардамы менен берилген маалыматтын жеткиликтїїлїгїн далилдєєнїн формалдык ыкмалары: электрондук жазуу, сертификациялоо борборлору, сертификациядан єткєн баракчалар жана документтер ж. б.

Социалдык информатиканын негиздери. Информация жана ИКТнын адамдын жана коомдун турмушундагы ролу. ИКТ колдонууга мисалдар: байланыш, маалыматтык кызматтар, илимий-техникалык изилдєєлєр, єндїрїштї башкаруу жана єнєр-жай буюмдарын долбоорлоо, эксперименттик маалыматтарды анализдєє, билим берїї (сырттан окуу, билим берїїнїн булактары).

ИКТнын єнїгїї этаптары. Инсандын, мамлекеттин жана коомдун маалыматтык коопсуздугу. Єздїк маалыматты уруксатсыз кирїїлєрдєн коргоо. Компьютердик вирустар. Антивирустук профилактика. Компьютердик программаларды колдонуу жана Интернет тармагында иштєєнїн укуктук жана этикалык аспектилери жєнїндє негизги тїшїнїк. Азыркы коомдо бардык жерде ИКТны колдонуунун мїмкїн болгон терс таасирлерин (медициналык, социалдык) алдын алуу.

Билим берџџ стандарты боюнча предметтин мазмуну

Класстар/ Мазмундук багыттар	5	6
	Информатика
«Информация жана информациялык процесстер»	Объекттер жана системалар. 6 саат. Курчап турган чєйрєдєгї информация. 8 саат.
«Компьютер»	Компьютер. 6 саат.	Компьютер информацияны иштетїїдє универсалдуу каражат катары. 4 саат.
«Алгоритм жана программалоо»		Алгоритмдештирїїнїн негиздери. 6 саат.
«Информациялыккоммуникациялык технологиялар»	Компьютердик графика. 6 саат. Компьютерде текст даярдоо. 8 саат.	Информациялык модель. 8 саат. Тексттик информацияны иштетїї. 10 саат. Мультимедиа. 6 саат.

5-КЛАССТЫН ОКУУ МАТЕРИАЛЫНЫН ТЕМАЛАР БОЮНЧА БЕРИЛИШИ

I глава. ОБЪЕКТТЕР ЖАНА СИСТЕМАЛАР (6 саат)

§ 1. Курчап турган дїйнєнїн объекттери

Объекттер жана кєптїктєр

Информатика курсунда окуп-їйрєнїїнїн объекттери Объекттердин белгилери

§ 2. Компьютердик объекттер

Файлдар жана папкалар (каталогдор)

Файлдын єлчємдєрї

Операциялык системанын объекттери

§ 3. Объекттердин катышы жана алардын кєптїктєрї Катыштардын ар тараптуулугу

«Кєптїктїн элементи болуп саналат» катышы

Кєптїктєрдїн ортосундагы катыштар

Курамына кирет» катышы

§ 4. Объекттердин классификациясы

«Ар тїрдїї болуп саналат» катышы

Объекттерди классификациялоо

Компьютердик объекттерди классификациялоо

§ 5. Объекттердин системалары

Системалардын ар тараптуулугу

Системанын курамы жана структурасы

Айлананы курчап турган чєйрє жана система

Система – «кара їкєк» катарында

§ 6. Персонал компьютер система катарында

Компьютер негизги жана камтылган система катарында Колдонуучулук интерфейс.

1. глава. БИЗДИН АЙЛАНАБЫЗДАГЫ ИНФОРМАЦИЯ (8 саат)

§ 7. Биздин айланабыздагы информация Адам информацияны кантип алат?

Берилиш формалары боюнча информациянын тїрлєрї

Информация менен болгон аракеттер

§ 8. Информацияларды сактоо

Адамдын эси жана адамзаттын эси

Ыкчам жана узакка сактоочу эс

Файлдар жана папкалар

§ 9. Информацияны берїї

Информацияны берїїнїн схемасы

Электрондук почта

§ 10. Информацияны коддоо

Коддор дїйнєсїндє

Информацияны коддоо ыкмалары

Координаттар методу

1. глава. КОМПЬЮТЕР (6 саат)

§ 11. Компьютер

Компьютер кайда колдонулат?

Компьютер кантип тїзїлгєн? Коопсуздук техникасы жана жумушчу орунду уюштуруу

§ 12. Компьютердин эсине информацияны киргизїї

Информацияны киргизїї тїзїлїштєрї

Клавиатура

Клавиатурадагы манжалардын негизги позициялары

§ 13. Компьютерди башкаруу

Программалар жана документтер

Жумушчу стол

Маусдын жардамы менен компьютерди башкаруу Компьютердеги менюдан эмнени тандап алса болот?

IV глава. КОМПЬЮТЕРДИК ГРАФИКА (6 саат)

§ 14. Компьютердик графика

Paint графикалык редактору

Жумушчу терезе

Сїрєтчїнїн инструменттери

Чиймечинин инструменттери

Сїрєттї редакциялоо. Каталарды оўдоо

Графикалык информацияны киргизїї тїзїлїштєрї

V глава. КОМПЬЮТЕРДЕ ТЕКСТТЕРДИ ДАЯРДОО (8 саат)

§ 15. Тексттик информация

Текст информациянын берилиш формасы катарында

Тексттик документтердин негизги объекттери

Компьютер – тексттерди даярдоонун негизги куралы

Текстти киргизїї

Текстти редакциялоо

Текстти форматтоо

ОКУУЧУЛАРДЫН ЖЕТИШКЕНДИКТЕРИН

БААЛОО КРИТЕРИЙЛЕРИ

Баалоо системасы – бул окуучулардын окутуунун жетишкендиктерин диагноздоону, проблемаларын єлчєєнї, кайтарым байланышты ишке ашырууну, коомдогу билим берїїнїн жетишкендиктерин, проблемаларын анын абалын окуучуларга, ата-энелерге, мамлекеттик жана коомдук структураларга жеткирїїнїн негизги каражаты.

Окуучулардын билимин текшерїїнї, байкоону жана эсепке алууну туура уюштуруу окутуунун сапатын жогорулатууга єбєлгє тїзєт. Алган билимдин сапаты окуучулардын андан ары кызыгып окуусун улантуу їчїн коюлуп жаткан баалардын объективдїї лїгї нєн кєз каранды болот.

Класстагы баалоонун объектиси болуп окуучулардын билим алуудагы жеке жетишкендиктери жана улам алдыга єсїїсї саналат.

Окуучулардын билим алуудагы жетишкендиктерин жана улам алдыга єсїїсїн єлчєєнїн їч тїрї колдонулат: диагностикалык, формативдик жана суммативдик.

Диагностикалык баалоо. Окуучулардын улам алдыга єсїшїн баалоо їчїн мугалим окуу жылынын ичинде окуучулардын компе тенттїї лїктєрїнїн баштапкы калыптануусу менен аягында жетишкен жыйынтыктарын салыштыруу иштерин жїргїзєт. Диагностикалык баалоонун жыйынтыктары окуучулар тарабынан аткарылган жумуштарды каттоо аркылуу ишке ашырылат. Мындай жумуш єз убагында мугалимге оптималдуу окуу тапшырмалары аркылуу єзгєртїлїп толукталган окуу милдеттерин коюуга, окуучуга жаўы толукталган мазмундагы тапшырмаларды алууга шарттарды тїзєт.

Формативдик баалоо. Формативдик баалоонун максаты – окуу чуларга берилген окуу материалдарынын єздєштїрїлїшїнїн, жеке артыкчылыктарынын жана алынган жыйынтыктардын деўгээлдерин аныктоо болуп саналат. Мугалим формативдик баа л оо ну окутуудагы планга єз убагындагы толуктоолорду, тїзєтїї лєрдї киргизїїдє колдонсо, окуучулар – єздєрї аткарып жаткан окуу тапшырмаларынын аткарылыштарынын сапаттуулугун жогорулатууда колдонушат. Мында эў негизгиси – окуучулардын жєндємдїїлїктєрїнїн деўгээлдери бааланбастан окуучулар тарабынан аткарылган окуу тапшырмаларынын аткарылыш денгээлдери бааланат.

Окуу процессинин жїрїшїндєгї окутуунун жыйынтыктарын баалоодо (окуу жумуштарынын аткарылыш темпи, темаларды єздєштїрїї ыкмалары ж. б.) окуучулардын жетишкендиктерине жана улам алдыга єсїшїнє кєўїл бурулат. Окуучулардын билим деўгээлдеринин єсїшї билим берїї аймагында белгиленген максатка ылайык аныкталат. Класстык журналдагы белгилер мугалим тарабынан окуучулардын жеке жетишїїсїндєгї жылыштарды каттоодо колдонулат.

Суммативдик баалоо. Суммативдик баалоо – окутуунун

ар бир баскычы їчїн пландаштырылган натыйжаларга окуучунун жетишїї даражасын аныктоо їчїн жардам берет жана учурдагы, аралык жана жыйынтыктоочу баа берїїдєн келип чыгат.

Учурдагы баалоо ар бир сабактын аягында жалпы класстын окуу материалын єздєштїрїї деўгээлин аныктоо максатында аткарылат.

Аралык баалоо ар бир теманы єздєштїрїїнїн жыйынтыктары боюнча жїргїзїлєт (окуу модулу).

Жыйынтыктоочу баалоо жарым жылдыктын, окуу жылынын жыйынтыктары боюнча, ошондой эле предметти окутуу аяктаганда жыйынтыктоочу аттестация формасында ишке ашырылат.

Билим деўгээлине коюлуучу негизги талаптар:

• Учурдагы баалоого мурунку сабакта єтїлгєн темалардын текшерилиши кирет;

• Тематикалык баалоого керектїї ченемдик документтерде аныкталган билимдердин текшерилиши кирет.

• Жыйынтыктоочу баалоо окуучулардын бир баскычтан экинчи баскычка єтїїсїндє ишке ашырылып, андан ары билимин улантуу їчїн керектїї билимдердин минимунунун болушун талап кылат.

Кєп учурларда мугалимдер бааны кєнїлїнє жакпаган окуучуларды тарбиялоо максатында колдонушат. Мындай мамиле туура эмес. Текшерїї жана баалоо иш-аракеттери окуучулардын билимди єздєштїрїї деўгээлдерин аныктоо максатында гана аткарылышы керек. Окуу материалы тємєнкї деўгээлде єздєштїрїлгєн абалда сабакты єтїї деўгээлин карап чыгуу, окутуунун формаларын жана окутуу стилин єзгєртїї боюнча ой жїгїртїї зарыл. Материалды окутуунун баштапкы этабында эле окуучулар кандай натыйжага келе тургандарын билиши керек.

Окуучулар менен мугалимдин ишмердїїлїгї так жана туура уюштурулган учурда гана, башкача айтканда окуу процессинин ар бир катышуучусу єз эмгегинин натыйжаларын аў сезимдїї тїрдє аныктаганда, єзїн-єзї контролдой билгенде гана баанын тарбиялоочу жана окутуучу ролу маанилїї єлчємдє жогорулайт. Мында мугалим эмгектин уюштурулушун жакшыртуу їчїн керек болгон чараларды кєрєт, ал эми окуучу жеке билиминин деўгээлине сын кєз караш менен мамиле жасап, єзїн-єзї окутуунун индивидуалдык траекториясын иштеп чыгат.

Теориялык билимдерди текшерїїнїн салттуу ыкмаларына оозеки суроолорду берїї, жазуу жїзїндє текшерїї иштери жана тестирлєєнї киргизїїгє болот. Практикалык кєндїмдєрдї текшерїї їчїн практикалык иштерди аткартуу керек. Текшерїїнїн салттуу эмес ыкмалары катары сочинение жана жат жазуу иштерин эсептєєгє болот. Жыйынтыктоочу баалоо їчїн окуучулардын теориялык билимдери да, ар тїрдїї программалык продуктылар менен иштей билїїсїнїн прикладдык кєндїмдєрї да чагылдырыла турган долбоорлорду колдонуу абзел.

Оозеки суроолорду берїї – ар бир сабакта жїргїзїлїшї керек. Мында окуучулардын билимин текшерїї милдеттїї иш-аракет болуп саналбайт. Мугалимдин ишмердїїлїгїнїн негизги шарты катары, окуу материалын єздєштїрїїдєгї кєйгєйлїї маселерди аныктоо жана окуучулардын кєнїлїн татаал тїшїнїктєргє, кубулуштарга жана процесстерге буруу болуп саналат.

Практикалык иштер лабораториялык иштерден эмнеси менен айырмаланат? Лабораториялык иш программалык каражаттар менен иштєєнїн белгилїї кєндїмдєрїн тереўдетїї максатында аткарылат. Мында окуучу тапшырмадагы алгоритмдиктапшырмалардан сырткары, мугалимден керектїї кеўештерди ала алат. Практикалык иш эмне кылуу керектиги жєнїндє эч кандай тапшырма жана кеўеш берилбестен, маселенин шартын тїшїндїрїїнї камтыйт. Башкача айтканда, окуучунун билимди єздєштїрїїсїн текшерїїнїн формасы катары каралат. Белгилей кетчї жагдай, практикалык иш бир гана компьютердеги тапшырма менен байланышпастан, схема, таблица тїзїї, программа жазуу сыяктуу ж. б. иш-аракеттерди да камтышы мїмкїн.

Баалоо жана текшерїїнїн дагы бир формасы болгон тестирлєєгє басым жасап, кенен токтололу. Туура жана так тїзїлгєн тесттер – бир гана билимди текшерїї жана баалоонун жолу эмес, єтїлгєн материалды кайталоонун жана аны бекемдєєнїн жолу катары да эсептелет. Жыйынтыктоочу баалоо їчїн тесттерди колдонуу їчїн окуу жылынын ичинде окуучуларды дайыма тестирлєєдєн єткєрїп туруу зарыл. Ишмердїїлїктїн жыйынтыктоочу натыйжаларын сїрєттєє катары тесттерди колдонуу – окутуунун натыйжалуу каражаты болуп саналат.

Бул ыкманын эффективдїїлїгї эмнеде?

Теманы єтїїнїн башында эле тесттерди алганда окуучулар жакшы натыйжа алууга багытталышат. Башка предметтерде ар бир сабакта дидактикалык материалдарды таратуу кыйын болсо, информатика сабагында керектїї техникалык каражат катары компьютерди колдонуу мїмкїнчїлїгї бар. Компьютерге керектїї тесттер мурунтан киргизилип, окуучулар оўой эле єздєрїн текшере алышат.

Беш суроодон турган тесттерди ар бир материалды (сабакты) єздєштїргєндєн кийин колдонууга болот. 10–15 суроодон турган тесттер чейректик текшерїї иштери, ал эми 20–30 суроодон тїзїлгєн тесттер жыйынтыктоочу баалоо їчїн колдонулат.

Жогорудагылардан башка «Информатика» предмети боюнча баалоо системасы тємєнкї иш-аракеттер менен берилет:

Башталгыч иштер (сентябрдын башы) окутууну улантуу жана кемчиликтерди тїзєтїї їчїн коррекциялык иштерди пландоо максатында окуучулардын реалдуу билим деўгээли менен актуалдуу деўгээлинин ортосундагы айырмачылыкты аныктоого мїмкїнчїлїк берет. Мугалим башталгыч иштердин натыйжаларын журналга жана окуучунун кїндєлїгїнє 5 баллдык шкала боюнча коёт, ошондой эле билимдерди, кєндїмдєрдї жана билгичтиктерди кєзємєлдєє таблицасына проценттик катышта белгилейт.

• Тесттик тапшырмалар окуу маселесин чыгаруу їчїн керек болгон иш-аракеттин операциялык тїзїлїшї боюнча окуучунун єздєштїргєн билимин текшерїїгє багытталган тапшырмаларды камтыйт. Бул иштин натыйжалары журналга жана окуучунун кїндєлїгїнє 5 баллдык шкала боюнча коюлат.

• Текшерїї иши окуучулардын предметтик маданий ыкмаларды/каражаттарды єздєштїрїї деўгээлдерин аныктоого багытталып, теманын жыйынтыгы боюнча 5 баллдык шкала боюнча бааланат.

• Аралык жана жыйынтыктоочу текшерїї иши (декабрь, апрель айларынын аягы) окуу чейректеги негизги темаларды камтыйт. Тапшырмалар окуучулардын билимин текшерїїгє жеке гана багытталбастан, окутуунун єнїктїрїїчї таасирин аныктоого да багытталат. Текшерїї иши бир нече этапта жїргїзїлїшї мїмкїн. Текшерїїнїн натыйжалары журналга жана окуучунун кїндєлїгїнє 5 баллдык шкала боюнча коюлат, ошондой эле билимдерди, кєндїмдєрдї жана билгичтиктерди кєзємєлдєє таблицасында проценттик катышта белгиленет.

Баа коюунун критерийлери:

«5» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• єтїлгєн материалды катасыз айтып же жазып берсе;

• билим, билгичтик жана практикалык кєндїмдєрдїн бардык кєлємїн программага ылайык єздєштїргєн болсо;

• материалды жазуу тїрїндє же оозеки формада аў- сезимдїї айтып бере алат, тексттеги негизги жоболорду бєлїп кєрсєтє алат, єзгєртїлїп берилген суроолорго оўой жооп берсе;

• бїтїндєй материалды так жана толугу менен айтып берип, жазуу иштерин катасыз аткара алса;

• алган билимдерин практикада эркин колдоно алса.«4» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• программалык материалдын билимдерин єздєштїрсє;

• материалды аў сезимдїї тїрдє айтып берип, бирок анын маанилїї жактарын дайыма ажыратып айта албаса;

• билимдерин практикада колдоно алат бирок, єзгєртїлїп берилген суроолорго оўой жооп бере албаса;

• оозеки жана жазуу формасындагы тапшырмаларга берилген жоопторунда каталар болушу мїмкїн, мугалим эскерткен кемчиликтерди оўой оўдой алса.

«3» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• программалык материалдын билимдерин єздєштїрєт бирок, єз алдынча айтып берїїдє кыйналат жана мугалим тарабынан тактап толуктай турган суроолордун берилишин талап кылса;

• оозеки суроолорго жооп берїїнї каалайт;

• єзгєртїлїп берилген суроолорго жооп берїїдє кыйналса;

• оозеки жана жазуу формасындагы тапшырмаларга берилген жоопторунда каталар болсо.

«2» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• материал туурасында башка тїшїнїккє ээ болсо;

• оозеки жана жазуу формасындагы тапшырмаларга берилген жоопторунда орой каталар болсо.

Оозеки жоопторду баалоонун критерийлери

«5» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• єздєштїрїлгєн теориянын негизинде толук жана туура жооп берсе;

• материалды белгилїї логикалык ырааттуулук менен адабий тилде айтып берсе; жооп єз алдынча берсе.

«4» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• єздєштїрїлгєн теориянын негизинде толук жана туура жооп берсе; материалды белгилїї логикалык ырааттуулук менен адабий тилде айтып берип, бирок эки-їч майда ката кетирип, аларды мугалимдин эскертїїсї боюнча оўдосо. «3» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• жооп толук берилип, бирок маанилїї ката бар, же болбосо толук эмес жооп берсе.

«2» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• жооп берип жатканда окуучунун єтїлгєн материалдын негизги мазмунун тїшїнбєй калгандыгы аныкталганда же мугалимдин жол кєрсєтїїчї суроолорунун жардамы менен оўдой албай калган маанилїї каталары бар болсо. Практикалык ишти баалоонун критерийлери

«5» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• иш туура жана толук аткарылган; туура жыйынтык чыгарылса;

• иш план боюнча техникалык коопсуздукту сактоо менен аткарылса.

«4» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• жалпысынан иш туура аткарылган, эки-їч майда ката кетирилип, алар мугалимдин эскертїїсї боюнча оўдолсо.

«3» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• иш жарым-жартылай туура аткарылган же болбосо маанилїї ката кетирилсе.

«2» деген баа окуучуга тємєнкї учурларда коюлат:

• ишти аткаруу учурунда эки (жана кєп) маанилїї ката кетирилген жана бул каталарды окуучу мугалимдин эскертїїсї менен оўдой албаса.

Тесттерди баалоонун критерийлери

«3» деген баа туура жооптор жалпы суроолордун 60%–

74% тїзсє;

«4» деген баа туура жооптор жалпы суроолордун 75% – 90% тїзсє;

«5» деген баа окуучу тестти ийгиликтїї аткарып, туура жооптор жалпы суроолордун 90% ашыгын тїзсє.

Окуучуларды баалоонун критерийлери

Баалоо окуучулардын билим алуусуна тїрткї бериши керек жана буга ылайык, предметти окутуу процессинде ишке ашырылышы зарыл. Баалоо – тємєнкї їч максатта жїргїзїлєт:

• Окутууну пландоо

• Окуучулардын жетишкендиктерин / єсїїсїн баалоо

• Отчёт (окуучуларга, ата-энелерге, башка предметтердин мугалимдерине жана мектептин жетекчилигине).

РЕСУРСТТУК КАМСЫЗДООГО КОЮЛГАН ТАЛАПТАР

Информатика кабинети, андагы жабдыктар (эмерек жана ИКТ каражаттары) санитардык-эпидемиологиялык эреже жана нормативдердин талаптарына жооп бериши керек.

Информатика кабинетинде бирден аз эмес мугалимдин жумушчу орду жана окуучулар їчїн стандарттык комплект (системалык блок, монитор, тексттик маалыматты киргизїї жана экран объектилерин башкаруу їчїн (клавиатура, маус), компакт-дисктерди окуп-жаздыруу їчїн привод, аудио/видео кирїїлєр/чыгуулар менен жабдылган 12–15 жумушчу орун болушу керек. Компьютердин негизги конфигурациясы колдонуучуга мультимедиалык контент менен иштєєгє, тактап айтканда видеолорду кєрїї, кулакка тагылуучу аппараттагы (наушник) стереоїндїн сапаттуулугу, микрофон аркылуу оозеки маалымат киргизїї ж. б. мїмкїнчїлїктєрдї бериши керек. Компьютерлер мектептик тармакка жана Интернетке кошулган абалда болушу зарыл. WiFi тармак участокторун колдонууга да болот. Кабинетте стационардык абалдагы компьютердик жабдыктарды да, ноутбуктарды колдонууга уруксат берилет.

Информатика предмети боюнча билим берїїнїн сапатын камсыз кылуу їчїн компьютердик класс тємєндєгїдєй перифериялык жабдыктар менен жабдылыш керек:

• принтер (А4 форматында ак-кара басуу);

• принтер (А4 форматында тїстїї басуу);

• мугалимдин компьютерине туташтырылган мультимедиалык проектор;

• экран (штативге же дубалга бекитилген) же интерактив дїї такта;

• сканер;

• санариптик фотоаппарат;

• web-камера;

• мугалимдин жумушчу ордунун курамында акустикалык колонкалар;

• кулакка такчу телефон (наушник);

• Интернет тармагына туташууну камсыздоочу жабык (Интернет тармагына туташуу їчїн жабдыктардын тобу, сервер).

Компьютер ар тїрдїї операциялык системалар менен жабдылышы мїмкїн (Windows, Linux, Mac OS). Информатика кабинетиндеги компьютерлерге киргизиле турган программалык каражаттар жумушчу орундардын санына жараша лицензияланышы керек.

Окуу предметинин негизги мазмунун єздєштїрїї їчїн тємєнкї программалык камсыздоолор болушу талап кылынат: • операциялык система;

• файлдык башкаруучу (операциялык системанын курамында ж. б.);

• почталык кардар (операциялык системанын курамында

ж. б.);

• браузер (операциялык системанын курамында ж. б.);

• мультимедиалык ойноткуч (операциялык системанын курамында ж. б.);

• антивирустук программа;

• архивдєєчї программа;

• котормочу-программа;

• текстти оптикалык таануу системасы;

• интерактивдїї баарлашуу программасы;

• клавиатура машыктыруучусу;

• виртуалдык компьютердик лабораториялар;

• тексттик редакторду, презентация тїзїїчї программаны, маалы мат базасын башкаруу системасын жана электрондук таблицаларды камтыган интеграцияланган офистик тиркеме;

• растрдык жана вектордук графикалык редакторлор;

• їн редактору;

• долбоорлоонун автоматташтырылган системасы;

• программалоо системасы;

• геомаалыматтык система;• web-баракчаларынын редактору.

Информатика кабинетинин китепкана фонду (китеп, басма сєз продукциялары) їзгїлтїксїз жаўыланып турушу керек. Китепкана фондуна тємєнкїлєр кирет:

• нормативдик документтер (Кыргыз Республикасынын Билим берїї жана илим министрлигинин жана Кыргыз билим берїї академиясынын методикалык каттары, информатика боюнча программалардын жыйнактары ж. б.);

• окуу-методикалык адабияттар (окуу китептер, жумушчу дептерлер, методологиялык китептер, маселелер жыйнактары жана практикумдар, тематикалык жана жыйынтыктоочу текшерїї иштери їчїн тесттик тапшырмалар жыйнактары ж. б.);

• Информатика предмети боюнча илимий адабияттар

(справочниктер, энциклопедиялар ж. б.);

• мезгилдик басылмалар.

Дубалга тагылуучу кєрсєтмє пособиелердин топтомунун ичинде сєзсїз тїрдє «Жумушчу орундардын уюштурулушу жана кооп суздук техникасы» аттуу плакаттын болушу талап кылынат. «Информатика» окуу предметинин негизги мазмунун чагылдырган кєргєзмє пособиелеринин топтому (плакат, таблица, схемалар) дубалга тагылуучу полиграфиялык басылмалардан да, электрондук форматтагы продукциялардан да (мисалы, мультимедиалык презентациянын слайддарынын топтому) тїзїлїшї мїмкїн.

Информатика кабинетинде электрондук билим берїї булактарынын китепканасы уюштурулушу керек. Буга тємєнкїлєр кирет:

• информатика курсу боюнча презентация слайддарынын топтому;

• окуу ишмердїїлїгїнїн репродуктивдїї формасынан єз алдынча, издєє-изилдєє иштерине єтїїсїнє, ар кандай формада берилген маалыматтар менен иштєє жєндємдїїлїгїнїн єнїгїїсїнє, окуучулардын коммуникациялык маданиятынын калыптанышына кємєкчї болгон маалыматтык куралдар

(виртуалдык лабораториялар, чыгармачыл чєйрєлєр ж. б.);

• республикалык билим берїї порталдарына, информатика боюнча электрондук окуу китептерине, сырттан окуу курстарына жайгаштырылган жана окуучулардын єз алдынча окуулары їчїн сунуштала турган электрондук билим берїї ресурстарынын каталогу.

С А Б А К Т Ы Н И Ш Т Е Л М Е Л Е Р И

1–2-сабактар

Информатика курсун окутуунун максаттары.

Жумушчу орунду уюштуруу жана техникалык коопсуздук.

Курчап турган дїйнєнїн объекттери

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – информатика курсун окутуунун максат-

тары боюнча жалпы тїшїнїктєр; курчап турган дїйнєнїн объекттери жана алардын белгилери туурасында жалпы тїшїнїктєр; метапредметтик – окуу китеби менен иштей билїї; окуу китебине кошумча берилген электрондук тиркемелерди колдоно билїї; курчап турган чыныгы объекттердин белгилерин (касиеттерин, аракетин, абалын) кєрсєтїї менен анализдей билїї; жеке инсандык – компьютердик класста єзїн коопсуз

алып жїрїїнїн кєндїмдєрї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. окуучуларга 5-класста информатика курсун окуунун максаттарын тїшїндїрїп айтып берїї;

2. компьютердик класста жумушчу орундарда иштєєдєгї техникалык коопсуздук эрежелерин кайталоо;

3. окуу китебинин структурасын, окуу китебинин электрондук тиркемесине колдонуунун ыкмаларын жана билим берїїнїн электрондук ресурстарын кантип колдонуу боюнча окуучулардын билимин актуалдаштыруу;

4. окуучулардын курчап турган дїйнєнїн объекттери (кєптєгєн объекттер) жана алардын аталыштары туурасындагы билимдерин жалпылап жана системалаштыруу;

5. окуучуларда информатика сабагындагы окула турган объекттер туурасындагы тїшїнїктєрдї калыптандыруу;

6. окуучуларда объекттердин белгилери туурасындагы тїшїнїктєрдї калыптандыруу (алардын касиеттерин, аракеттерин, жїрїмїн, абалдарын).

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: объект, кєптїк, жалпы аталыштар, жекелик аталыштар, єздїк аталыштар, объекттин касиеттери, объекттин аракети, объекттин жїрїмї, объекттин абалы, коопсуздук техникасы.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран, окуучулардын персонал компьютерлери.

Окуу материалына ылайыкталган электрондук тиркемелер: «Курчап турган дїйнєнїн объекттери» презентациясы, «Объекттер», «Коопсуздук техникасы» плакаттары.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

5-класста єтїлє турган биринчи сабакта окуучуларга окуу китебинин структурасы (параграфтардын номурланышшы, Компьютердик практикумдун номурланышы) жана шарттуу белгилер тууралуу айтып берїї зарыл.

Окуучулар менен иштєєнї тємєнкї план боюнча уюштурулат:

1. информатика кабинетиндеги коопсуздук техникасынын эрежелери;

2. информатика илим катарында компьютердин жардамы менен информацияны сактоо ыкмаларын, иштетїїнї жана берїїнї (курчап турган объекттер туурасында) чечмелеп берет (кайталоо);

3. Объект тїшїнїгїн жана атын конкреттештирїї (§ 1 боюнча «Курчап турган дїйнєнїн объекттери» презентациясы колдонуу аркылуу); темага туура келген слайддарды чогуу коллективдїї кєрїп чыгуу жана § 1деги окуу материалына ылайык тїзїлгєн суроолорго (§ 1де 12 суроолор жана тапшырмалар бар) жоопторду берїї менен коштолот;

4. Окуучулар группалар менен № 3, 4, 9, 10 тапшырмаларын аткарышат; бул тапшырмалардын жыйынтыктары жалпы класс менен талкууланат;

Убакыт жетсе биринчи сабакта ар бир окуучуга компьютердик класстагы жумушчу орундарды бекитип берїї жана клавиатуралык тренажёр менен иштєєнї камсыздоо керек.

Їй тапшырмасы: § 1, № 1, № 2, № 3, № 4, № 5, № 6.

Компьютердик практикум:

1-иш. Компьютерди кантип туура кїйгїзїї/єчїрїї керек.

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор, чыгарылыштар: Окуу материалындагы тапшырмалар

№ 1. Туура жооптор: а) жер-жемиштер;

б) москвичтер;

в) трактористтер;

г) мектепке чейинки балдар;

д) окуучулар.

№ 2. а) башка планеталыктардын кєптїктєрї – 6-класстын окуу чулары;

б) жашоого мїмкїн болгон Кїн системасындагы планета-

лардын кєптїгї;

в) сандарды жазууда колдонулуучу ондук эсептєє систе-

масынын цифралары;

г) натуралдык сандардын кєптїгї.

№ 3. а) «Алтын ачкыч же Буратинонун жоруктары» жомогунун персонаждары;

б) жомоктун аталышы;

г) Россия Федерациясынын чоў шаарлары; г) биздин

єлкєнїн ири дарыялары;

д) РФнын европалык бєлїгїндєгї шаарлар.

№ 4. Шаардын тарыхый жана заманбап курулуштары, мейманкалары, дїкєндєрї ж. б. Кижи, Москвадагы Кремль, Мамлекеттик Эрмитаж ж. б. Бул тапшырма жылдызча менен белгиленген «Їйдєн аткарылуучу проект же изилдєє». Окуучулардын жооптору ар тїрдїї болушу мїмкїн.

№ 5. Объекттердин касиеттерин алар туурасында окуу китептеринен, энциклопедиялардан ошондой эле байкоо жана эксперимент жїргїзїї учурунда билип алса болот.

№ 6. Объекттердин кєптїгїн мїнєздєп жазууда алардын окшоштук касиеттерин гана келтиришет, Мисалы: «аларды кандай жалпы касиет бириктирет?» же «бул жалпылык касиет эмнеге арналган?». Кєпчїлїк объектилердин кєптїктєрїнє чоўдуктарынын маанисин келтирїїгє болбойт.

Аларды бир гана конкреттїї объекттерге – кєптїктїн эле менттери катары кєрсєтїїгє мїмкїн . № 7.

Объект	Касиети	Чоўдугу	Мааниси
Адам	Сары чачтуу	Чачынын тїсї	Сары
Дарбыз	Жети клиограмм	Салмагы	7 кг
Чыны	Фарфор	Материал	Фарфор
Монитор	Он жети дюмдук	Диагоналынын єлчємї	17 дюйм

№ 9. Мїмкїн болгон жоопторунун варианттары: пирамиданы чогултуу – информацияны чогултуу; себетти толтуруу – паузаны толтуруу; эшикти ачуу – коробканы ачуу; шарфты байлоо – колду байлоо; жарыкты кїйгїзїї – компьютерди кїйгїзїї; сандарды кошуу – буюмдарды чогултуу; бойду єлчєє – ылдамдыкты єлчєє; щука балыгын кармоо – топту кармоо.

№ 10. Мїмкїн болуучу варианттагы жооптор:

Объект	Активдїї аракеттер	Пассивдїї аракеттер
Чымчык	Учат, чокуйт	Тамактандырат, суктануу
Топ	Учуп тїшєт, єйдє ыргыйт	Тебїї, ыргытуу
Велосипед	Жїрєт, турат	Тазалайт, оўдойт

№ 11. Ар кандай абалдагы адамдын аракетин кадамдап, сїрєттєп жазуу силерге белгилїї. М.: кулинардык рецепт, фотоаппаратты же чаў соргучту колдонуунун эрежелери, окуу китебиндеги жєнєкєй бєлчєктєрдї кошуу амалдары. Кєпчїлїк учурда мындай эрежелердин топтомун алгоритм деп айтышат. Эгер адам алдын-ала тїзїлгєн алгоритм боюнча жумуш аткарса, анда аны алдын-ала тїзїлгєн алгоритмди аткарды деп айтышат. Ошондой болсо дагы адамга ылайыкталып жазылган кыймылдардын тизмеги алгоритмдин касиеттерине ээ боло бербейт. Ал эми роботторго алдын-ала жазылган эрежелердин топтому сєзсїз тїрдє алгоритм болуш керек.

№ 12. Кїтїлїїчї жооптор:

а) температура; б) муз; в) сынган; г) кургатылган.

3–4-сабактар Компьютердик объекттер. Файлдар жана каталогдор. Файлдын єлчємї

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – компьютердик объекттер жана алардын

белгилери тууралуу тїшїнїктєр; метапредметтик – ИКТ-компетентїїлїктєр (негизги

колдонуучулук кєндїмдєр); жеке инсандык – компьютерде иштєє кєндїмдєрїнїн

окуу жана турмуш їчїн маанилерин тїшїнїї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. информацияны кайра иштетїїдє компьютер универсалдуу тїзї лїш катарында, компьютердин негизги тїзїлїштєрї жана алардын аткарган функциялары жєнїндєгї билимдерди актуалдаштыруу;

2. окуучулардын компьютердик объекттер – файлдар жана каталогдор тууралуу тїшїнїктєрїн жалпылоо жана системалаштыруу;

3. файлдар туюнтула турган єлчємдєрї жана бирдиктери тууралуу тїшїнїктєрдї калыптандыруу;

4. операциялык системалардын объекттери менен иштей билїїнї актуалдаштыруу;

5. файлдык системалардын объекттери менен иштей билїїнї актуалдаштыруу;

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: файл, файлдын аты, файлдын тиби, папка (каталог), файлдык система, файлдар менен жїргїзїлїїчї операциялар (модификация, кєчїрїї, єчїрїї, которуу, бит, байт, килобайт, мегабайт, гигабайт), «Мой компьютер» терезеси.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын персонал компьютерлери.

Окуу материалына ылайыкталган электрондук тиркемелер: «Компьютердик объекттер» презентациясы.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї:

Єтїлгєн окуу материалдарынын єздєштїрїлїш деўгээлин тек ше рїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєнкїдєй ырааттуулугу сунушталат:

1) Практикалык тапшырмаларды кєз жїгїртїп текшерип чыгуу; кыйынчылык туудурган тапшырмаларды талкуулоо;

Андан аркы сабактын материалдарын кароо окуучулардын даяр дык деўгээлине жараша болот.

Жаўы окуу материалдарын кароо § 2 ылайык мугалимдин аныктоосуна жараша даярдалган презентациялар же анимациялар менен коштолот, ошондой эле практикалык маселерди чыгарууда активдїї иштеши аркылуу жїргїзїлєт.

Сабак учурунда № 8, № 9 практикалык тапшырмаларын аткаруу сунушталат.

Теориялык материал компьютердик практика менен коштолуп турат.

Эгер убакыт болсо «Файлдар менен болгон манипуляция» инертактивдїї кєнїгїїсї менен иш уюштурса болот.

Їй тапшырмасы: § 2, Окуу материалындагы тапшырмалар: № 1, № 2, № 3.

Компьютердик практикум

2-иш. Компьютердик маус менен иштейбиз.

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор, чыгарылыштар: Окуу материалындагы тапшырмалар

№ 8 Бул кыймылды объекттин белгиленишин маустун сол баскычын эки жолу чертип аткарса болот.

5–6-сабактар Объекттердин жана алардын кєптїктєрїнїн катыштарынын ар тїрдїїлїгї. Кєптїктєр ортосундагы катыштар

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары: предметтик – объекттер ортосундагы катыштар туура-

луу тїшїнїктєр; метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктєр (графи-

калык редактордо иштєєнїн негизги кєндїмдєрї); берилген объекттин башка объекттер менен болгон байланышын таба билїїсї;

жеке инсандык – компьютерде иштєє кєндїмдєрїнїн

окуудагы жана турмуштагы маанисин тїшїнїї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. объекттер жана алардын белгилери жєнїндєгї тїшїнїктєрдї бекемдєє;

2. объекттер ортосундагы катыштардын (эки объекттин ортосунда, объект менен кєптїктїн) мисалдарын кароо;

3. кєптїктєрдїн ортосундагы катыштардын мисалдарын кароо;

4. жєнєкєй графикалык редактордо иштегенди актуалдаштыруу – графикалык объекттерди тїзїї инструменттери.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: объект, катыш, катыштын аталышы, кєптїк, Эйлердин шакекчелери.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын персонал компьютерлери.

Темага ылайыкталган электрондук тиркемелер:

«Объект тердин катыштары жана алардын кєптїктєрї» презентациясы.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

Єтїлгєн окуу материалдарынын єздєштїрїлїш деўгээлин текшерїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй ыраатуулугу сунушталат:

Практикалык тапшырмаларды кєз жїгїртїп текшерип чыгуу; кыйынчылык туудурган тапшырмаларды талкуулоо;

Жаўы окуу материалдарын кароо § 3 ылайык мугалимдин аныктоосуна жараша даярдалган «Объекттердин катыштары жана алардын кєптїктєрї» презентациясы менен коштолот. Сабакка даяр данып жатканда мугалим жогорудагы презентацияны окуу материалдарынан же практикалык тапшырмалардан алып, кошумча слайддар менен толуктаса болот.

§ 3 «Графикалык объекттерди тїзїїнїн инструменти – графикалык редактордун мїмкїнчїлїктєрїн кайталайбыз»

1–3-иштери аткарылат.

Компьютердик практикум:

5-иш. Клавиатуралык клавиштерди їйрєнєбїз

Їй тапшырмасы: § 3, 1–10 тапшырмалар.

Кєрсєтмєлєр, комментарийлер, жооптор, чыгарылыштар

Окуу материалындагы тапшырмалар

№ 1. а) Тїлкї Кємєчтїн ырын угат;

б) Иван Коньёк-Горбунёктон жардам алат;

г) Сиропчик Пилюлькинде дарыланат;

д) Элли Мокочо менен бирге саякаттайт.

№ 2. Мїмкїн болгон жооптору: бїтїн – бєлїкчєсї (гїл – сабагы, автомобиль – дєўгєлєк); тїрї – теги (бак – єсїмдїк); удаалаштык (кыш – жаз, тан эрте – кїн); себеп – жыйынтык (автомобилдик кыймыл эрежелерин бузуу – авариялык абал, жакшы жатталган сабак – беш деген баа).

№ 3

а) Пианино музыкалык аспаптын тїрї болуп саналат;

б) процессор системалык блоктун курамына кирет;

в) Токмок шаар кєптїгїнїн элементине кирет;

г) лазердик диск информацияны ташуучу тїзїлїштїн

тїрї болуп саналат;

д) кєпєлєк курт-кумурскалардын тїрї болуп саналат;

е) 6-класстын окуучусу окуучулардын тїрї болуп сана-

лат.

№ 5 а) «Европадагы шаар» – бардык схемаларды ичине камтыган эў чоў айлана; б) «Англиядагы шаар» – Манчестер, Ливерпуль, Лондон шаарларынын аталыштарын камтыган айлана; в) «Европадагы борбордук шаар» – Москва, Париж, Мадрид, Лондон шаарларынын аталыштарын камтыган айлана.

№ 6.

а) Эки кєптїктїн кесили- б) Эки кєптїктїн биригїїшиндеги элементтердин макси- сїндєгї элементтердин максималдык саны – 30 малдык саны – 70.

№ 7. Маселенин шартын графикалык тїрдє сїрєттєйбїз:

26 (жарымы) бала момпосуйду жакшы кєрїшєт, 20 – момпосуйду дагы, балмуздакты дагы жактырышкандыктан, момпосуйду 6 туура адам жактырышат. Балдардын жалпы саны 52, алардын ичинен момпосуйду гана жактыргандар 6, ал эми 20 бала экєєнї теў жактырышат. Ошондуктан 26 адам балмуздакты гана жактырышат (52–6–20=26). Жообу: 26 адам балмуздакты жактырышат; 46 адам балмуздакты жактырышат.

7-сабак Катыш «курамына кирет»

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – объекттер ортосундагы катыштар туура-

луу тїшїнїктєр; метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктєр (графи-

калык редактордо иштєєнїн негизги кєндїмдєрї); берилген объекттин башка объекттер менен болгон байланышын таба билїїсї; жеке инсандык – компьютерде иштєє кєндїмдєрїнїн окуудагы жана турмуштагы маанисин тїшїнїї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. объекттер жана алардын белгилери тууралуу тїшїнїктєрдї бекемдєє;

2. «курамына кирет» катышын карап чыгуу;

3. курамы схемасы менен маселе чыгарууну тааныштыруу;

4. жєнєкєй графикалык редактордо иштей билїїнї бекемдєє – графикалык объекттерди тїзїї аспаптары.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: объект, катыш, «курамына кирет» катышы, курамдын схемасы.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын персонал компьютерлери.

Окуу материалына ылайыкталган электрондук тиркемелер:

1)«Объекттердин катыштары жана алардын кєптїктєрї» презентациясы.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

Єтїлгєн окуу материалдарынын єздєштїрїлїш деўгээлин тек ше рїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй удаалаштыгы сунуш кылынат:

1) кийинки суроолорго жооп бергиле:

• эки объекттин ортосундагы катышка мисалдарды келтиргиле;

• эки объекттин жана объекттердин кєптїктєрїнїн ортосундагы катышка мисалдарды келтиргиле;

• эки объекттин кєптїктєрїнїн ортосундагы катышка мисалдарды келтиргиле;

• объекттердин кээ бир тїрлєрї кандай катыштарда болушу мїмкїн? Кандай катыштарда каалагандай объекттер болушу мїмкїн?

• объекттердин катышын кандайча кєрсєтмєлїї сїрєттєсє болот?

• объекттердин аталыштары єзгєргєндє катыштары єзгєрє турган объекттердин жуптарын мисалга келтиргиле?

1. практикалык тапшырмаларды кєз жїгїртїп текшерїї;

2. кыйынчылык туудурган тапшырмаларды талкуулоо;

3. § 3 окуу материалындагы 1–5-суроолору боюнча минидискуссияларды уюштуруу.

Жаўы окуу материалын берїї § 3 (5) окуу материалына ылайык берилет жана «Объекттердин катыштары жана алардын кєптїктєрї» презентациясы менен бекемделет. Сабакка даярданып жатканда мугалим жогорудагы презентацияны окуу материалдарынан же практикалык тапшырмалардан алып, кошумча слайддар менен толуктап алса болот.

Класста сабак учурунда окуу материалындагы № 20, 21, 2, № 24 (биргелешип талкуулоо).

§ 3 «Графикалык объекттерди тїзїїнїн аспабы – графикалык редактордун мїмкїнчїлїктєрїн кайталайбыз» 5–6-иштери аткарылат.

Їй тапшырмасы: § 3, окуу китептеги 8–10-тапшырмалар.

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор, чыгарылыштар Окуу материалындагы тапшырмалар

№ 8. Дєўгєлєк автомобилдин курамына кирет; дєўгєлєктїн желими анын курамына кирет; эшик їйдїн курамына кирет; терезе їйдїн курамына кирет; айнек терезенин курамына кирет; эшик автомобилдин курамына кирет.

№ 9. Мїмкїн болгон варианттар: а) бут кийим кийїї – боону байлоо; б) бактан їзїї – жерге кємїї; в) эшикти кулптап жабуу – эшиктин кулпусунда ачкычты айландыруу.

8–9-сабактар

Объекттердин классификациясы

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – «тїрї болуп саналат» катышы тууралуу

тїшїнїктєр; метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктєр (тексттик

редактордо иштєєнїн негизги кєндїмдєрї); классификациялоо їчїн негиздерин тандоону билїї; жеке инсандык – компьютерде иштєє кєндїмдєрїнїн окуудагы жана турмуштагы маанисин тїшїнїї; логикалык ой жїгїртїїнїн маанисин тїшїнїї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. объекттердин ортосундагы катыштар тууралуу тїшїнїктєрдї бекемдєє;

2. «тїрдїї болуп саналат» катышын кароо;

3. классификация тїшїнїгїн киргизїї, табигый жана жасалма классификация;

4. катыштарды тїзїї схемасынын куралдары менен тааныштыруу.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: объект, катыш, «тїрдїї болуп саналат» катышы, тїрдїї катыштардын схемасы, класс, классификация: табигый классификация; жасалма классификация; класификациянын негизи.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын персонал компьютерлери.

Окуу материалына электрондук тиркемелер:

1) «Объекттердин ар тїрдїїлїгї жана алардын классификациясы» презентациясы.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

Єтїлгєн окуу материалдарынын єздєштїрїлїш деўгээлин тек шерїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй удаалаштыгы сунуш кылынат:

1) тємєнкї аталган суроолорго жооп берїї:

• Объект деген эмне?

• Объекттердин кєптїгї деген эмне?

• Камтылган кєптїк деген эмне?

• Эки объектинин катыштары тууралуу мисалдарды келтиргиле.

• Объекттердин ортосундагы жана объекттердин кєптїктєрїнїн ортосундагы катыштарга мисал келтиргиле.

• Эки объекттердин кєптїктєрїнїн ортосундагы катыштарга мисал келтиргиле.

• Объекттердин ортосундагы катыштарды кантип кєрїнїктїї сїрєттєсє болот?

1. практикалык тапшырмаларды кєз жїгїртїп текшерип чыгуу;

2. кыйынчылык туудурган тапшырмаларды талкуулоо;

3. окуу китебиндеги § 4, 1–7-суроолор боюнча мини-дискуссия;

Жаўы окуу материалдарын кароо § 4 ылайык мугалимдин аныктоосуна жараша даярдалган «Объекттердин тїрлєрї жана алардын классификациясы» презентациясы менен бекемделет. Сабакка даярданып жатканда мугалим жогорудагы презентацияга окуу материалдары же практикалык тапшырмалар менен даярданып, кошумча слайддар менен толуктап алса болот.

Класста № 1, 2 тапшырманы (биргелешип талкуулоо) аткарууну сунуш кылат, № 5, 6 (алдын-ала топтордо талкуулоо).

Їй тапшырмасы:

§ 4, 1–7 тапшырмалар.

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор, чыгарылыштар Окуу китебиндеги тапшырмалар

№ 1. а) Ат атооч – сєз тїркїмї; б) їтїр – белгилер; в) джойс тик – информацияны киргизїї тїзїлїшї; г) тик бурчтук – кєп бурчтук (геометриялык фигура); д) окуу китеби – китеп.

№ 2. 1) окуу китеби – китеп; 2) сурап билїїчї китеп – китеп; 3) бензин – суюктук; 4) сїт – суюктук; 5) врач – адам; 6) куруучу – адам.

Кєптїк	Камтылган кєптїк	Камтылган кєптїктїн кошумча белгилери
Адам	Куруучу	Курулуш боюнча кесипкєй
Адам	Врач	Адамдарды дарылайт
Китеп	Окуу китеби	Атайы багытталган предмет боюнча билимдерди камтыйт
Китеп	Сурап билїїчї китеп	Кыскача билдирме информацияларды камтыйт
Суюктук	Бензин	Оўой жалындап кїйїїчї суюктук
Суюктук	Сїт	Тез сиўїїчї ак тїстєгї суюктук

№ 3. а) бактар – жазы жалбырактуу жана ийне жалбырактуу; б) зат атоочтор – їчїнчї жана биринчи жєндєлїштєгї (орус тилинде); в) кийимдер – жеўил кєйнєк жана сырткы кийимдер; г) айбанаттар – жапайы жана бакма

10–11-сабактар Объекттердин системалары. Системанын курамы жана структурасы

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – система, анын курамы жана структурасы

тїшїнїктєрї; метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктєр (текст-

тик редактордо иштєєнїн негизги кєндїмдєрї); система тїшїнїгїн ишенимдїї колдонуу; системалык ыкманын кєз карашы менен алганда курчап турган объектилерди анализдєєнї билїї; жеке инсандык – компьютерде иштєє кєндїмдєрїнїн окуудагы жана турмуштагы маанисин тїшїнїї; турмушта системалык ыкманы колдонуунун керектигин тїшїнїї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. мектеп окуучуларынын объекттердин системасы тууралуу тїшїнїктєрїн жапылоо;

2. негизги тексттик объекттерди тїзїїнїн жаўы ыкмалары.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: объект, система, структура, курам, системалык ыкма, системалык эффект.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын персонал компьютерлери.

Окуу материалына ылайыкталган электрондук тиркемелер: «Объекттердин системасы» презентациясы.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

Єтїлгєн окуу материалдарынын єздєштїрїлїш деўгээлин текше рїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй удаалаштыгы сунуш кылынат:

1) Тємєнкї аталган суроолорго жооп берїї:

• майда бєлїкчєлєрдєн турган объекттерге мисал келтиргиле;

• Курамдын схемасы эмнени чагылдырат?

• «5-класс їчїн информатика окуу китеби» объекти їчїн курамдын схемасын тїзїп чыккыла.

2) практикалык тапшырмаларды кєз жїгїртїп текшерип чыгуу;

Жаўы теманы берїї § 5тин негизинде жїргїзїлєт жана «Объект тердин системасы» презентациясы менен бекемделет. Билимдерди кайталап бекемдєє § 5, 5–7-тапшырмаларды аткарууда жїргїзїлєт.

Компьютердик практикумдун алкагында тексттик документтерге графикалык объекттерди киргизїїнїн ыкмаларын єздєштїрїї жїргїзїлєт.

Їй тапшырмасы: § 5, 8–12-тапшырмалар

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор, чыгарылыштар Окуу материалындагы тапшырмалар

№ 7. Автомобиль – тормоздук система, кїйїїчї май системасы ж. б.; компьютер – файлдык система, операциялык система, графикалык система ж. б.; мектеп – класстар (окуучулар), педагогикалык коллектив ж. б.; армия – мотоаткычтар согушчандары, танк менен жїргєн согушчандар ж. б.; мамлекет – билим берїї, ден соолукту сактоо ж. б.

12–13-сабактар Объекттердин классификациясы.

Персонал компьютер система катарында

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

• предметтик – компьютердик объекттерди классификациялодогу ыкмалар;

• метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктєр (тексттик редактордо иштєєнїн негизги кєндїмдєрї); классификациялоо їчїн негиздерин тандоону билїї;

• жеке инсандык – компьютерде иштєє кєндїмдєрїнїн окуудагы жана турмуштагы маанисин тїшїнїї; логикалык ой жїгїртїїнї маанисин тїшїнїї.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. «тїрї болуп саналат» катышы тууралуу тїшїнїктєрдї бекемдєє;

2. классификациялоо билгичтигин бекемдєє;3) тексттик объекттерди тїзїїнїн негизги ыкмалары.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: объект, катыш, «ар тїрдїї болуп саналат» катышы, классификация.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери (ПК), мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын персонал компьютерлери.

Окуу материалына ылайыкталган электрондук тиркемелер: «Объекттердин ар тїрдїїлїгї жана алардын классификациясы» презентациясы.

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

Єтїлгєн окуу материалдарын єздєштїрїї деўгээлин текшерїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй удаалаштыгы сунуш кылынат:

1) Тємєнкї аталган суроолорго жооп берїї:

• Объект деген эмне?

• Объекттердин кєптїгї деген эмне?

• Камтылган кєптїк деген эмне?

1. Окуу материалындагы § 5тин 1–5-суроолору боюнча мини-дискуссия;

2. Практикалык тапшырманы кєз жїгїртїп текшерип чыгуу;

3. Кыйынчылык туудурган тапшырмаларды талкуулоо;

Мындан ары окуучулар менен бирдикте компьютердик объекттерди классификациялоонун мїмкїн болгон ыкмаларын талкуулоо: бул объекттердин кєптїгїн талкуулоо, объект тердин классын бєлїп кєрсєтїї ж. б.

Акырында § 6гы компьютердик практикумда «Текст тик объекттерди тїзїїнїн аспабы катарында – тексттик процессордун мїмкїнчїлїктєрїн кайталайбыз».

Їй тапшырмасы: § 6, 1–6-тапшырмалар.

14–15-сабактар Биздин айланабыздагы информация

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – информатика курсун окуп-їйрєнїїнїн максаттары боюнча жалпы тїшїнїктєр; информация жана информациялык процесстер тууралуу жалпы тїшїнїктєр; метапредметтик – окуу китеби менен иштєє кєндїмдєрї; окуу китебине байланышкан электрондук тиркеме менен иштєє кєндїмдєрї; жеке инсандык – компьютердик класста иштєє учурун-

дагы коопсуз жана максатка ылайыктуу кєндїмдєр; Чечилїїчї окуу маселелери:

1. Информация жана аларды адамдын курчаган дїйнєдєн алуу жолдору тууралуу окуучулардын тїшїнїктєрїн жалпылоо жана системалаштыруу.

2. берилиш формасы боюнча маалыматтын тїрлєрї менен окуучуларды тааныштыруу.

3. адамдын маалыматтык ишмердїїлїгї (адамдын маалы мат менен болгон аракеттери) тууралуу окуучулардын тїшїнїктєрїн жалпылоо.

Негизги тїшїнїктєр: информация; алуу жолдору боюнча (кєрїї; угуу;, сезїї; даам туюуу, жыт билїї сезимдери) маалы маттын тїрлєрї; тартуулоо формасы боюнча информациянын тїрлєрї (сан, текст, графика, їн, видеоинформация).

Сабакта колдонулуучу ИКТнын каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран, окуучунун персонал компьютери.

Электрондук тиркеме: «Айланабыздагы маалымат» презентациясы, «Биз информацияны кантип кабыл алабыз» плакаты; «Кєрїїнїн иллюзиялары» презентациясы; «Коопсуздук техникасы» презентациясы; «Коопсуздук техникасы» плакаты.

Сабактын темасынын мазмунун баяндоонун єзгєчєлїгї

Бешинчи класста бардык эле предметтер боюнча биринчи сабак абдан чоў мааниге ээ экендиги мугалимдин эсинде болушу керек, билим берїїнїн жаўы баскычына (негизги мектепке) єткєндє бешинчи класстын окуучуларында ага кєнїмїш мектептин турмушу тїп тамырынан бери єзгєрєт (алмашат).

Окуучулардын кєўїлїн окуу китебинин структурасына жана шарттуу белгилердин системасына єзгєчє буруш керек. Бул окуу китебин єздєштїрїїгє тїрткї гана болбостон, жалпы маалыматтык маданиятын калыптандырууну жєндєйт.

Бул сабактын маанилїї этабы – коопсуздук техникасынын эрежелери жана жумушчу орунду уюштуруу, окуу китебинде жетишерлик деўгээлде берилген. Окуу китептин электрондук тиркемесинде «Коопсуздук техникасы» деген презентация жана «Коопсуздук техникасы» деген плакат бар.

Биринчи сабакта курстун маанилїї тїшїнїгї – информация киргизилет. Ал атайын жєнєкєйлєнтїп, турмуш-тиричилик деўгээлинде, 5-класстын окуучуларына тїшїнїїгє ылайыкталып берилет.

Биринчи сабактын материалын айтып берїї «Айланабыздагы маалымат» презентациясына таянып жїргїзїлєт.

Сиздин аўгеме ашыкча монотондуу болбошу їчїн материалдарды тїшїндїрїїнїн жїрїшїндє № 1, № 2 тапшырмаларды аткаруу ну уюштуруу керек, № 3 тапшырма боюнча чакан дискуссияны уюштурса болот.

Демейде, биздин сезїї органдарыбыздын жетишсиздигине басым кєрсєткєн оптикалык иллюзиялар тууралуу аўгемелер окуучулар арасында кызыгууну пайда кылат. Эгерде окуу китебиндеги иллюстрациялар бул темага жетишсиз деп эсептесеўер анда «Кєрїї иллюзиялары» деген презентацияны пайдаланып, башка мисалдарды кєрсєтсєўєр болот.

Информациянын тїрлєрїн берилиш формалары боюнча талкуулоону окуу китебиндеги 1-таблицанын негизинде жїргїзгєн ыўгайлуу.

Информациянын алынышы жана берилиши, сакталышы жана иштетилиши менен болгон адамдын аракетин № 4 тапшырманы аткаруу мезгилинде талкууласа болот. Ушул тапшырманын негизинде абдан жєнєкєй алдын-ала талкуулоону тайпаларда уюштурууга болот: класс 4 тайпага бєлїнєт; ар бир тайпа а), б), в), г) пункттарынын бири менен иштейт; тайпанын єкїлдєрї кезеги менен алган жыйынтыктарын єзїнїн кєз карашына негиздеп, класска айтып берет.

Биринчи сабакта компьютерде иштєє пландаштырылган, ошондуктан сабакты баштоонун алдында окуучуларга жумушчу орундарды бекитїї зарыл.

Їй тапшырмасы: § 7, № 1, № 2, № 3, № 4, № 5, № 6, № 7. Кєрсєтмє, комментарий, жооптор жана чыгарылыштар.

№ 1. Бул тапшырма окуу китеп менен иштєєнї кєздєйт. Кїтї лїїчї жооптор:

а) Маалымат – бул силерди курчаган дїйнє тууралуу ар

кандай маалымдоолор.

б) Маалымат менен болгон амал – бул маалыматты алуу,

берїї сактоо жана иштетїїгє байланышкан амалдар (аракеттер).

16–17-сабактар Информацияны сактоо

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары: предметтик – информациялык процессте маалымат-

ты сактоо тууралуу жалпы тџшџнџк; информацияны алып жџрџџчџлєрдџн кєп тџрдџџлџгџ тууралуу тџшџнџк берџџ; метапредметтик тџшџнџк – информацияны адам жана техникалык системалар тарабынан сактоо процессинин бирдиктџџ маанисин тџшџнџџ; информациялык-коммуникациялык технологиялык компетенттџџлџктџн негиздери; файлдар менен иштей билџџ; єздџк информация мейкиндикте информацияны иреттегенди билџџ; жеке инсандык – информацияны сактоонун адамдын жашоосу жана адамзаттын тарыхы џчџн кандай мааниге ээ экендигин тџшџнџџ; информатиканы изилдєєгє болгон кызыгуусун арттыруу.

Сабакта иштелџџчџ тапшырмалар:

1. Информацияны сактоо процессинин негизги маанисин ачып берџџ;

2. Информацияны алып жџрџџчџлєр тууралуу тџшџнџктџ

сис темалаштыруу жана терењдетџџ;

1. Файл жана папка тџшџнџгџн карап чыгуу;

2. Єздџк папкадагы файлдарды тџзџџ жана сактай билџџ.

Сабакта каралуучу негизги тџшџнџктєр: маалымат; маалыматты колдонуу же иштетџџ џчџн аракеттенџџ; эс тутум: (адамзаттын эс тутуму, адамдын эс тутуму, ыкчам (ички) эс тутум, узак убакытка сактоочу (сырткы) эс тутум, маалыматты алып жџрџџчџлєр, файл, папка.

Сабакта колдонулуучу ИКТнын каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуу чулардын персонал компьютерлери.

Электрондук тиркеме-презентацялар: «Информацияны сактоо»; «Информацияны ташуучулар»; «Информация ны сактоо: тарых жана азыркы заман»; – плакаттар «Информацияны сактоо»; «Компьютерде информацияны кантип сакташат?».

Сабактын мазмунун берїїнїн єзгєчєлїктєрї

Єтџлгєн материалдардын єздєштџрџџсїн текшерџџ жана актуалдаштыруунун тємєнкџ удаалаштыгы сунуш кылынат:

1) Окуу китебиндеги § 7нин 1–7-суроолор боюнча тапшырмаларга экспресс-сурамжылоо жџргџзџї.

Сабактын негизги материалын кароо «Маалыматты сактоо» презентациясын колдонуу менен єтєт. Адамдын эс тутуму тууралуу айтып берџџдє ыкчам (ички) жана узакка сактоочу (сырткы) эс тутум тууралуу тџшџнџктєр колдонулат. Бул жерде компьютер менен салыштырып, анын эс тутумдарынын тџрлєрџн эстетип кароо ылайыктуу.

Тарыхый мџнєзгє ээ болгон маалыматтарды айтып берџџдє мугалим єз сєзџндє тиешелџџ сџрєттєрдџ пайдалануусу максатка ылайык келет («Маалыматтарды ташуучулар» презентациясы). Убакыт жетиштџџ болсо «Маалымат ташуучуну аныктоо (окуучунун варианты)» тренажёру менен иштєєнџ уюштурса болот.

Биргелешип § 8тин № 1, № 2, № 3, № 4, № 5, № 6–№ 10 тапшырмалар иштелет.

Сабактын маанилџџ бєлџгџ – єздџк папкада файлдар-

ды сактоо боюнча практикалык иш жџргџзџџ. Окуучуларга алар тџзгєн бардык файлдар сєзсџз тџрдє кєрсєтџлгєн жерде – алардын єздџк папкасында сакталышы керек экендигин жакшылап тџшџндџрџџ керек. Башка жерде файлдарды сактоо чоњ ката болуп эсептелет.

Џй тапшырма: § 8; № 1, № 2, № 3, № 4, № 5. Окуу китебиндеги суроо жана тапшырмалар: № 6–№ 10.

Компьютердик практикум

10-иш. Файлдарды тїзєбїз жана сактайбыз»

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор, чыгарылыштар Практикалык тапшырмалар

№ 5. Айымдын флешкасынын єњџ тууралуу «туура айтылды» деп эсептейли: «Айымдын флешкасы кєк». Анда Мээримдин флешкасынын тџсџ тууралуу да туура айтылган «кєк эмес». Бул шартка карама-каршы келет. Мээримдин флешкасы тууралу туура айтылды деп эсептейли – «кєк эмес»; мындан улам аны флешкасынын тџсџ кызыл же ак болушу мџмкџн. Виканын флешкасынын тџсџ туура эмес («ак эмес») айтылгандыктан, анын флешкасы так эле ак тџстє болушу мџмкџн. Анда Мээримдики кызыл флешка болушу керек. Мындай учурда Айымга кєк флешка тиет, бул болсо шартка туура келбейт.

Виканын флешкасынын тџсџ «туура айтылды» деп эсептейли – «ак эмес». Анда Мээримдики «кєк» жана Айымдыкы «кєк эмес» деп айтуу туура болот. Мындан улам Мээримдики «кєк» флешка, ал эми Виканыкы – «кызыл», Айымдыкы – «ак».

18–19-сабактар

Информацияны берџџ

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары: предметтик – информациялык процесс катары маалымат берџџ тууралуу жалпы тџшџнџк; маалымат берџџнџн булагы маалыматтык канал, маалымат кабылдагыч тууралуу тџшџнџктєр.

метапредметтик – маалымат берџџ процессинин маанимаўызын бирдиктџџ тџшџнџџ; жеке инсандык – адамдын жана адамзаттын жашоосун-

дагы коммуникация тџшџнџгџ; информатиканы џйрєнџџгє кызыгуу.

Чечилїїчї окуу маселелери:

1. маалымат берџџнџн информациялык процесстеги маўызын ачып берџџ; окуучуларды маалымат берїї схемасы менен тааныштыруу;

2. маалымат берџџгє мисалдарды карап чыгуу; маалыматтык каналдар, маалымат кабыл алгычтар;

Сабактарда каралуучу негизги тїшїнїктєр: маалымат; маалымат менен болгон аракеттер; маалымат берїї; маалымат булагы; маалыматтык канал; маалымат кабылдагыч.

Сабакта пайдаланылуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуучулардын ПК.

Электрондук тиркеме: «Маалымат берїї» презентациясы; «Маалы мат берїї каражаттары» презентациясы; «Маалымат берїї» плакаты.

Сабактын мазмунун баяндоонун єзгєчєлџгџ

Єздєштџрџлгєн материалдарды актуалдаштыруунун жана текшерџџнџн тємєнкїдєй удаалаштыгы сунушталат:

1) Окуу материалынын § 8 1–6-тапшырмалары боюнча экспресс-сурамжылоо.

Сабактын негизги материалы «Маалымат берџџ» презентациясына таянуу менен баяндалат, тарыхый экскурсия даяр даса болот. Маалымат берџџнџн конкреттџџ мисалдарын колдонуу жана алардын негизинде бул процесстин жалпы схемасын бєлџп чыгуу.

Сабактын бул баскычында «Булак жана маалымат кабылдагыч», «Маалыматты берїїдєгї тоскоолдуктар» деген анимацияларды да колдонууга болот.

Материалды бекемдєєдє § 9гы окуу китебиндеги № 1 – № 6 суроолор.

Їй тапшырма: § 9 № 1–№ 6

Компьютердик практикум

11-иш. «Электрондук почта менен иштейбиз»

Кєрсєтмєлєр, тїшїндїрмєлєр, жооптор, чыгарылыштар Окуу китебиндеги тапшырмалар.

№ 3. Булак – ханыша, кабылдагыч – Салтан хан, куугунчу – канал байланыш, тоскоолдуктар – токуучу, ашпозчу, Бабариха.

№ 4.

1. Шамал, Ай ж. б.;

2. Сыйкырдуу кџзгџ;

3. Кєпєстєрдџн жана байбичелердин аўгемеси;4) Кєпєстџн аўгемеси; 5) Алтын короз.

№ 5.

№		Абал, жагдай		Булак		Кабылдагыч		Берџџнџн мџнєзџ
1.		Окуучу окуу китебинен текст окуп жатат		Окуу китеби		Окуучу		Бир тараптуу
2.		Чоў эне кат окуп отурат		Кат		Чоў эне		Бир тараптуу
3.		Бала коўгуроонун џнџнєн ойгонот		Коўгуроо		Бала		Бир тараптуу
4.		Таня жана Лена деген эки курбу сџйлєшџп жатышат		Таня жана Лена		Таня жана Лена		Эки тараптуу
5.		Мугалим класска жаўы тапшырманы тџшџндџрџп жатат		Мугалим		Класстагы окуучулар		Эки тараптуу
6.		Жєнгє салуучу автомашиналардын жана жєє жџргџнчџлєрдџн агымын башкарат		Жєнгє салуучу		жєє жџргџнчџлєр, айдоочу		Эки тараптуу
7.		Киши газетадагы кулактандырууну окуп жатат		Газета		Киши		Бир тараптуу
8.		Окуу бєлџмџнџн башчысы єзгєртџџлєрџ менен сабактардын жџгџртмєлєрџн илет		Окуу бєлџмџнџн башчысы		Окуучулар жана мугалимдер		Бир тараптуу
	9.		Автобустук каттамдын жокко чыгарылганы жєнџндє диспетчер билдирет		Диспетчер		Жџргџнчџлєр		Бир тараптуу
	10.		Кєчєдєн єтџџгє тыюу салынганы тууралуу белги илинген		Белги		Айдоочу		Бир тараптуу
	11.		Бала арча майрамына барууга чакыруу барагын алды		Билет		Бала		Бир тараптуу

20–21-сабактар Информацияны коддоо

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – код жана коддоо тууралуу жалпы тџшџнџк;

коддоонун белгилџџ эрежелери боюнча коддоону жана декоддоону билџџ; метапредметтик – информацияны кайрадан коддоонун

мейкиндиктик-графикалык же белги-символдук бир формасынан башка формасына которуу билгичтигине ээ болуу.

жеке инсандык – адамдын жашоосундагы тїрдїїї коддордун маанисин тџшџнџџ; информатиканы џйрєнџџгє кызыгуу.

Чечилїїчї окуу маселелери:

1. информация берџџ процессин тууралуу билимдерди бышыктоо;

2. окуучулардын айланасындагы коддордун кєп тїрдїїлїгїнє кєўїлїн буруу;

3. информацияны коддоонун ролу тууралуу жалпы тџшџнџктџ калыптандыруу;

4. тїрдїї коддордун жардамы менен информацияны коддоого жана декоддоого кєнїгїї.

Сабактарда каралуучу негизги тїшїнїктєр: шарттуу белги, код, коддоо, декоддоо.

Сабакта колдонулуучу ИКТнын каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиялык проектор, экран; окуу чулардын ПК.

Электрондук тиркемедеги материалдар: «Информацияны коддоо» презентациясы.

Сабактын мазмунун баяндоонун єзгєчєлџгџ

Єздєштџрџлгєн материалдарды актуалдаштыруунун жана тек ше рџџнџн тємєнкїдєй удаалаштыгы сунушталат:

1) Окуучулар тємєнкџ суроолорго жооп берет:

• информация деген эмне?

• информация менен адам кандай амалдарды аткарат?

• адам информацияны кантип сактайт?

• адам информацияны кантип берет?

2) § 10, 1–13-суроолор боюнча мини-талкуу;

Бул сабакта бизди курчап турган коддордун кєп тџрдџџлїгїнн баса белгилешибиз керек. Жаўы материалды «Информацияны коддоо» презентациясы менен коштоп баяндаса болот.

Бул сабакка 3 практикалык тапшырма кирет. Алардын бир бєлїгї єтє тез аткарылат, айрымдарын їй тапшырмасы катары сунуштоого болот. Тажрыйба кєрсєткєндєй, мындай тапшырмаларды балдар жан дили менен аткарышат.

Їй тапшырма: § 10 (1–13)

Компьютердик практикум 12-иш. Текстти редакциялайбыз. 13-иш. Тизмекти тїзєбїз.

22–23-сабактар Компьютер

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – компьютердин негизги тїзїлїштєрїн

жана алардын функцияларын билїї; метапредметтик – ИКТ-компетентїїлїктєрдїн негиз-

дери; жеке инсандык – азыркы адамдын турмушундагы ком-

пьютерлердин ролу жєнїндєгї тїшїнїк; информациялык жана коммуникациялык технологиялардын (ИКТ) каражаттарын коопсуз эксплуатациялоонун негизги гигеналык, эргономикалык жана техникалык шарттарын билїї.

Чечилїїчї окуу маселелери:

1. Компьютерлерди колдонуунун чєйрєлєрї тууралуу окуучулардын тїшїнїктєрїн жалпылоо;

2. Информацияны берїїнїн, сактоонун жана иштетїїнїн ар кандай жолдорун компьютерлердин жардамы менен їйрєнїїчї илим информатика экендиги тууралуу тїшїнїктї окуучуларга калыптандыруу.

3. Компьютердин негизги тїзїлїштєрї жана анын фунциялары тууралуу тїшїнїктєрдї актуалдаштыруу жана системалаштыруу;

4. Компьютердик класста жана їйдє иштегенде коопсуздук техникасынын эрежелери жана жумушчу орунду уюштуруу билимдерин бекемдєє.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: универсалдуу объект; компьютер; аппараттык камсыздоо (процессор, эс, оперативдик эс, катуу диск, монитор, клавиатура); коопсуздук техникасы.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиалык проектор, экран; окуучулардын ПК.

Презентациялар – электрондук тиркемелер: «Компьютер–информация менен иштєєчї универсалдуу машина»; «Компьютер –адамдын кызматында»; «Коопсуздук техникасы»; Плакаттар – «Компьютер жана информация»; «Коопсуздук техникасы».

Сабактын темасынын мазмунун баяндоонун єзгєчєлїгї

Окутулуучу материалды актуалдаштыруу жана єздєштїрїлїшїн текшерїїдє тємєнкїдєй ырааттуулук сунушталат:

1. § 10, 1–4-суроолор боюнча экспресс-сурамжылоо.

2. мугалим кээ бир окуучуларга дептеринен кошумча тапшырмалардан № 2 – № 4 тапшырмаларын аткарган єз варианттарын окуп берїїсїн сунуштайт;

3. § 11, 4–6-суроолору боюнча экспресс-сурамжылоо;5) § 10, 7-суроо боюнча анча чоў эмес дискуссия.

6) Їй тапшырмасын текшерїїнї аяктоо, жоопторду угуп, аны баалоо.

Жаўы материалды тїшїндїрїї этабында окуучулар менен аўге мелешїї учурунда компьютерди колдонуу чєйрєлєрїн караш керек, окуучуларга кезеги менен компьютердин «профессиясын» «Компьютер адамдын кызматында» презентациясы боюнча комментарийлєєнї (пикирин билдирїїнї) сунуш этсе болот. Эў башкысы – балдарга компьютер информация менен иштєєчї универсалдык машина болуп эсептелерин тїшїнїгє жеткирїї, информатика илими тууралуу тїшїнїк берїї болуп саналат.

Компьютердин негизги тїзїлїштєрїн карап жаткан учурда мектеп окуучуларынын бул тармак боюнча билген билимдерин да эске алуу керек. Окуучулар менен аўгемелешїї учурунда ошол тїзїлїштєрдї же алардын сїрєттєрїн кєрсєткєн туу ра болот.

Алган билимдерин № 1, № 2, № 4, № 6, № 7, № 8, № 9, № 10, № 11 тапшырмаларды аткаруу менен (группалар боюнча аткарылат) абдан жакшы бекемделет. Андан кийин адамдын органдарынын функциялары жана компьютердин тїзїштєрїнїн функциялары ортосундагы аналогияны жїргїзїї максатка ылайыктуу.

Ага удаа коопсуздук техникасынын эрежелери жана компьютердеги жумушчу орунду уюштуруу билимдерин кайталанат.

Бул сабакта класста жана їйдє тапшырмаларды аткарууга сунушталган материалдын жетишерлик кєлємдїїлїгїнїн себеби – бул тема окуучуларга жакшы белгилїї болушуна (баштапкы мектепте жана мектептен тышкаркы турмуштагы компьютер менен иштєє тажрыйбалары) байланыштуу.

Їй тапшырмасы: § 11, № 1–11. Компьютердик практикум: 12-иш. Текстти редакциялайбыз.

13-иш. Тизмек тїзєбїз.

24–25-сабактар

Компьютердин эсине информацияны киргизџџ

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – компьютердин эсине информацияны

киргизџџчџ негизги тїзїлїштєр тууралуу тџшџнџк; метапредметтик – ИКТнын негиздери компетенттїїлџк, клавиатуранын жардамы менен маалымат киргизџџнџ билџџ; жеке инсандык – заманбап адамга он манжа менен «клавиатураны карабастан басуунун» (слепой метод) техникасынын зарылдыгын тџшџнџџ;

Чечилїїчї окуу маселелери:

1. окуучулардын информацияны киргизџџчџ тїзїлїштєр тууралуу тџшџнџгџн кеўейтџџ;

2. окуучулардын информация киргизџџдє клавиатура негизги тїзїлїш экенин кеўири жана системалуу тџшџнџџсџ;

3. клавиатурадагы манжалардын негизги орду тууралуу тџшџ нџк тєрдџ актуалдаштыруу;

4. клавиатурадагы он манжа менен «клавиатураны карабастан басуу» техникасын актуалдаштыруу.

Сабактарда каралуучу негизги тїшїнїктєр: информацияны киргизџџ жабдуусу; клавиштин тобу (клавиштин иштєєсџ, символдук клавиштер, клавишти курсор менен башкаруу, атайын клавиштер, клавиатуранын кошумча клавиштери); клавиштин комбинациясы, манжалардын негизги орду, клавитуралык машыктыргыч, он манжа менен «карабай басуу».

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиалык проектор, экран; окуу чулардын ПК.

Электрондук тиркеме – «Компьютердин эсине информацияны киргизџџ» презентациясы; «Клавиатура менен таанышуу» плакаты.

Эркин программалык камсыздоо: клавиатуралык машыктыруучу Stamina, клавиатуралык машыктыруучу KLAVA; клавиатуралык машыктыруучу kbTrainer.

Сабактын мазмунун баяндоонун єзгєчєлџгџ

Єздєштџрџлгєн материалдарды актуалдаштыруу жана текше рџџнџн тємєнкїдєй ырааттуулугу сунушталат:

1. Окуу китебиндеги 1–6-маселелердин аткарылышын карап, текшерїї жана ошол эле учурда § 11, № 1–4-тапшырмалары боюнча экспресс-сурамжылоо жїргїзїї;

2. № 4 тапшырмага биргелешип алдын-ала талкуу жџргџзџџ;

Сабакта окуучуларга тааныш болгон материалдар каралат: бул жерде компьютер кандай информацияларды иштетет жана тигил же бул информацияны киргизџџ џчџн кандай тџзџлџштєр арналганына баса кєрсєтїї маанилџџ. Мџмкџн болсо окуучуларга компьютердин реалдуу тџзџлџштєрџн же сџрєттєрдџ кєрсєтџџ зарыл.

Тексттик информацияларды киргизџџдє клавиатуранын орду маанилџџ экенин белгилеп, алардын топторун кароого єтџџ керек.

Мїмкїн болушунча клавиштердин топтору тџрдџџ тџстєргє боёлгон жана клавиатуранын ирилештирилген сїрєтџн (плакаттын) пайдалануу керек.

Сунушталган окуу материалындагы клавиштерди классификациялоо жетишерлик тїрдє шарттуу экенин байкайбыз. Ошондуктан биз «Клавишти кийинки топторго бєлєбџз …».

Мугалимдин кароосу менен «Клавиштердин топтору жана алардын арналышы», «Клавиштердин иштєєсџ», «Алфавиттик-сандык клавиштер», «Курсор менен башкаруучу клавиштердин блогу», «Кошумча сандык клавиатура», «Контексттик менюдагы клавиштер».

Бул ресурстарга шилтемелер «Билим-компьютер» басмаканысынын сайтында болот.

Класстын даярдыгына жараша ресурстарды тємєнкїдєй уюштурууга болот:

1. Фронталдык режимде – мугалимдин тандоосу менен бир же бир нече ресурстарды кєрсєтџџ керек;

2. Тайпалар боюнча (1 тайпа – 1 ресурс) андан ары чогуу талкуулоо;

3. Жекече – џйдєн єз алдынча иштєє.

Эреже катары єздєштїрїїнџн єзгєчє кыйыныраагы, атайын клавиштердин тобу эсептелет: 1) клавиштер чачкын жайгашкан; 2) клавиштер єзгєчє кызматтарды аткарат; 3) клавиштердин англисче аталыштары бар.

Бул этапта силер тигил же бул клавишти атоого макулдашуу жџргџзгџлє.

Мындан ары окуучуларга ар бир манжанын клавиатурадагы негизги орду «жоопкерчилик» зоналарына бекитилерин тїшїндїрїп, эстетџџ керек. Бул жерде сєзсџз тџрдє «Клавиа турада иштєєнџн эрежелери» плакаты алмаштыргыс окуу каражаты болот. Окуучуларды клавиатуранын аркылуу информация киргизџџнџн эрежелери менен тааныштыруу маанилџџ.

Клавиатурадагы тамгалардын жайгаштырылышына окуу чулардын кєўџлџн буруу керек. Эмне џчџн тамгалар мындай жайгашкан, башкача болсо кандай болот эле деген суроого алардын кєз карашын аныктоо дагы маанилїї.

Талкуунун жыйынтыгында окуучулар клавиатурадагы тамгалар «эў кєп кайталануучу» принцип менен жайгашыптыр деген пикирге келиши керек.

Бул сабактын маанилџџ этабы – компьютердик практикумдагы биринчи иштин аткарылышы. Иш окуучулар єз алдынча жасоого жєндємдџџ жетишерлик кеўири кєрсєтмєлєрдї камтыйт. Ошондуктан окуучулар кєрсєтмєлєрдџ окуп, аларда талап кылынгандарды єз алдынча аткарууга жетишїїсї абдан маанилїї.

Мугалим «Блокнот» программасын иштетџџдє окуучуларга жардам берџџсџ керек. Айрым окуучулар булар менен толук єз алдынча иштеши мџмкџн.

Компьютердик практикумдун иштерин аткарууда окуучуларга «Эми силер жасай аласыўар» деген рубрикада жєндємдєрдџн тизмеси берилген. Окуучунун ИКТ компетенттїїлїгїн аныктоого кєўџл буруу керек.

Машыктыруучу клавиатуралар менен иштєє – сабактын практикалык бєлџгџнџн уланышы.

Биз он манжа менен «карабай басуу» ыкмасын информатика курсунун биринчи кезектеги тапшырмалары катары карабайбыз. Себеби информатика сабагынын окуу планына жайгаштырууга саат жетишпейт.

Ошентсе да булар пайдалуу кєндџмдєр деп эсептейбиз жана алар мектептин реалдуу ресурстарынан кєз каранды. Ага мџмкџн болушунча максималдуу убакыт бєлџџгє кеўеш беребиз. Ал їчїн жогоруда келтирилген тизмедеги клавиатураларда иштєєнї машыктыруучу прогрммаларды колдонсо болот. Мџмкџн болушунча окуучуларды клавиатуралык тренажерлор менен џйџндє машыгууга шыктандыруу керек. Їй тапшырма: § 12; № 1–6.

Компьютердик практикум

14-иш. Тексттин фрагменттери менен иштейбиз

15-иш. Текстти форматтайбыз

Кєрсєтмє, тїшїндїрмє, жооптор жана чыгарылыштар Окуу китебиндеги тапшырмалар:

№ 6. Backspace жана Delete клавиатуралары эске алынат.

26–27-сабактар Компьютерди башкаруу

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – колдонуучунун интерфейси тууралуу жал-

пы т¿ш¿н¿к; компьютерди башкаруу ыкмалары тууралуу т¿ш¿н¿к.

метапредметтик – ИКТ-компетентїїлїктїн негиздери: компьютерди башкаруу кєнд¿мдєр¿. жеке инсандык – компьютерде иштєє кєнд¿мдєр¿нє ээ

болуу заманбап адам ¿ч¿н маанил¿¿ экенин т¿ш¿н¿¿.

Чечил¿¿ч¿ окуу маселелери:

1. Компютердин программалык камсыздалышы тууралуу окуучулардын жалпы т¿ш¿н¿ктєр¿н актуалдаштыруу;

2. Маус аркылуу колдонуучунун программалар жана т¿з¿ л¿ш тєр менен болгон єз ара байланышын эске салгыла

3. Меню аркылуу компьютерди башкаруу ыкмаларын эске салгыла.

Сабакта каралуучу негизги т¿ш¿н¿ктєр: программалык жабдылыш, документ, жумушчу стол, маселелер тактасы, маустун кєрсєтк¿ч¿, меню, башкы меню, терезе, терезенин элементтери (бєрктїн сабы, жыйноочу кнопка; ачуучу кнопка; жабуучу кнопка; менюнун сабы, жумуш аянты (область), кайтаруучу тилке, терезенин алкагы)

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиалык проектор, экран, окуучулардын ПК.

Электрондук тиркеме: «Компьютерди башкаруу» презентациясы.

Сабактын мазмунун баяндоонун єзгєчєлџгџ

Єт¿лгєн материалдын кабыл алынуусун текшер¿¿ жана актуал даштыруунун тємєнк¿ ыраатуулугу сунушталат.

1. 1–4-суроолор боюнча экспресс-суроо, окуу китебинин § 12 материалдары менен практикалык иштеги № 1, № 2 тапшырмаларын бирге аткаруу.

2. Окуу материалындагы 5-суроо боюнча чакан дискуссия.

3. Окуу материалындагы 6-суроо боюнча чакан дискуссия.

4. № 1-тапшырманы топтордо алдын-ала талкуулоо менен бирге аткаруу;

5. № 3-тапшырманы топтордо иштеп, андан кийин коллективд¿¿ талкулоо;

6. Окуу китебинин 6-суроосу боюнча чакан дикуссия (мугалим о¢ жана сол сєємєйд¿н жоопкерчиликт¿¿ аймактарындагы тамгаларды сурайт жана эмнеге бул тамгалар белгиленгендигини т¿ш¿нд¿р¿п берет).

Сабактын негизги материалы «Компьютерди башкаруу» презентациясы менен бирдикте ишке ашат.

Мындан кийин окуучулар кайсы программалар менен тааныш, кайсынысы менен иштеп кєр¿шкєнд¿г¿н тактоо керек.

Андан кийин колдонуучу компьютердин программалары менен т¿з¿л¿штєр¿ кантип єз ара аракеттенишет деген суроого єтїї керек. Керектїї материал окуу китебинин § 13 баяндалган.

«Жумушчу стол» т¿ш¿н¿г¿н кароодо окуучулардын жумушчу столу тууралуу турмуштук т¿ш¿н¿ктєр¿нєн баштоо керек.

Андан кийин убакытка жараша жумушчу столдун ар т¿рд¿¿ жасалышын (фону, кєрїнїшї (заставкасы ж. б.) кєрсєт¿їгє болот, бирок буга єтє алаксып кет¿¿гє болбойт.

Андан ары зарылчылыкка жараша маус кантип жасалган жана аны кантип колдонуу керектиги тууралуу айтып берсе болот. Мугалимдин сєз¿н «Маус жана анын кызматы», «Маус тун кнопкаларынын кызматы», «Жылдыруу операциясы», «Эки чертїї», «Маустун дє¢гєлєг¿», «Ctrl» и «Shift» жардамчы клавишалары менен белгилєє ыкмалары» деген демонстративдик анимациялар менен бекемдесе болот. 5-класстын бардык окуучулары маустун кєрсєтк¿ч¿н керект¿¿ багытка жылдыруу, объектти маустун жардамы менен жылдыруу, маустун о¢ жана сол кнопкаларын басуу (чертїї), удаалаш басууну ишенимд¿¿ аткарышы керек. Бул кєнд¿мдєр ЭББР менен иштєєдє: «Маус менен иштєє», «Топту куткаруу», «Боё», «Пазл», «Музыкалык кыштар», «Эволюция», «Те¢ экиге бєлїї» оюндары «Эки чертїї» тренажёрлору менен калыптандырылыш м¿мк¿н.

Айта кетчї жагдай, аталган ресурстар биринчи кезекте башталгыч мектептин окуучуларына багытталган. Ошондуктан мугалим мында ЭББРди сабакка колдонгондо окуучулардын чыныгы деўгээлин эсепке алышы керек. Даярдыгы азыраак окуучуларды жогоруда аталган ресурстар менен їйдє єз алдынча иштегенге багыттоо ылайык.

Їй тапшырмасы: Окуу китебиндеги § 13, № 1–20-тапшырмалар.

Компьютердик практикум

16-иш. Графикалык редактордун аспатарын їйрєнєбїз.

17-иш. Графический редактор – графикалык объекттерди тїзїїчї инструмент катары.

28–29-сабактар

Компьютердик графика. Графикалык редактордун аспаптары

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – графикалык редактордун жардамы менен

татаал эмес сџрєттєлџштєрдџ тџзє билџџ билгичтиги; компьютер тууралуу маалымат менен иштєєчџ универсалдык тџзџлџш деген тџшџнџктєрџн єнџктџрџџ; метапредметтик – ИКТ-компетенттџџлџктџ єнџктџрџџ; чыгарылып жаткан маселеге дал келџџчџ информацияны берџџнџн формаларын тандоо билгичтиги. жеке инсандык – айланадагы информациялык чєйрєнџн

сапаты џчџн жеке жоопкерчилик сезими.

Чечил¿¿ч¿ окуу маселелери:

1. диаграмманы куруу билгичтигин бекемдєє;

2. компьютердин графикалык мџмкџнчџлџктєрџнє кєўїлдї буруу;

3. графикалык редактор тууралуу билимдерди жана анда иш тєєнїн кєндїмдєрїн актуалдаштыруу;

4. сїрєттєрдї жаратуу боюнча базалык операцияларды аткаруу їчїн графикалык редактордун инструменттерин аныктоо билгичтигин калыптандыруу. Сабакта каралуучу негизги т¿ш¿н¿ктєр:

компьютердик графика; графикалык редактор; графикалык редакторлордун аспаптары. Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары:

• мугалимдин персонал компьютери, мультимедиалык проектор, экран;

• окуучунун ПК.

Окуу китебине электрондук тиркеме: «Компьютердик графика» презентациясы; Така.bmp, Бурчтуктар.bmp деген файл-даярдоолор.

Сабактын темасынын мазмунун баяндоо єзгєчєл¿г¿

Їйрєнїлгєн материалдын єздєштїрїлїшїн текшерїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй ырааттуулугу сунуш этилет:

1. їй тапшырмаларын визуалдуу текшерїї жїргїзїлєт;

2. окуу китебинин § 13тє берилген суроолору боюнча кайталоо жїргїзїлєт (мугалимдин тандоосу боюнча).

Андан кийин жаўы теманы баштоодо окуучуларга компьютердик графика тууралуу жалпы тїшїнїк берилет, компьютерде тургузулган ар тїрдїї сїрєттєрдїн мисалдары келтирилет.

Окуучуларга демонстрациялык режимде Paint графикалык редактору кантип жїктєлгєнї кєрсєтїлєт, бул тиркеменин терезесинин негизги элементери кєрсєтїлєт, сїрєт тартуучу аспаптары аталат.

Жаўы тема «Компьютердик графика» презентациясынын коштоосу менен єткєрїлсє эффективдїї болот. Бул сабакта убакытты графикалык редактор менен иштєєгє кєбїрєєк убакыт бергенге аракет кылуу керек.

«Графикалык редактордун аспаптарын їйрєнєбїз» деген практикалык ишти аткаруу учурунда бул материал бекемделет. Окуучулардын даярдык деўгээлине жараша аларга практикалык иштин ичиндеги каалагандай тапшырма сунушталат.

Бул иштин тапшырмаларын аткарууда окуучулар ишаракеттердин оптималдуу ырааттуулугун алып жїрїшї, керектїї инструментти таанып-билїїсї жана колдоно алышы маанилїї.

Окуучулар ишти аткаргандын кийин окуу китебиндеги кошумча тапшырмаларды аткаруу графикалык редактордо иштєєнїн негизги билгичтиктерин бекемдєєгє алып келет.

Їй тапшырмасы: § 14, (1, 4);

Кєрсєтмє, комментарий, жооптор жана чыгарылыштар

Компьютердик практикумдун тапшырмалары

Тапшырманы аткаруунун їлгїсї

30–31-сабак

Графикалык сїрєттєлїштџ єзгєртџџ,

Графикалык сїрєттєлїштєрдї тїзїї.

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – фрагменттер менен болгон операцияны

колдонуп сїрєттєрдї жаратуу жана редакциялоо билгичтиги; графикалык информацияны киргизїї тїзїлїшї тууралуу тїшїнїктєр; метапредметтик – ИКТ-компетентїїлїктї єнїктїрїї;

чечи лїїчї маселеге дал келїїчї информация берїї формасын тандоо билгичтиги; жеке инсандык – айланадагы информациялык чєйрєнџн

сапаты џчџн жеке жоопкерчилик сезими.

Чечил¿¿ч¿ окуу маселелери:

1. графикалык редактордо иштєє билгичтигин бекемдєє;

2. окуучуларды графикалык редактордо фрагменттер менен иштєє мїмкїнчїлїктєрї менен тааныштыруу;

3. графикалык фрагменттерди кайра єзгєртїї жолу менен татаал графикалык объекттерди тїзїї билгичтигин калыптандыруу.

Сабакта каралуучу негизги т¿ш¿н¿ктєр: графикалык редактор; сканер; графикалык планшет; графикалык редактордун инструменттери; фрагмент.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиалык проектор, экран; окуучунун ПК.

Окуу китебине электрондук тиркеме: «Компьютердик графика» презентациясы;

Сабактын темасынын мазмунун баяндоо єзгєчєл¿г¿

Їйрєнїлгєн материалдын єздєштїрїлїшїн текшерїїнїн жана актуалдаштыруунун тємєндєгїдєй ырааттуулугу сунуш этилет:

1. Окуу китебинин 1–4-суроолор боюнча экспресс-сурамжылоо.

2. Окуучу Paint графикалык редакторунун єзїнє белгилїї инструменттери атап жана кєрсєтїп берет.

Андан кийин окуучулар менен компьютерге сїрєттєлїштї кир гизїї жолдору талкууланат.

Окуучуларга демонстрациялык режимде фрагменттер менен иштєє боюнча негизги операциялар кєрсєтїлєт.

«Графикалык фрагменттер менен иштейбиз» деген практикалык ишти аткаруу учурунда бул материал бекемделет. № 69-тапшырма – бул иш жїзїндє комбинатордук маселе.

Окуучулар ишти аткарып бїткєндєн кийин, окуу китебинин кєрсєтїлгєн темасы боюнча билгичтиктерге ээ болушу маанилїї.

Їй тапшырмасы: § 14 (1–4);

Компьютердик практикум

18-иш. Работаем с графическими фрагментами

19-иш. Планируем работу в графическом редакторе

32-сабак

Компьютерде тексттерди даярдоо

Текст информацияны берїїнїн формасы катары

Компьютер – тексттерди даярдоонун негизги инструменти

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – текст тууралуу информация берїїнїн формасы катары жалпы тїшїнїк; эне тилинде татаал эмес текст тик документтерди тїзїї билгичтиги; окуучуларга компьютер тууралуу тексттик информацияны иштетїїчї инструмент катары тїшїнїктєрїн калыптандыруу; метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктїн негизде-

ри; кеп, сєз айтууну жазуу формасында куруу билгичтиги; жеке инсандык – айланадагы информациялык чєйрєнџн

сапаты џчџн жеке жоопкерчилик сезими.

Чечил¿¿ч¿ окуу маселелери:

1. текст информацияны берїїнїн эў кеўири тараган формасынын бири экендиги тууралуу тїшїнїк берїї;

2. тексттик документти тїзїїнї тарыхый аспекттери;

3. компьютерди тексттик документтерди тїзїїнїн инструмент катары кароо.

Сабакта каралуучу негизги т¿ш¿н¿ктєр: текст; тексттик информация; тексттик документ.

Сабакта колдонулуучу ИКТнин каражаттар: мугалимдин

ПК, мультимедиалык проектор, экран; окуучулардын ПК.

Окуу китебине электрондук тиркемелер: 1) «Тексттик информация»; 2) «Сєздєр чынжырчалары» презентациялары. Сабактын темасынын мазмунун баяндоо єзгєчєл¿г¿

Жаўы материалды берїїдє текст – информацияны берїїнїн эў кеўири тараган формасы экендиги жєнїндє тїшїнїктї ачып берїї. Окуучуларга мурдатан даярдалып коюлган єлчємдєрї, тїзїї ыкмалары, колдонулушу боюнча ар тїрдїї тексттерди кєрсєтїп, тереў тїшїндїрїїгє жетишсе болот. Тарыхта тексттерди кандай жана эмнелерге жазып келгендиги туурасында айтып берїї менен компьютер тексттерди тїзїїнїн технологиясын кандай єнїккєнїн салыштыруу. Тїшїндїрїї убагында «Тексттик информация» презентациясын колдонуу ыўгайлуу болот.

Бул ишти уюштуруунун мїмкїн болгон жолдорун карайлы.

1. «Цепочки слов» презентациясын орус тилинде сєз тїзїїдєгї графикалык сїрєттєлїштїн жардамы менен кандай жїргїзїлгєндїгїн карайбыз:

1. Окуучуларга сєз тїзїїдє графикалык сїрєттєлїштєрдї гана пайдалануу сунушталат:

1. Окуучуларга сєздєрдїн жардамы менен аларды єзгєртїп тїзїї сунуш кылынат. Предмет аралык байланышты колдонсо сабак кєўїлдїї, кызыктуу єтєт. Ошондуктан мында мисалдар орус тилинде берилет. Мында «МУХА – СЛОН» сєз чынжырын кандай єзгєртсє болорун карайбыз:

1. что-либо неважное, пустое; ерунда, чепуха (МУРА);

2. другое название ладьи – шахматной фигуры, имеющей форму башни (ТУРА);

3. предметы для упаковки – ящики, бочки, мешки, кули, пакеты и т. д. (ТАРА);

4. два предмета почему-либо взятые вместе, заодно

(ПАРА);

1. большой сад или насаженная роща с аллеями, цветниками, водоёмами (ПАРК).

2. хищное членистоногое, плетущее паутину (ПАУК);

3. овод, слепень (ПАУТ);

4. хитрый и ловкий обманщик, мошенник (ПЛУТ);

5. плавучая платформа для перевозки людей и грузов

(ПЛОТ);

1. в компьютере – это разъём (колодка с набором контактов), к которому подключается какое-либо устройство

(СЛОТ);

1. крупное травоядное млекопитающее с длинным хоботом и двумя бивнями (СЛОН).

Сабакта мындай мисалдардан экєєнї анализдеп кароо керек. Ошонун негизинде тємєндєгї алынган жыйынтыктарды талкуулоо менен алса болот.

Толуктоочу чынжырлар (эгер убакыт жана кызыгуу болсо колдонсо болот):

СУП – сук – сок – рок – РАК;

ШАР – пар – пир – тир – тор – бор – боб – зоб – зуб – КУБ;

МУХА – муза – луза – лоза – коза – кора – кара – каре – кафе – кафр – каюр – каюк – крюк – урюк – урок – срок – сток – стон – СЛОН (экинчи вариант).

Компьютерде аткаруучу жумуштун бир нече варианты болот: компьютердик сєздїк диктант, сїйлємдєрдї киргизїї режиминдеги клавиатуралык тренажер. Їй тапшырмасы: § 15 (1, 13); Компьютердик практикум:

20-иш. Текстовый процессор – тексттик объекттерди тїзїїчї аспап катары

21-иш. Тексттик процессордун графикалык мїмкїнчїлїгї менен таанышабыз.

33-сабак Тексттик документтин негизги объекттери Текстти киргизїї

Пландалган билим берїїнїн жыйынтыктары:

предметтик – документ тууралуу тїшїнїк; тексттик до-

кументтин негизги объекттери; текстти киргизїїнїн негизги эрежелери; эне тилинде татаал эмес документтерди тїзїїнї билїї.

метапредметтик – ИКТ-компетенттїїлїктїн негиздери; кеп аркылуу айтылгандарды тїшїнїп, жазуу формасында берїїнї билїї.

жеке инсандык – айланадагы информациялык чєйрєнїн

сапаттуулугуна жеке инсандык жоопкерчилиги.

Чечилїїчї окуу тапшырмалары:

1. окуучуларга тексттик редактордун негизги объекттери жєнїндє тїшїнїк берїї;

2. тексттик редакторлор жана тексттик процессорлор – программалык каражаттары жєнїндє тїшїнїктєрдї бекемдєє;

3. окуучуларга текстти киргизїїдєгї негизги эрежелер тууралуу эскертїї;

4. тексттик документтерди тїзїї жана сактоо кєндїмдєрїн актуалдаштыруу, мурда тїзїлгєн документтерге єзгєртїїлєрдї киргизїї.

Сабакта каралуучу негизги тїшїнїктєр: тексттик документ; тексттик документтин объекттери: символ; сєз; сапча; абзац; фрагмент.

Сабакта колдонулуучу ИКТ каражаттары: мугалимдин персонал компьютери, мультимедиалык проектор, экран; окуучулардын жеке компьютерлери.

Окуу материалына ылайыкталган электрондук тиркеме:

«Текст тик информация» презентациясы;

Сабактын темасынын мазмунун баяндоо єзгєчєл¿г¿

Тємєндєгї їйрєтїлгєн материалды текшерїї жана актуалдаштыруу удаалаштыгы сунушталат:

1) окуу китебиндеги 1–13-суроолор боюнча окуучуларга экспресс-сурамжылоону уюштуруу;

Тексттик информацияны кайра иштетїїгє арналган программалык каражаттар жєнїндє айтылат. Документ тїшїнїгїн киргизгенден кийин окуучуларга аны даярдоонун бир нече этабы болору айтылат жана текстти киргизїїнїн биринчи этабы каралып чыгат.

Видеопроектор менен тексттик редактор туурасында айтып жатканда бїт класска экран аркылуу кєрсєтїп, WordPad редакторунун терезесинин командаларынын бардык баскычтары менен тааныштырып чыкса, окуучулардын эсине тез сакталып, практикалык ишке эрте кирїїгє стимул тїзєт. Окуучулар їйдєн текстти бастырып, файлга жазуу тапшырмасын эркин тїрдє аткарууга сунушталат. Ошондуктан тїшїнїксїз практикалык суроолордон четтєє максатында экрандагы редактордун режимдери боюнча кенен айтып тїшїндїрїї керек.

Андан ары мугалим текстти киргизїїнїн негизги эрежелерин кайталап, класс менен бирдикте текстти редакциялоону каалагандай тапшырманын негизинде аткарса болот.

«Текст киргизебиз» практикалык ишин аткарууга 15–20 мїнєт убакыт берїї керек. Мындан мурдагы клавиатурадагы практикалык иш текстти киргизїї ишине толук даярдыктан єткєрїп койгон болот. Бул аткарыла турган иште текстти киргизїї, редакциялоо, сактоо жана кайра сакталган файлды экранга чакыруу иштери боюнча кєндїмдєргє кєўїл бурулат. Эгерде берилген убакыттын ичинде окуучу їч тапшырманы аткарганга їлгїрсє иш аткарылды деп эсептелет. Тапшырма оюндук-єнїктїрїї мїнєзгє ээ болот. Тапшырмаларды аткаруу ар бир окуучуга кызыктуу болот. Себеби тексттик редакторду кандай єздєштїргєнїнє кєз каранды болбойт.

Эгерде убакыт жетишсе жана компьютерде кулак телефону болсо «Диктант» кєнїгїїсїн аткаруу сунуш кылынат.

Мугалимдин эў негизги милдети – окуучулар тексттик редактор менен иштєєдє текст менен иштєєнїн сактоо, редакциялоо, экранга кайра чакыруу, єзгєртїїлєрдї киргизїї кєндїмдєрїнє канчалык деўгээлде ээ болушун билїї болуп саналат. Эгерде окуу чулар мындай кєндїмдєргє ээ болушу ишенимсиз болсо аларга толуктоо тапшырмаларын берип, сєзсїз аткарууларын талап кылуу зарыл. Мындай ишти «Текст киргизебиз» практикалык тапшырмасындагы бардык кєнїгїїлєрдї аткарышкандыгына кєз салуу керек.

Эў башкысы, окуучулар жазылган тексттик файлдарды мугалим кєрсєткєндєй єздїк папкаларына сактоо иштерин так жасаганын текшерип туруу керек. Їй тапшырмасы. § 15 (1, 13);

Компьютердик практикум

21-иш. Тексттик процессордун графикалык мїмкїнчїлїгї менен таанышабыз.

22-иш. Компьютердик документтерди тїзєбїз.

ТЕРМИНДЕРДИН ТЇШЇНДЇРМЄ СЄЗДЇГЇ

А

Алмашуу буфери – тиркемелер арасында маалымат кєчїрїїнї уюштурууга арналган Windows системасы резерв кылуучу ыкчам эстин аймагы.

Алып єтїї – маустун сол баскычын басып, коё бербестен объекттерди (файлдарды, папкаларды) бир жерден башка жерге которуу.

Аспаптар панели – башкаруу элементи. Командалардын аткарылышын камсыз кылуу чу панелдеги баскычтар.

Ачылуучу тизмек – пикир алуу терезесинин башкаруу элементи.

Б

Байт – 8 бит. Ошондой эле электрондук эсти єлчєєнїн минималдык бирдиги.

Бит – «ооба» жана «жок» деген логикалык маанини туюндуруучу жана 1 же 0 экилик сандары менен белгиленїїчї информациянын эў кичине бирдиги.

В

Вирус – «кєбєйгєнгє» жєндємдїї жана башка программаларга «жугузулуучу» атайын жасалган компьютердик программа. Г

Гипермедиа – мультимедиа документтеринин ортосундагы гипербайланыштардын системасы.

Гипертекст – тексттик информацияны уюштуруунун ыкмасы.

Гипершилтеме, гипертексттик шилтеме – адатта єўї менен айырмаланып, алды сызылуучу Web-бетинин элементи.

Графикалык модель – реалдуу объекттин сырткы белгилеринин элестетилиши.

Графикалык компьютердик модель – информациялык моделди графика каражаттарынын жардамы менен берїї.

Графикалык редактор – сїрєттєлїштєрдї тартуучу, иштетїїчї колдонмо программа.

Д

Диалог терезеси – аракеттер системасынын же тиркеменин параметрлерин жєндєє їчїн колдонулуучу атайын терезе.

Домендер – даректин чекит жана @ символу менен бєлїнгєн бєлїктєрї. @ белгисинин алдында почтанын аты, @ оў жагында колдонуучунун почталык каталогу жайгашкан сервердин аты.

Драйвер – программалар жана тиркемелердин жабдуулар менен болгон єз ара аракетин башкаруучу жардамчы программа.

Ж

Жардамчы алгоритм – негизги маселенин ичиндеги жана эреже катары бир нече жолу кайталанып аткарылуучу кємєкчї маселе чыгарылуучу алгоритм.

И

Информатика – информациянын структурасын жана жалпы касиеттерин, ошондой эле информацияны издєєгє, чогултууга, сактоого, иштетїїгє жана адам ишмердигинин ар тїрдїї чєйрєлєрїндє колдонууга байланышкан маселелерди окуп-їйрєтїїчї илим.

Интернет – компьютерлер арасында байланышты камсыздоочу бїт дїйнєлїк тармак.

Информациялык модель – объекттин, процесстин, кубулуштун касиеттерин жана абалдарын, ошондой эле сырткы дїйнє менен єз ара байланышын мїнєздєєчї информациялардын жыйындысы.

Информация ресурстары – билимдердин максатка ылайык социалдык колдонууга даярдалган жыйындысы.

Информация технологиясы – объекттин, процесстин же кубулуштун абалы тууралуу жаўы сапаттагы информация алуу їчїн информацияны чогултуу, иштетїї жана берїї каражаттары менен методдорунун жыйындысын пайдалануу процесси.

Информацияны киргизїї – информацияны иштетїї їчїн сырткы тїзїлїштєрдєн компьютердин ыкчам эсине киргизїї.

Информацияны чыгаруу – информацияны ыкчам эстен сырткы тїзїлїштєргє (монитор, принтер ж. б.) чыгаруу.

Информациялык моделдеринин тїрлєрї – вербалдык, графикалык, таблицалык, математикалык, имитациялык, объекттик.

Информациялык коом – бул иштеген адамдардын кєпчїлїгї информацияларды єндїрїп чыгаруу, сактоо, кайра иштетїї, сатуу жана алмашуу менен алектенген коом дун єнїгїї стадиясы.

К

Камтылган файл – электрондук почтанын тексттик кабарына тиркелген жана аны менен бирге жеткирилїїчї кошумча файл.

Каталог – файлдарды жана кошумча каталогдорду камтып туруучу файлдык системанын бєлїгї. Windows аракеттер системаларында «каталог» дегендин ордуна кєбїнчє «папка» деген кеўири термин колдонулат.

Катуу диск – маалыматтарды узак убакытка сактоо арналган компьютердин ички тїзїлїшї.

Клавиатура – алфавиттик-цифралык маалымдарды компьютерге киргизїїчї стандарттык тїзїлїш.

Колдонмо программалык жабдылыштар – информациялык технологиялардын программалык камсыздоосу.

Колдонуучунун интерфейси – программа менен колдонуучунун баарлашуу ыкмасы.

Компакт-диск – маалыматтарды лазердик нур менен окууга арналган жана маалыматты же музыканы камтыган оптикалык дисктердин бир тїрї. Маалымдарды сактаган компакт-дисктерди CDROM дисктери деп да аташат.

Компьютердик вирус – компьютердин эстеп калуучу тїзїлїштєрїнїн дисктеринде сакталган, башка программаларга кирїїгє жєндємдїї, машиналык код менен жазылган чакан программа.

Контексттик меню – учурдагы объект менен байланышкан буйруктар тобун камтыган атайын меню.

Курсордук клавиштер – клавиатурадагы жебелерден турган клавиштердин тобу.

Л

Логикалык диск – операциялык система тарабынан кєз карандысыз тїзїлїш катары карала турган катуу дисктин бєлїгї.

Локалдык тармак – бир мекеменин, ишкананын гана чегинде иштеген анча чоў эмес компьютердик тармак.

М

Маалым – белгилїї, ачык, даана, берилиш.

Маалымат (маалумат) – араб тилиндеги билим, окуу, кабар, кабардар, билинїї, билдирїї деген маанини билдирет. «Маалымат» термини «информация» термини менен бирдей маанини туюнтат. Модель – реалдуу объекттин кандайдыр бир жєнєкєйлєтїлгєн окшоштугу. Эгер объект тин материалдык модели – бул анын физикалык окшоштугу болсо, объекттин маалыматтык модели – анын сыпатталышы.

О

Оператор – программалоо тилинде жазылган команда.

Операциялык система – бул ыкчам эсти, процессорду, сырткы тїзїлїштєрдї жана файлдарды башкаруучу жана колдонуучу менен диалогду уюштуруучу программалардын тобу.

П

Папка – Windows операциялык системасындагы єзїнє объекттерди, каталогдорду, файлдарды камтый турган контейнерди билгизїїчї термин. Бир папка башкаларына салынышы мїмкїн.

Перифериялык тїзїлїштєр – компьютерге туташтырылган сырткы тїзїлїштєр.

Почта їкєгї – почта серверинин тышкы эсинин аталышы, абонент їчїн бєлїнгєн бєлїгї.

Принтер – басуу аркылуу маалыматты кагазга чыгаруучу тїзїлїш.

Программа – бул маалыматты иштетїїгє коюлган маселени чечїї їчїн компьютер аткара турган аракеттердин (командалардын) ырааттуулугунун кєрсєтїлїшї. Программа аткаруучунун тилинде сунуш кылынган алгоритм.

Программалык башкаруу – автоматташтырылган системалардагы башкаруу. Мындай башкарууда объектти башкаруучу функциясын компьютер аткарат.

Программалоо тили – алгоритмдердин жана маалымдардын структураларын сыпаттоо їчїн белгилердин аныкталган системасы.

Программалоочулар – атайын жана жалпы арналыштагы колдонмо программалык камсыздоону иштеп чыгуу менен алектенишет.

Процессор – компьютерде маалыматты иш те тїїчї негизги микросхема.

Р

Редакциялоо – документке єзгєртїї киргизїї, документти оўдоо.

С

Себет – керексиз объектилерди кетирїїгє арналган Windows системасынын атайын папкасы.

Сигнал – кандайдыр бир кабарлоого бирдей мааниде дал келїїчї физикалык процесс.

Система – єз ара байланышкан элементтерден турган функционалдуу блок. Элементтердин иреттелген тобу кибернетикалык системаны тїзєт.

Системалык программалык камсыздоо – операциялык системаны жана тейлєєчї программалык каражаттарды камтыйт.

Системанын структурасы – системаны тїзїїчї элементтердин кандайдыр бир белгилїї ырааттуулук менен биригїїсї.

Сєз – оперативдик эстин уячасынын єлчємї.

Структура – системадагы элементтердин ортосундагы байланыштардын жыйындысы жана мїнєзї. Т

Тексттик файл – информацияны компьютерде уюштуруунун, символду кодго айландыруу таблицасынын коддорунан турат.

Тексттик процессор – тексттик документтерди тїзїїгє, редакциялоого, форматын єзгєртїїгє арналган программа. Бул программа тїрдїї документтерди басууда, факс боюнча жєнєтїїдє колдонулат.

Телекоммуникация – глобалдык компьютердик тармак боюнча маалымат алмашуу процесси.

Ф

Файл — бул дискте сакталган жана аталышка ээ, арналышы боюнча тектеш маалыматтардын жыйындысы.

Файлдык система — бул операциялык системанын файлдар менен жїргїзїлїїчї амалдардын аткарылышын камсыз кылуучу функциялык бєлїгї.

Файлдын атрибуттары – файлдын дискте жазылуучу кошумча касиеттери. Атрибуттарга файлдардын акыркы єзгєртїлгєн датасы жана убактысы, файлдын жашырылгандыгы тууралуу белги ж. б. параметрлер кирет.

Файлдын типтеринин жазылышы (аталышты узартуу) – файлдын аталышындагы акыркы чекиттен кийин келїїчї символдордун комбинациясы. Ал аркылуу файлдардын типтерин аныкташат.

Флажок (желекче) – пикир алмашуу терезесинин башкаруу элементи. Белгилїї параметрди тандоо же андан баш тартуу їчїн кызмат кылат.

Формалдаштыруу – предметтин, кубулуштун, процесстин ички структурасынын белгилїї информациялык структурага – формага бєлїп кєрсєтїї жана которулуу процесси.

Формализация (калыпташтыруу) – формалдуу тилдердин жардамы менен маалыматтык модель тїзїї процесси.

Ц

Цифралык байланыш – байланыш учурунда бардык маалымат экилик код формасында берилїїчї байланыш. Ч

Чоўдук – єзїнчє аталышка, типке жана мааниге ээ. Компьютердин эсинде белгилїї орунду (эстин уячасын) ээлеген єзїнчє маалымат объектиси.

Чоўдуктардын типтери – чоўдуктардын ички маанисин мїнєздєє касиети.

Э

Электрондук почта – компьютердик тармактарда каттар менен пикир алышуу кызматы.

Электрондук дарек – абоненттин почта їкєгїнїн уникалдык аты. Мисалы, bsueb@infotel.kg.

Электрондук кат – дарек боюнча жете турган тексттик файл.

Электрондук почта – Интернет аркылуу тексттик электрондук кабарларды алмашууну камсыз кылуучу тармактык кызмат. Азыркы учурда электрондук почта байланыштын эў тез жана ишенимдїї тїрї болуп саналат.

Эсептєє системасы – сандарды жана алар менен болгон тийиштїї амалдардын эрежелерин чагылдыруу ыкмасы. Я

Ярлык – Windows операциялык системасындагы белгилердин тїрї. Башка белгилерден айырмаланып, ярлык объектти єзїн кєрсєтпєстєн, анын кайда экенин билгизет. Ошондой эле ылдыйкы сол бурчундагы жебеси аны значоктон айырмалап турат.

КОЛДОНУЛГАН АДАБИЯТТАР

1. «Государственный образовательный стандарт среднего общего образования». Постановление Правительства Кыргызской Республики, г. Бишкек, от 21 июля 2014 года № 403;

2. Болотов В.А., Сериков В.В. Компетентностная модель: от идеи к образовательной программе: – М. Педагогика, 2003. № 10. – С. 8–14.

3. Закон «Об Образовании» КР от 30 апреля 2003 г., Бишкек

4. Иванова Т.В. основные тенденции разработки требований в Государственных образовательных стандартов к уровню подготовки выпускников / Стандарты и мониторинг в образовании. – М., 2003, № 5. – С. 3–13.

5. Концепция профильного обучения на старшей ступени общего образования КР // Кут билим, 23 март 2007, – Бишкек, 2009.

6. Краевский В.В., Хуторской А.В. Предметное и общепредметное в образовательных стандартах. – М., Педагогика, 2003. № 2

7. Мектепте информатиканы окутуу – Информатик мугалимдер їчїн окуу колдонмо. Ибирайым кызы А., Мамбетакунов У.Э., Осипова Н.Н. –Б., 2015-ж.

8. Окуучуларды баалоо. Жаўыча мамилелер жана усулдар. – Б., 2010.

9. Программа Правительства по реализации Национальной стратегии устойчивого развития КР на период 2013-2017 годы;

10. Орускулов Т.Р., Касымалиев М.У. «Информатика: Базалык курс. Орто мектептердин 7–9-кл. їчїн окуу китеби». – Бишкек, 2015. – 352 б.

11. Орускулов Т.Р., Касымалиев М.У. «Информатика: Базалык курс боюнча практикалык иштер. Орто мектептердин 7–9-кл. їчїн окуу китеби». – Бишкек, 2015.– 192 б.

12. Рамочный Национальный куррикулум среднего общего образования Кыргызской Республики. – Б., 2010. – 66 стр.

13. Формативдик жана суммативдик баалоо боюнча колдонмо. – Б., 2008.

14. Хуторской А.В. Ключевые компетенции как компонент личностно-ориентированной парадигмы образования [Текст] / А.В.Хуторской // Ученик в обновляющейся школе. - М.: ИОСО РАО, 2002. – С.135–157.

15. http://makarova.piter.com/информатика-в-школе/образовательныйстандарт - Образовательный стандарт по информатике

16. http://psyera.ru/socialno-kommunikativnaya-kompetentnost-1747.htm - Социально коммуникативная компетентность

17. http://tsput.ru/res/informat/info_net/lek/lek03.htm - понятие информационной системы.

18. http://www.eidos.ru/journal/2005/0910-11.htm - Тришина С.В. Информационная компетентность как педагогическая категория

19. http://www.ido.rudn.ru/nfpk/inf/inf9.html- информационное моделирование.

М А З М У Н У

Тїшїндїрмє кат ........................................................................................ 3

1–2-сабактар. Информатика курсун окутуунун максаттары.

Жумушчу орунду уюштуруу жана техникалык

коопсуздук. Курчап турган дїйнєнїн объекттери........ 29

3–4-сабактар. Компьютердик объекттер. Файлдар жана

каталогдор. Файлдын єлчємї....................................... 33

5–6-сабактар. Объекттердин жана алардын кєптїктєрїнїн

катыштарынын ар тїрдїїлїгї. Кєптїктєр

ортосундагы катыштар.................................................. 34

7-сабак. Катыш «курамына кирет».............................................. 37

8–9-сабактар. Объекттин тїрлєрї жана алардын

классификациясы........................................................... 39

10–11-сабактар. Объекттердин системалары. Системанын

курамы жана структурасы............................................. 42

12–13-сабактар. Объекттердин классификациясы. Компьютердик

объекттердин классификациясы.................................. 43

14–15-сабактар. Биздин айланабыздагы информация.......................... 45

16–17-сабактар. Информацияны сактоо................................................. 47

18–19-сабактар. Информацияны берїї................................................... 49

20–21-сабактар Информацияны коддоо................................................. 52

22–23-сабактар. Компьютер..................................................................... 53

24–25-сабактар. Компьютердин эсине информацияны киргизїї........... 56

26–27-сабактар. Компьютерди башкаруу................................................. 59

28–29-сабактар. Компьютердик графика. Графикалык

редактордун инструменттери....................................... 62

30–31-сабактар. Графикалык сїрєттєлїштї єзгєртїї. Графикалык

сїрєттєлїштєрдї тїзїї.................................................. 64

32-сабак. Компьютерде тексттерди даярдоо. Текст

информацияны берїї формасы катары.

Компьютер – тексттерди даярдоонун

негизги инструменти ..................................................... 65

33-сабак. Тексттик документтин негизги объекттери.

Текстти киргизїї............................................................. 69

Терминдердин тїшїндїрмє сєздїгї.............................................................. 72

Колдонулган адабияттар............................................................................... 78

О к у у б а с ы л м а с ы

Орускулов Тимур Раевич,

Касымалиев Муратбек Усонакунович,

Кузнецов Александр Андреевич, Босова Людмила Леонидовна

ИНФОРМАТИКА

5-класс

Мугалимдер їчїн методикалык колдонмо

Редактору С. С. Дуулатова

Корректору К. А. Асанбекова

Тех. редактору В. В. Крутякова Дизайнери Д. Тимур

Терїїгө 12.01.2018-ж. берилди. Басууга 8.06.2018-ж. кол коюлду.

Офсет кагазы. Форматы 60х84 ¹/₁₆. «Мектеп» ариби.

Көлөмї 5,0 физ. басма табак. Нускасы 2 900. Заказ №

«Билим-компьютер» басмасында даярдалды.

720031, Бишкек ш., С. Ибраимов көчөсї 24, 409.