Ядролы? ?арусыз болаша?

Саба?ты? та?ырыбы:« Ядролы? ?арусыз болаша??а!» Саба?ты? ма?саты: Білімділік:Семей полигоны туралы білімін тере?дету. Ядролы? ?аруды? адамдар?а тигізер зардабы туралы айта отырып ой - ?рісін ке?ейту. Дамытушылы?: О?ушыларды? шы?армашылы? ж?мыс істеу ?абілетін дамыту. ?з ойларын еркін айту?а ?йрету. Т?рбиелік:Елін, жерін, с?юге, аялау?а, экология - лы? т?рбие беру. Саба?ты? к?рнекілігі: Интерактивті та?та, суреттер. кітаптар Саба?ты? т?рі: аралас саба?, с?ра? - жауап Саба?ты? барысы: І ?йымдастыру а) О?ушылармен, ?она?тармен амандасу б) О?ушыларды т?гелдеу ІІ. Жа?а саба? Кеш ?аза?стан Республикасыны? ?н?ранымен басталады. Тіршілікте не ?ой дейсі? е? ?ымбат Тіршілікте адам ?ымбат, сен ?ымбат Ал адам?а ауа ?ымбат б?рінен Ауа ?ымбат, алат??ын дем ?ымбат. Семейім танылып е? бар ?алам?а, Абай мен Ш?к?рімдей ?лдар ту?ан. Б?гінде жарылыстан зар жыла?ан, Болаша??а ?міт артар ?ай ?рпа?ы?. Семей тарих та?басы ?ал?ан ?алалар?а жатады – Ол ?дебиет, ?нер мен ?ылым ?айраткерлеріні? т??ан жері болып табылады. Б?л ?лы а?ын, ?аза?станны? ?лтты? ма?танышы Абай ??нанбаев, к?рнекті философ Ш?к?рім ??дайбердиев, ?лемдік ?дебиетті? корифейі М?хтар ?уезов, халы? ?ншісі Бибиг?л Т?легенова ж?не т. б. ту?ан жер. Атом бомбасы адамзат?а келер ?ай?ы мен ?асірет. 1949 жылы 29 тамызда та?ерте?гі са?ат 7 - 00 де ал?аш?ы атом бомбасы к?ші 20 килотонна осы полигонда сыналды. Б?л Семей облысыны? Солт?стік Батыс аума?ында Дегелен жотасыны? т?біне атом бомбасын сынау полигонын орналастыру туралы шешім ?абылданды. Семей ядролы? сына? полигоны ядролы? сына? жасайтын ?лемдегі ірі полигондарды? бірі бол?ан. 1949 бен 1962 жылдар арасында онда 30 жер беті сына?ы жасалды ж?не 88 ядролы? ?ондыр?ы ауада сыналды, оларды? арасында бірінші термоядролы? ?ондыр?ы (1953 жылы 12 тамызда) мен ал?аш?ы сутегі бомбасы (1955 жылы 22 ?арашада) бар, 6 ?ондыр?ы ?лкен биіктікте, ?арышта сыналды. Жер бетіндегі сына?тан бас?а полигонда 340 - тан астам жерасты сына?ы: тік ???ылар мен к?лбеу туннельдерде жасалды. Сондай – а? полигонды, Семей - 21 деп атал?ан. О?ан аса дарынды, ?алым, физик атом сына?ына ?лес ?ос?ан Сергей Курчатов 1974ж жасырын ?ала?а Курчатов есімі берілді. 1963 жыл?а дейін атом бомбалары жер бетінде ж?не ашы? ауада сыналды. Айма?та?ы Ша?ан ж?не Ащысу деп аталатын екі ?зенні? т?йісер т?сында, 1965 жылды? 15  ?а?тарында жер асты жарылысы болды. Осыны? салдарынан ата?ты Атом к?лі пайда болды. Ал Антиядролы? ?оз?алыс тарихы 1989 жылы 25 а?панда басталды. Осы к?ні КСРО Жо?ар?ы Ке?есіне депутатты??а ?міткер Олжас С?лейменовты? сайлауалды с?зі жоспарлан?ан болатын. 28 а?панда ?аза?стан жазушылар ?йіні? ?имаратына ж?здеген адам жиналды. Осылайша жалпыхалы?ты? антиядролы? «Невада - Семей» ?оз?алысы пайда болды. Ол Семей ядролы? полигонында?ы сына??а жаппай наразылы? білдірді. 1989 жылы ?оз?алыс Семей полигонында жоспарлан?ан 18 ядролы? сына?ты? 11 - ін то?татты. Тек 7 жарылыс болды, со??ысы 19 - шы ?азанда болды. 1991 жылы 29 тамызда полигон ?Р президенті Н. Назарбаевты? жарлы?ымен жабылды. «?ара жор?а» биі.

Саба?ты? та?ырыбы: Алюминий ж?не оны? ?осылыстары

Саба?ты? ма?саты:Екідайлы элементтер жайлы білімді сатылай кешенді талдай отырып дамыту. Алюминиийді мысал?а ала отырып жай зат ретіндегі ?асиеттерін,?осылыстары оларды? ?олданылуы туралы м?лімет алу.

Саба?ты? міндеті: 1.Екідайлы элементтер таби?атын о?ып-?йрену

                                2. Алюминиий оны? ?осылыстарымен танысу

                                3.Тірек-сызбаны есеп шы?аруда ?олдана білу

Саба?ты? ?дісі:    жа?а саба?

Саба?ты? ?дісі:   Сатылай кешенді талдау технологиясы

К?рнекілігі:         Периодты? кесте, ?ымбат, ба?алы тастар (жина?), тау жыныстары(жина?),

                     Al сымды ?ыздыру(44 сурет). Алюминий (жина?), Al ?олдану (45 сурет)

Саба?ты? ж?ру барысы:

Болмаса да айтарлы?тай салма?ым

К?п металдан арда?тымын алдамын

?ша? болып аспан?а ?шып, ?алы?тап,

Жерді? ж?зін,к?к аспанды шарладым.

Дюралюмин дейтін мені? ?оспамды,

?спеттейді химияны? достары

Т?рмыста ?стел,ыдыс-ая? кереует,

Ба?андарды? б?йдаларын ?остым мен

?а?аз да мен к?мпит,шайды с?ндеген

Ток?а бал?ып келіп т?р?ан ?н де мен

·        ?ле? жолдарына талдау жасап, мысалдар келтіру ар?ылы шешуін табу.

Периодты? ж?йедегі орны

1.Химиялы? та?басы- Al

2.Реттік н?мірі- 13

3.Ar(Al)- 27

4.Период н?мірі- ІІІ (кіші)

5.Топ н?мірі-ІІІ (негізгі)

Атом ??рылысы:

1.Ядро заряды- +13

2.Электрон саны- 13

3.Протон саны- 13

4.Нейтрон саны -14

5.Энергетикалы? де?гей саны -3

6.Валенттілік электрондары- 3

7. Электронды? конфигурациясы 1s2 /2s22P6/3s2 3p1

Таби?атта кездесуі:

1.?згемен салыстар?анда алатын орны- І

2.?зге элементтермен салыстар?анда алатын орны-ІІІ (O2,Si)

3.Алюмосиликаттар (Al, O2, Si, Сілті Me,Сілті.жер Me)

4.Каолинит (H2O3· 2SiO2· 2H2O) саз балшы?

5.Корунд (Al2O3) ?те ?атты, рубин(?ызыл), аметист(к?лгін),сапфир (к?к) 43 сурет

6. Боксит (Al2O3 · nH2O)

7.?аза?станда кездесетін кен орындары: ?останай,А?т?бе облыстарында

                         Физикалы?

                              m- к?містей а?, Me, p=2.7 г/см3

                                          Электр жылу ?ткізгіш(Ag,Cu); T ?айнау=6500С

                           Кристал торы-к?лемді орталы? куб.

?асиеті

Химиялы?

                          1.Белсенді Me (Mek акт. ?атары) біра? алюминий ыдыс +O2; H2

 2.4Al0 +3  =

Al- тоты?сыздандыр?ыш

Al2O3 –?абы?ша ?алы?ды?ы: 0,00001мм

Al2O3 –к??гірт m, жемірілуге т?ра?ты

 3.

 4.

                           5.

                               6.

                           7.

                            8.2Al+Fe2O3=Al2O3 +2Fe+3241кДж

?осылыстары:

1.     Al2O3 ф.?. Т-а?, Тб.= 20500С

Кристал торы-атомды?  байланыс-ковалентті

 (зат берік,?атты)

Al2O3-  суда  ерімейді, онымен ?рекеттеспейді

Х.?. Al2O3+6HCl 2AlCl3+3H2O

        Al2O3 +6NaOH 2Na3AlO3+3H2O

?олданылуы: Электролиз ар?ылы   ме Al алу.

                         Жасанды кристалдар,лазер жасау ?шін

                         Рубин,сапфир

2. Al(OH)2    T-а?, суда ерімейді

     Алу: AlCl3+3NaOH=Al(OH)3↓ +3NaCl

                                         А? ірімшік

                                                     т?різді

                                                  сапал. Реакция

Х.?.  1.Al(OH)3↓+3HNO3=Al(NO3)3 +3H2O

         2. Al(OH)3 ↓+NaOH= NaAlO2 +2H2O

         3. 2Al(OH)3  Al2O3+3H2O

         4.Al  т?здары ?лсіз негіз т?здары ретінде сатылап диссоциаланады. (?ыш?ыл орта к?рсетеді)

Алынуы:                

                                  2007 ж. Павлодар электролиз зауыты

?олданылуы:

Есептеу № 9

Мазм?ны: 

Белгілі:      15,2г → 9г

Белгісіз:     х %

Шешуі:            

Жауабы: х=15,2%

Тексеру: 59,2г-100%

                9г- х%