Հայոց տոմարի ամսանունները

ՀԱՅՈՑ ՏՈՄԱՐԻ ԱՄՍԱՆՈՒՆՆԵՐԸ

ՆԱՎԱՍԱՐԴ-Հայոց հին տոմարի առաջին ամիսն է,կազմված է նավ /նոր/ և

սարդ/ տարի/ բառերից և նշանակում է Նոր տարի:Նավասարդ ամիսը

սկսվել է օգոստոսի 11-ին և վերջացել սեպտեմբերի 9-ին:Հին հայերի համար

այս ամսվա 1-ը /օգոստոսի 11-ը / եղել է ժողովրդական խրախճանքի տոն:

ՀՈՌԻ-Հայոց տոմարի երկրորդ ամիսն է , սկսվել է սեպտեմբերի 10-ին և

վերջացել հոկտեմբերի 9-ին:Այս ամսանունը ,ըստ պատմագիր ու

տոմարագետ Վանական Վարդապետի ,առնչվում է հոր բառի հետ: Դա

հավանաբար կապվում է տարվա այն ժամանակի հետ , երբ, մարդիկ իրենց

հավաքած բերքը՝ ցորենը, գարին, գինին,ամբարում էին հորերում:Ըստ

ակադեմիկոս Ստ. Մալխասյանի ՝ Հոռի նշանակում է ուռի ամիս,

այսինքն՝որթատունկի՝այգեստանի ամիս:

ՍԱՀՄԻ-Հայոց տոմարի երրորդ ամիսն է ,սկսվել է ՝ հոկտեմբերի 10-ին

,վերջացել նոյեմբերի 8-ին:Ըստ Վանական Վարդապետի՝ Սահմի անունը

առնչվում է սահմանել բայի հետ ,որովհետև իբր այդ ամսում էր

սահմանվում ձմռան նախապատրաստական աշխատանքների

կատարումը:Ըստ ակադեմիկոս Ստ.Մալխասյանի ՝Սահմի նշանակում է

սերմանց ամիս:

ՏՐԵ-Հայոց տոմարի չորրորդ ամիսն է ,սկսվել է նոյեմբերի 9-ին և վերջացել

դեկտեմբերի 8-ին:Այս ամսանվան ծագումը կապում են հայոց դպրության

աստված Տիրի անվան հետ:

ՔԱՂՈՑ-Հայոց տոմարի հինգերորոդ ամիսն է ,սկսվել է դեկտեմբերի 9-ին և

վերջացել հունվարի 7-ին:Այս անունը կապում են քաղել բայի

հետ:Հր.Աճառյանը գտնում է ,որ Քաղոցը կազմվածէ ;;անասնոց խառքն;;

բառերից / քաղ նշանակում է նոխազ ,արու այծ / և կապված է

անասունների զուգավորման ամսի հետ:

ԱՐԱՑ-Հայոց տոմարի վեցերորոդ ամիսն է , սկսվել է հունվարի 8-ին և

վերջացել փետրվարի 6-ին:Վանական Վարդապետը այս անունը գրում է

Արանց,որովհետև սա այն ամիսն է ,երբ ձյունապատ լեռներով ու բլուրներով

միայն արանք /տղամարդիկ/ կարող են ճանապարհ գնալ:

ՄԵՀԵԿԱՆ /ՄԵՀԵԿԻ/-Հայոց տոմարի յոթերորդ ամիսն է ,սկսվել է

փետրվարի 7-ին և վերջացել մարտի 8-ին:Վանական Վարդապետն այդ

ամսանունը կապում է տարվա այն ժամանակի հետ ,երբ տունկերն ու

բույսերը գտնվում են դեռևս մեռյալ ,ձյունաթաղ վիճակում:

ԱՐԵԳ- Հայոց տոմարի ութերորդ ամիսն է ,սկսվել է մարտի 9-ին և վերջացել

ապրիլի 7-ին:Ամսանունն առաջացել է արեգակ բառից :Այդ ամսին արեգակի

զորությամբ արթնանում է բնությունը:

Խոր անցյալում ,երբ հայերն իրենց տարեգլուխը ՝Նոր տարին ,սկսում էին

բնության զարթոնքին՝ գարնան առաջին ամսին ,Արեգը եղել է հայոց

տոմարի առաջին ամիսը:

ԱՀԵԿԱՆ-Հայոց տոմարի իններորդ ամիսն է ,սկսվել է ապրիլի 8-ին և

վերջացել մայիսի 7-ին:Ամսանունը առնչվել է կրակ ,հուր բառերի

հետ:Ստուգաբանությունը կապվում է գարնան զարթոնքի հետ:

ՄԱՐԵՐԻ-Հայոց տոմարի տասներորդ ամիսն է ,սկսվել է մայիսի 8-ին և

վերջացել հունիսի 6-ին: Ըստ Վանական Վարդապետի՝ դա այն ժամանակն

է ,երբ մայրիք /ծառերը/ կանաչում են ու տերևակալում:

ՄԱՐԳԱՑ- Հայոց տոմարի տասնմեկերորդ ամիսն է ,սկսվել է հունիսի 7-ին և

վերջացել հուլիսի 6-ին:Անունը կապում են մարգ բառի ,այսինքն ՝

խոտհնձի, խոտհարքի հետ:

ՀՐՈՏԻՑ-Հայոց տոմարի տասներկուերորդ ամիսն է ,սկսվել է հուլիսի 7-ին և

վերջացել օգոստոսի 5–ին: Անունն առաջացել է հուր բառից , որովհետև

ամիսը համընկնում է տարվա ամենաշոգ ժամանակին:

ԱՎԵԼՅԱՑ-Հայոց տոմարի տասներեքերորդ /լրացուցիչ/ ամիսն է ,ունեցել է

5 օր՝ հասարակ տարիներին և 6 օր՝ նահանջ տարիներին:Սկսվել է

օգոստոսի 6-ին և վերջացել օգոստոսի 10-ին: Ավելյաց նշանակում է

ավելացած ՝տարվա 12 ամսից ավելացած օրերը:

Ենթադրվում է ,որ հայոց ամսանունները դիցաբանական ծագում

ունեն:Որոշ տոմարագետներ գտնում են ,որ հայոց տոմարի ամիսները

կոչվել են Հայկ Աղեղնավորի ուստրերի և դուստրերի անուններով: