Географиялык карта

Профессор А.Молдокулов атындагы Улуттук инновациялык технологиялар МЕКТЕП-ЛИЦЕЙИ География

6-А-класс Аткарган: Аликанова Жазиэл Улукбековна

Текшерген: Зарнаева Назгуль Жакшылыковна

Тема: Географиялык карта. Глобус

ПЛАН:

1. Географиялык карта

2. Географиялык карталардын өзгөчөлүгү

3. Глобус жана карта

4. Карта деген эмне?

5. Глобус деген эмне?

6. Карта менен Глобусту салыштыруу

7. Карта менен Глобустун негизги айырмачылыктары

8. Жыйынтык

Географиялык карта

География - (гео... жана ...графия) — табият жана коомдук илимдердин табигый жана өндүрүштүк аймактык комплекстерди, алардын компоненттерин изилдөөчү системасы. Географиянын илимий изилдөөлөрү табигый чөйрөнүн, анын компоненттеринин өнүгүүсүнүн жана өзгөрүшүнүн аймактык жана мезгилдик мыйзам ченемдүүлүктөрүн аныктоого багытталып, практикалык сунуштары табигый ресурстарды натыйжалуу пайдалануу, өндүрүштү рационалдуу жайгаштыруу жана адам жашоосу үчүн оңтойлуу чөйрө түзүү максатын көздөйт.

Географиялык карта

Географиялык карталар  жер бетинин кичирейтилип, жалпыланып, математикалык жактан аныкталып тегиздикке түшүрүлгөн сүрөттөлүшү. Картада (максатына карата) тандалган жана мүнөздөлгөн табигый жана коомдук кубулуштар өзара байланышта жайгаштырылат. Географиялык карталарга атайын картографиялык проекцияларды пайдалануу, көрүнүштөрдү белгилөө системасы картографиялык белгилер (символдор) аркылуу сүрөттөө, картага түшүрүлүүчү кубулуштарды тандоо жана жалпылоо (картографиялык генерализация) мүнөздүү.

Географиялык карталардын

өзгөчөлүгү

Географиялык карталардын биринчи өзгөчөлүгү картографиялык проекциялардын негизинде жердеги объектилердин абалы, пландагы өлчөмү жана формасы жөнүндө туура маалымат алууга мүмкүнчүлүк берүүчү картаны түзүү.

Экинчи өзгөчөлүгү картанын бөтөнчө тили катары картографиялык белгилерди пайдаланып:

а) бүткүл жер бетин же анын бир бөлүгүн каалагандай кичирейтип, бирок керектүү объектини көрсөтүүгө;

б) картада жер бетинин рельефинин ар түрдүүлүгүн туюндурууга;

Географиялык карталардын өзгөчөлүгү

в) картага нерселердин сырткы көрүнүшүн тартуу менен гана чектелбей, алардын ички мазмунун да баяндоого;

г) көрүнүп-туюлбаган кубулуштарды да (мисалы, жер астындагы суулардын же кендердин жайгашуусу, магниттик күчтөрдүн багыты жана башка) так сүрөттөп көрсөтүүгө;

д) айрым объектилерге мүнөздүү майда, анча маанилүү эмес көрүнүштөрдү таштап, картага көбүнчө олуттуу, жалпы түрдөгү кубулуштарды түшүрүүгө мүмкүнчүлүк берет.

Географиялык карта (1154)

Географиялык карталардын өзгөчөлүгү

Үчүнчү, негизги өзгөчөлүгү картага түшүрүлүүчү материалдарды тандоо жана жалпылоо, б.а. картографиялык генерализация жасоо. Табигый ресурстарды туура пайдаланууда, өндүргүч күчтөрдү рационалдуу жайгаштырууда, түрдүү долбоорлорду ишке ашырууда, өткөн же азыркы табигый же коомдук окуяларды, кубулуштарды талдоодо, алардын законченемин табууда атайын жана так карталардын жардамы чоң. Географиялык карталар жалпы географиялык жана тематикалык болуп бөлүнөт. 

Географиялык карта (1541)

Географиялык карталардын өзгөчөлүгү

Тематикалык карталарда (мисалы, геологиялык, климаттык) айрым элементтер гана толук көрсөтүлүп, жалпы географиялык картага кирүүчү калган элементтер көрсөтүлбөйт. Алар өзүнчө экиге бөлүнөт:

а) табигый кубулуштардын ( физикалык-географиялык ) карталары;

б) коомдук кубулуштардын (социалдык-экономикалык) карталары. Булардын ичинен атайын карталарды (мисалы, деңиз жолдорунун, туристтик, долбоорлоо, учкучтар картасы жана башка) ажыратуу керек. Аймактык белгиси жагынан географиялык карталар дүйнөлүк, материктик, мамлекеттик, океандык, деңиздик жана башка карталарга бөлүнөт.

Географиялык карталардын өзгөчөлүгү

Тематикалык өзгөчөлүктөрүнө карата географиялык карталар жекече же тармактык (температура картасы) жана жалпы карталар (кубулуштарды толук мүнөздөөчү), же болбосо көп тармактуу мүнөздөгү комплекстүү карталар деп аталат. Географиялык карталар масштабы боюнча кичине (1:1 000 000дон кичине), орто (1:200 000ден 1:500 000ге чейин) жана ири (1:100 000 жана андан чоң) масштабдуу деп бөлүнөт. Мындан тышкары маалымат берүүчү карта, окуу картасы, туристтик географиялык карталарлар болот.

Географиялык карталардын өзгөчөлүгү

Географиялык карталардын сапаты алардын толуктугуна, тактыгына жана пайдаланылган маалыматтардын жаңылыгына, ошондой эле карталардын прогресчил илимий принциптерге, идеяларга негизделишине байланыштуу. Байыркы доордон тартып азыркы абалына чейин картографиянын өсүпөнүгүшүнө коомдун, илимдин, техниканын өркүндөшү, картага болгон социалдык талап чоң таасир этти. Илимдин, техниканын жетишкендиктери (аэрофотосъёмка, космостук апараттарды пайдалануу жана башка) карта түзүүнүн мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүдө.

Географиялык карта (1908).

Глобус жана карта

Глобус жана карта - бул биздин дүйнөнүн түзүлүшүн жана географиясын изилдөөгө жардам бере турган эки шайман .

Глобус жана карта

Картанын жана глобустун айырмасы - карта жердин каалаган бөлүгүн (шаарды, экөөнү, өлкөнү же континентти) чагылдыра алат, бирок глобус ар дайым бүтүндөй дүйнөнү чагылдырат.

Карта деген эмне?

Карта айрым географиялык орундарды сүрөттөр жана жалпы контурлар түрүндө чагылдырат. Бул бизге аймактын абадан көрүнүү перспективасын көрсөтөт. Карталар туруктуу же динамикалык болушу мүмкүн. Карталар географияны көрсөтүү үчүн эң көп колдонулганы менен, аларды ар кандай ойдон чыгарылган дүйнөлөрдү же мейкиндиктерди чагылдыруу үчүн колдонсо болот.

Карта деген эмне?

Карталардын жыйнагы атлас деп аталат. Карталар көбүнчө аралыктан, багыттан жана белгилерден турат. Ар бир белгилүү картага коюлган масштаб жердин ортосундагы аралыкты аныктайт.

Чоңураак масштаб чоң аймактарды көрсөтүү үчүн жана чоң масштаб кичинекей аймактарды көрсөтүү үчүн колдонулат. Багытты Түндүк, Чыгыш, Түштүк жана Батыш белгилери чечет.

Кыргызстандын картасы

Карта деген эмне?

Карталардын негизинен физикалык, саясий жана тематикалык карта түрлөрү бар. Физикалык картада тоолор, дарыялар, бөксө тоолор жана башкалар сыяктуу физикалык өзгөчөлүктөр көрсөтүлөт. Саясий картада штаттардын, шаарлардын жана шаарчалардын контурлары көрсөтүлөт, ал эми тематикалык карталарда жолдор, жаан-чачындар жана тармактардын бөлүштүрүлүшү көрсөтүлгөн.

Карта деген эмне?

Карталарды жасоо өнөрү картография деп аталса, карта түзүүчү картограф катары белгилүү. Дүйнөдө эң көп колдонулган карталар бул жолдордун карталары. Алар белгилүү бир көздөгөн жерге маршрут табуу үчүн колдонулат. Google Карталары - кеңири колдонулуучу колдонмо, анда карталардын онлайн жыйнагы, навигация тутуму жана ал тургай сиз жашаган шаардын оффлайн картасы бар.

Глобус деген эмне?

Глобус - бул жердин үч өлчөмдүү сфералык сүрөтү. Глобус дагы башка планеталардын же асман телосунун үлгүсү боло алат. Жердин глобусу жердеги глобус, ал эми башка асмандыктардын глобусу асмандык глобус деп аталат.

Жер шары негизинен эки түстү көрсөтөт; күрөң жана көк. Көк түс океандарды жана башка суу объектилерин билдирет, ал эми күрөң түс жерди көрсөтүү үчүн колдонулат. Глобус сөзүнүн латынча келип чыгышы " globus", бул сфераны билдирет.

Глобус деген эмне?

Биздин заманга чейин 3-кылымдан бери Жер шар экендигин билгенбиз. Эң алгачкы глобус ошол мезгилде азыркы Түркияда ойлоп табылган. Алар азыркы учурдагыдай так болгон эмес. Бүгүнкү глобустар өлкөлөрдү, океандарды жана континенттерди бирдей өлчөмдө чагылдырат.

Глобустар белгиленген огунун айланасында айланат. Октон жер шарын жантайыңкы ыкма менен тегиздөө. Октун ийнелери түндүккө жана түштүк уюлга туура келет. Глобустар бир нече өлчөмдө болот жана айнек, пластик ж.б.у.с материалдардан жасалышы мүмкүн.

Карта менен Глобустун салыштыруу

Салыштыруу параметрлери

Карта

Аныктама

Глобус

Карта - бул кургактык, деңиз, тоолор жана башка физикалык өзгөчөлүктөрдөн турган географиянын графикалык чагылдырылышы.

Өлчөмдөр

Глобус - бул бүтүндөй жерди чагылдырган сфера.

Карта пейзажды эки өлчөмдүү формада чагылдырат.

Кеңдиктер жана Узундуктар

Өкүлчүлүк

Глобус жерди үч өлчөмдүү түрдө чагылдырат.

Кеңдиктер жана узундуктар горизонталдык жана вертикалдык сызыктар катары көрсөтүлгөн.

Кеңдиктер жана узундуктар жер шарын айланып өткөн тегерек жана жарым айлана катары көрсөтүлөт.

Карта дүйнөнү же анын бир бөлүгүн гана чагылдырат.

Маалымат жана толук маалыматтар

Глобус ар дайым бүт дүйнөнү чагылдырат.

Картада жердин географиясы жөнүндө көбүрөөк маалымат жана кеңири маалымат берилет.

Глобус картага салыштырмалуу азыраак деталдаштырылган.

Карта менен Глобустун негизги айырмачылыктары

• Карта географиялык аймакты кагаз бетине түшүрөт. Ал эми глобус болсо, огунун айланасында айланып кете турган шардагы дүйнө картасын чагылдырат.
• Карта эки өлчөмдүү, ал эми глобус үч өлчөмдүү.
• Карта глобуска караганда көбүрөөк маалымат берет, анткени ал кененирээк.
• Глобус - бул жердин оор моделдери, алар оңой менен көчүп жүрө бербейт. Карталарды оңой эле ташууга болот.
• Глобустар карталарга караганда оорураак.
• Карталарды колдонуп, жерди аралап өтсөңүз болот, бирок жер шарында мындай деп айтууга болбойт.
• Кеңдиктер жана узундуктар тегерек жана жарым тегерек формасында глобустарда көрсөтүлсө, карталарда горизонталдык жана вертикалдык сызыктар катары берилген.

Жыйынтык

География - бул биз жашап жаткан дүйнө жөнүндө айтып берген маанилүү изилдөө тармагы. Биз жашаган жерибиз жана бизди курчап турган нерселер жөнүндө билип алабыз. Ошондой эле, ал жерлерди табууга жана багыттоого жардам берет.

Глобус негизинен изилдөө максатында, ал эми карта практикалык максаттарда колдонулат. Глобусту навигация үчүн колдонууга болбойт, анткени жолдордо жана башка деталдары көрсөтүлбөйт, ал эми картада. Карта белгилүү бир аймакты кеңири масштабда чагылдырып, жолубузду табууга жардам берет.

Жыйынтык

Глобустун дагы, карталардын дагы, кемчиликтери дагы, артыкчылыктары дагы бар. Карта глобуска караганда аралыкты жана багытты чагылдырганда анча так эмес. Карталар глобуска салыштырмалуу чакан, жеңил жана аларды башкаруу оңой.

Бүгүнкү күндө карталарды телефонуңуздан акысыз табууга болот! Бирок бул глобус менен бирдей эмес. Глобус курууда колдонулган материалга жараша бир топ кымбатка турушу мүмкүн.

Колдонулган адабияттар:

1 . К.К. Джунушалиева, Р.А. Мырзаева «География» 2018-ж.

2. «Кыргызстан» Улуттук энциклопедиясы. 2-том. Башкы редактору Асанов Ү. А. К 97. Б.: Мамлекеттик тил жана борбору, 2007. 808 бет, илл. ISBN 978 9967-14-055-4

Көңүл бурганыңыздар үчүн

рахмат!