Фатих әмирхан  х ә я т

ФАТИХ ӘМИРХАН Х Ә Я Т

“ Хәят” драматург Равил Сабыр

• ӘСӘРНЕҢ ТЕМАСЫ : ХАТЫН-КЫЗНЫҢ ХОКУКСЫЗЛЫГЫ
• ХОКУКСЫЗЛЫКНЫҢ СӘБӘБЕ : тормышның артталыгы, кешеләрнең иске карашта булуы

СЮЖЕТ СЫЗЫКЛАРЫ

• Мәхәббәт темасы
• Гыймадовлар, Мясниковлар, Рәхимовлар тормышы

ТӨП КАРШЫЛЫК

• Хәят күңелендә туган беренче мәхәббәт хисе
• Һәм аның бу хискә каршы көрәше

Эчке конфликт - кеше күңелендәге каршылык

• Хәятнең мәхәббәт хисен сурәтләүче чаралар
• Гөлләр арасында сайраган сандугач
• Хәят битенең кызыллыгы
• Хәят күзе белән бәяләнгән Михаил
• Хәятнең төн йокламый уйлап чыгуы
• Бик матур кояшлы көн
• Матур таң – Хәятнең тәүге мәхәббәте ул.

Табигать матурлыгы

• Сандугачның мәхәббәт турында җырлавы
• Һаваны аңкыткан чәчәк исләре
• Агач арасыннан төшкән челтәрле кояш нурлары

• Хәят матурлыгы
• “ Чишенеп эчке күлмәктән генә калгач, көзге алдына барып толымнарын сүтте дә куе, озын, тәртипсез, ләкин матур таркалган чәчләрен ал якка,күкрәк өстенә чыгарып куйды һәм, көзгедән карап, үз сурәтеннән үзе кәефләнде; эчке күлмәктән һәм куе чәчләр арасыннан күренә торган җиңелчә генә алсурак ак муен, урта гына, ләкин бик беленерлек калкып тора торган күкрәк, кружева арасыннан чыгып тора торган , коеп куелган шикелле матур иңнәр,тулырак кына, ләкин арыклыктан ерак түгел кулчыклар – көзгедән күренгән матур йөзнең кушымталары иде”

• Хәят - табигать баласы, табигать кебек ирекле, бәхетле

• Сандугач соңгы вакытларда күрше бакчасында сайрый башлады. Ни өчен?
• Хәят табигатьтән аерыла.
• Автор табигать кебек ирекне, матурлыкны башка кеше бакчасына күчерә.
• Борһан абзый йортының үзгә йорт булуына киная ясый.

• Мәхәббәтне җиңәрлек көчне табыгыз
• Тормыштагы иске гадәтләр
• Хәят үз мәхәббәтенә каршы үзе көрәшә, ягъни намусы каршы тора

• Намус нәрсә ул?
• Намус – үз тәртибеңне, эш кыланышларыңны бәяләү хисе.
• Намус – бөтен барлыгың игелеккә юнәлгән булуга ышану ул.
• Намус – шәхеснең үз хакыйкате итеп кабул ителгән әхлак ул.

• Хәятнең Галигә булган хисләре сәбәбе
• Гали - чибәр, белемле, әдәпле мөселман егете.
• Михаилга ошаган: студент, әдәпле, акыллы.

• Хәят нәрсәдән курка?

• Узган гомеренең мәгънәсезлеге һәм киләчәк язмышы өчен курка
•  

Метафоралар

• 1. Тыштагы буран
• Татарларның иске гадәтләренә каршы чыккан тормыш таләбе

Бу- Хәятнең эчке кичерешләре. Ул үзенең сизгер күңеле, борчулы йөрәге белән үз йортларындагы тынчу һавага, бертөрлелеккә, кешеләрнең бөтен иреген буып торган кануннарга каршы чыга.

• 2. Рәхимовлар өендәге рәсем:
• урман һәм “Аятелкөрси”
• Урман һәм “Аятелкөрси”
• Икесе дә матур рамкага алынган.
• Урман - табигатьнең үз матурлыгы.
• “ Аятелкөрси” – иске гадәтләрнең матур итеп бирелүе.

Хәят кичерешләре

• Михаилны ярата, ләкин мөселман булмаганга мәхәббәтеннән баш тарта.
• Гали мөселман, ләкин таныша алмый (ярамый).
• Салихка кияүгә чыгаргамы-юкмы дип икеләнә һәм ризалаша.

Әсәрдәге каршылык

• Хәятнең үзе күрмәгән, белмәгән кешегә кияүгә чыгарга теләмәве
• кияүгә чыгарга үз-үзен мәҗбүр итүе
• Эчке каршылыкның бирелеше
• Хәятне берәү дә орышмый, мәҗбүр итми.
• Ул үзенең ярата алмау, икеләнү, курку хисе белән ялгызы үз эчендә көрәшә.
• Ягъни , Хәят үзенең иреккә омтылу теләге белән көрәшә. Каршылыкның икенче ягында ирексезлек белән килешү.

Ни өчен язмышы белән килешә?

• Хәят, бер яктан иреккә омтыла, үзенә охшаган егетне яратырга, үзе яраткан егеткә кияүгә чыгарга тели. Икенче яктан , әти-әнисенең моңа каршы килүен белә. Ә ул әти-әнисе сүзен тыңларга, алар сүзеннән чыкмаска күнеккән.
• Буйсынуны Хәят кабул ителергә тиеш хакыйкать дип исәпли.

• Хәятнең Салихка мөнәсәбәте

•   Юньле кеше булуына шикләнә, кияүгә чыгарга мәҗбүр булачагын яхшы аңлый
• Тормыш чынлыгына кул селти, үзен хыялы белән юата.
• Аңарда булмаган сыйфатлар өсти, хисләрен дә матур итеп фараз итә.
• Үзе теләгән кием кидерә, үзе теләгән җырын җырлата, торачак йортын үзе күрергә теләгәнчә бизи.
• Үзен үлеп ярата торган егет итеп фараз итә
• Салихка мәхәббәт хисе тудырырга тырыша

• Ясалма мәхәббәт Хәятне бәхетле итәрме?
• Хәят Михаилга һәм Галигә карата туган мәхәббәтен сүндерде. Хәзер үзе яратмаган кешене яратырга тырыша.Бу бәхет - каршылыклы бәхет. Хыял тудырган шатлык астында хәсрәт, бәхетсезлек ятарга мөмкин.

Метафоралар

• Агачлар арасыннан челтәрләнеп төшкән яктылык
• Михаилга булган мәхәббәт хисен Михаилның рус милләтеннән булуы күләгәли
• Салихка карата мәхәббәт шиккә алына.
• Батистны ялгыш кисү
• Әнисе тиз тынычландыра. Монысы бозылса, икенчесе бетмәс, ди һәм Салихның портретын тоттыра.

Хәят бәхетлеме?

• Мәхәббәтне уйлап чыгармыйлар.
• Мәхәббәт чәчәкләр арасында сайраган сандугач, зәңгәр күктән төшкән кояш нурлары кебек, кеше теләгенә буйсынмый торган табигый хис ул. Уйлап чыгарылган мәхәббәт белән берәүнең дә бәхетле булганы юк.
• Димәк, Хәят бәхетле дә бәхетсез дә.

•  
• Мясниковлар тормышы
• Шау-шулы, күңелле, ирекле тормыш. Яшьләр үз ирекләре белән яшиләр: дуслары белән мәҗлесләргә җыелалар, уйныйлар, көлешәләр, хисләрен яшермичә әйтәләр. Бар да белемле. Кайсы гимназиядә, кайсы университетта укый.

• Гыймадовлар тормышы
•  
• Бу гаиләдә намаз укыйлар, сәүдә итәләр. Гаиләдәге кануннар: руслар белән аралашырга, хәтта рус егетләренә кхренеп йөрергә дә була, әмма аларны яратырга ярамый. Татар ирләренә күренергә дә, йөзләрен күрсәтергә дә, алар белән танышырга да ярамый
•  
• Рәхимовлар тормышы

• Бу гаиләдә балаларга белем бирергә тырышалар. Театрларга, танцыларга йөриләр.Өйләрендә кыйммәтле рәсемнәр эленеп тора, музыка кораллары бар.(Мясниковлар тормышына охшаган) Гаиләдә тыюга гына корылган иске кануннар хөкем сөрә.
• Бу гаиләдә балаларга белем бирергә тырышалар. Театрларга, танцыларга йөриләр.Өйләрендә кыйммәтле рәсемнәр эленеп тора, музыка кораллары бар.(Мясниковлар тормышына охшаган)
• Гаиләдә тыюга гына корылган иске кануннар хөкем сөрә.
•  

• Хәятнең тормышында ниләр чагылыш таба?
• Мясниковлар дачасындагы ирек
• Рәхимовлар өендәге муллык тудырган хисләр
• Үз өендә тәрбияләнгән намус, эч пошуы бар.

• Хәяткә кем ярдәм итә ала? (авторның фикере)
• Берәү дә ярдәм итә алмый.
• Бер генә юл: татарлар тормышындагы искелекне җимерү. Аларны мәдәният юлына бастыру.
• Бүген тормышта барган үзгәрешләр чорында сез автор фикере белән килешәсезме?