ԵՂԻՇԵ_ՉԱՐԵՆՑ Կենսագրությունը

ԵՂԻՇԵ ՉԱՐԵՆՑ 1897-1937

բանաստեղծությունը 16 տողանի արձանագրություն է ՝փորագրված վիթխարի ժայռի վրա,որը կտակված է դարերին: Էդվարդ Ջրբաշյան Եղիշեն մեր նոր ժամանակների շեմքին և նույն այդ ժամանակներում ծնված մեծագույն բանաստեղծն է.ավելին քան բանաստեղծ , տեսանողը այդ նույն ժամանակների,որի արգասիքը եղավ նա՝իր խռովահույզ հոգով, արձագանքը՝իր բոցաշունչ լեզվով, ու պողպատաձույլ պատկերացումը՝իր մտայնությամբ:Եղիշեն նրանցից էր, որ բացի իր ժամանակինը լինելուց՝բացատրությունն ու այդ ժամանակի տեսանելի ու շոշոփելի մարմնացումը եղավ:Հին դարերում նման մարդկանց մարգարե էին անվանում: Վահրամ Փափազյան " width="640"

Մեծերը Չարենցի մասին

• Ինքն է ՝Չարենցը՝մարտիկը և արքան,մարդու հայրենիքի այս հարատև կռվի ոչ մի պահը չուրացած և ոչ մի մարտը չշրջանցած,արյուն տվող գահակալ բարձունքի հասած մարտիկը:

Հրանտ Մաթևոսյան

• Այսօր հատկապես , առայժմ գոնե,Եղիշե Չարենցն է միակ իսկական պոետը կովկասահայ իրականության մեջ:

Վահան Տերյան

• բանաստեղծությունը 16 տողանի արձանագրություն է ՝փորագրված վիթխարի ժայռի վրա,որը կտակված է դարերին:

Էդվարդ Ջրբաշյան

• Եղիշեն մեր նոր ժամանակների շեմքին և նույն այդ ժամանակներում ծնված մեծագույն բանաստեղծն է.ավելին քան բանաստեղծ , տեսանողը այդ նույն ժամանակների,որի արգասիքը եղավ նա՝իր խռովահույզ հոգով, արձագանքը՝իր բոցաշունչ լեզվով, ու պողպատաձույլ պատկերացումը՝իր մտայնությամբ:Եղիշեն նրանցից էր, որ բացի իր ժամանակինը լինելուց՝բացատրությունն ու այդ ժամանակի տեսանելի ու շոշոփելի մարմնացումը եղավ:Հին դարերում նման մարդկանց մարգարե էին անվանում:

Վահրամ Փափազյան

• Ի՞նչ կարող ես գրել հրաշքի մասին։ Նաիրին ծնեց Չարենցին։ Պատռվեց հողը, կանաչ ծիլը բացեց աչքերը ու նայեց շուրջը։ Ժայռակոփ պատկերներ և սեպգրեր տեսավ, տեսավ ծաղկազարդ մագաղաթներ և ձուլածո տաճարներ՝ բայց ծով արյան ու ծավ ցավերի մեջ։ Սիրտը մղկտաց։ Բարձրացրեց գլուխը՝ տեսավ շողացող Արևը։ Հուսադրվեց։ Շարժեց արմատները, զգաց, որ հիմքը բազալտ է։ Թինդ առավ։ Եվ իր բազալտե հայրենիքի արցունքները սրբելու համար մխրճվեց փոթորիկների մեջ ու ելքեր որոնեց։ Բարձրացավ ժամանակի սամումը, երկինքը սևակնեց ու բոցավառվեց։ Ու նա որոտաձայն կանչում էր Մհերին՝ փնտրելով Ագռավաքար տանող ճամփան... Չարենցը լեգենդ էր։ Ի՞նչ գրես լեգենդի մասին։ Գուցե կանխորոշվա՞ծ էր նրան ողջակիզվել իբրև տառապանքի, մաքառման ու հավատի խորհրդանշումն... Ո՞վ գիտե։ Մարտիրոս Սարյան

• Ինձ մինչև օրս էլ անհավանակն է թվում, որ «Դանթեական առասպելը» գրված է տասնութամյա պատանու ձեռքով։ Անհավանական ու զարմանալի։ Հիրավի, որտեղի՞ց այդքան կյանքի իմացություն, խորասուզումների այդպիսի կարողություն, խորհրդածությունների այդպիսի ներհունություն, այդպիսի լեզու և, վերջապես, այդպիսի անթերի կատարում... Տառապանքն է երևի, որ ժամանակից շուտ ոտքի է հանել պատանու հոգում նիրհող ուժերը :
• Վահագն Դավթյան

• Չեմ էլ հիշում, թե երբ եմ առաջին անգամ լսել կամ կարդացել «Ես իմ անուշ Հայաստանին»: Երբեք բերանացի չեմ սովորել՝ պարզապես գիտցել եմ։ Ինձ թվում է, թե Սահակի ու Մեսրոպի աղոթքների հետ էլ բերել եմ։ Դա մեր այսօրվա աղոթքն է։ Աղոթ, որը կարելի է թե' մտքում հյուսել, թե' մրմնջալ շշուկով, թե' արտասանել բարձրաձայն։ Իսկ ինչի՞ հետ համեմատես «Ես իմ անուշը»: Քիչ կլինի ասել, թե բանաստեղծություն է։ Պոեմ էլ չէ, վեպ՝ նույնպես, որովհետև իրենց ծավալով, մոնումենտալությամբ հանդերձ դրանք կյանքը ներկայացնում են այս կամ այն մասշտաբով։ «Ես իմ անուշ Հայաստանին», ավելի շուտ, բոլոր մասշտաբներից դուրս պաննո է։ Պաննո՝ հասցված ժողովրդական էպոսի աստիճանին։ Դա անհիշելի ժամանակներից եկող Հայասա-Ուրարտու-Արմենիա երկրի համապարփակ պաննո-դիմանկարն է։ Դա մեր ազգի կենսագրության ու վարքի կենդանի արտացոլքն է, մեր կրած տառապանքների ու փայփայած իդեալների, մեր անկումների ու վերելքների, արհավիրքների ենթակա մեր ճակատագրի ու անմեռ մնալու մեր ձգտման գեղարվեստական սինթեզն ու բյուրեղացումն է։ Այդպիսի մի երկ աշխարհ բերելու համար պետք էր ամենաքիչը կիսաաստված լինել։

Մարտիրոս Սարյան

• Չարենցն այն երևույթներից է, որոնց մոտից անտարբեր անցնելը նախ մեղք է, և հետո, վերջապես, հանցանք։ Իսկ ես մեկից ավելի պատճառներ ունեմ չկարենոլւ անբարբառ անցնել Եղիշեի մոտից, մանավանդ, երբ այդ երջանիկ օրերի հիշողությունը ծանրանում է գրչիս ծայրին։ Եղիշեի կյանքի ընկերը չկարողացա լինել. բուռն էր նրա ապրելակերպը և դրանով ներհակ իմ ըմբռնած կենցաղավարության ձևերին, բայց եղա նրա ստեղծագործության ընկերը, որովհետև չէր կարելի մի սիրտ ունենալ և չզգալ ու չենթարկվել նրա լայնաշունչ բանաստեղծությանը, թեև երբեմն ուլրտա-ժամանակակից, բայց երբեմն էլ Եզեկիելի մարգարեությունը հիշեցնող բիբլիական շեփորումին, որի համատարած նվագը թե' մեռնող անցյալի հուսահատ կանչը եղավ և թե' նոր ծագող վաղվա ուրախության աղաղակը։ Եղիշեն գրել էր մի փոքրիկ թատերգություն, ավելի շուտ մի քաղաքական պամֆլետ, որի կարճ տողերում և փոքրաթիվ էջերում կարողացել էր ամփոփել իր ժամանակի շունչը, երբեմն հասնելով նույնսիկ Արիստոֆանի ամեն ինչ ձաղկող հումորին, ամեն ինչ բուժող Ռաբելի ծիծաղին, ամե'ն դիմակ պատռող Դանթեի ակնարկին... Այդ պամֆլետը կոչվում էր «Կապկազ թամաշա»: Եվ 1926 թատերաշրջանում, Թիֆլիսի Հայկական Դրամատիկ բեմի վրա ինձ վիճակվեց բեմադրել այդ գործը և ինքս անձնավորել այդ գործի գլխավոր կեպար՝ Ղարայի դերը։ Ահա այդ կարճատև փորձերի ընթացքում ճանաչեցի ու հասկացա Չարենցին։ Մեր ազգի մեծագույն ու արժեքավոր մի հատվածի կործանումին ականատես այդ մարդը՝ աշխարհասասան մի ցասումի համառ կուտակումն էր, ինչպես և չտեսնված մի վրեժի ամենակործան պոռթկումը։ Քիչ է պատահել ինձ որևէ գործի վրա աշխատել հեղինակի ներկայությամբ, ինչպես և նրա մասնակցությամբ։ Եվ ահա այդտեղ, խաղարկելիս գործը կամ այն վերլուծելիս, ակամայից խուզարկեցի ու վերլուծեցի բանաստեղծ բարեկամիս սիրտը, մի ավելորդ անգամ ևս զարմանալով կենսունակության վրա բազմաչարչար ժողովրդիս, որ իր բազմադարյան գոյոթյան ընթացքում կարողացել է միշտ ծնունդ տալ իր հավաքական պոռթկումը աշխարհիս չորս ծագերին խոսող բանաստեղծների։ Չարենցի նման մարդիկ եթե գնում են էլ՝ մնում են միշտ ։

Վահրամ Փափազյան

• Ինձ վրա մեծ տպավորություն թողեցին նրա «Դանթեական առասպել»-ը և «Տաղարան»-ը, լիրիկական մի շարք բանաստեղծություններ, մանավանդ նրա հայրենասիրական բանաստեղծությունը՝ մեծ խորքով «Ես իմ անուշ Հայաստանին»: Ինձ համար, առանց չափազանցության, բոլորովին օբյեկտիվ կերպով կասեմմ, որ հայ տառերով, հայ բառերով այդպիսի բանաստեղծություն չի գրված հայրենասիրության տեսակետից։ Դա եզակի, աննախընթաց բան է։ Նույնիսկ կարելի է ասել, որ եվրոպական, համաշխարհային գրականության հայրենասիրական ժամնրի բանաստեղծություններ այդպիսի թափով, այդպիսի ընդարձակ խոսքով գրված բան գոնե ես չեմ հիշում։

Ավետիք Իսահակյան

• Չարե՜նցը, Չարե՜նցը... «Ես իմ անուշ Հայաստանի արևահամ բառն եմ սիրում...»: Անոր չհանդիպած գիտեի արդեն իր այս քերթվածը։ Սկսած էի արտասանել Ամերիկայի մեջ։ Ամեն մեկ բառ բացատրել տված էի ու գրեթե գոց սորված։ Զայն մինչև այսօր կնկատեմ մեր երկրին, մեր հողին, մեր պատմության նվիրված ամենեն գեղեցիկ երգը, գովաբանական աղոթքը։ «Հայր մեր»-ին նմանվող աղոթք մը։ Վիլյամ Սարոյան

բանաստեղծության հնչյունային տեղաշարժի արդյունքում: Չարենցն այսպես է մեկնաբանել իր գրական կեղծանունը.: " width="640"

Գրական անունը

• Ըստ Գուրգեն Մահարու` Չարենց ազգանուն ուներ Կարս ժամանած մի բժիշկ:
• Ըստ Կարինե Քոթանճյանի բանաստեղծը մանկուց եղել է չար երեխա:Այդ պատճառով մկրտվել է Չարենց:
• Ըստ Անուշավան Ջիդեջյանի անունն առաջացել է Պուշկինի բանաստեղծության հնչյունային տեղաշարժի արդյունքում:
• Չարենցն այսպես է մեկնաբանել իր գրական կեղծանունը.:

ալմանախում լույս տեսավ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն:Նույն թվականին լույս է տեսնունմ Աստղիկ Ղոնղխչյանին նվիրված բանաստեղծությունների ժողովածուն:Սկսվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմը: 1915թ. զինվորագրվել է հայ կամավորական գնդերից մեկին:Այդ տարիների տպավորության տակ գրում է պոեմը: 1916թ. բանտից հեռանում է Թիֆլիս,Կարս,ապա Մոսկվա: 1919թ. ուսուցչություն է անում Բաշքյադիկլար գյուղի դպրոցում: 1920թ. սեպտեմբերին թուրքական արշավանքի հետևանքով դպրոցը փակվում է: " width="640"

Կենսագրությունը

• Ծնվել է 1897թ. Մարտի 25-ին,Կարսում:Նախնական կրթությունը ստացել է Ջամբազյան դպրոցում:Հայրը Աբգար Սողոմոնյանն էր, մայրը՝Թեկղի Միրզոյանը:Չարենցն ուներ 3 եղբայր և 3 քույր:
• 1908-1912թթ. Սովորել է Կարսի ռեալական ուսումնարանում:
• 1914թ. Թիֆլիսում ալմանախում լույս տեսավ բանաստեղծությունների առաջին ժողովածուն:Նույն թվականին լույս է տեսնունմ Աստղիկ Ղոնղխչյանին նվիրված բանաստեղծությունների ժողովածուն:Սկսվում է Առաջին համաշխարհային պատերազմը:
• 1915թ. զինվորագրվել է հայ կամավորական գնդերից մեկին:Այդ տարիների տպավորության տակ գրում է պոեմը:
• 1916թ. բանտից հեռանում է Թիֆլիս,Կարս,ապա Մոսկվա:
• 1919թ. ուսուցչություն է անում Բաշքյադիկլար գյուղի դպրոցում:
• 1920թ. սեպտեմբերին թուրքական արշավանքի հետևանքով դպրոցը փակվում է:

, , ռադիոպոեմները: 1920-1921 թթ. զբաղեցնում է արվեստի բաժնի վարչի պաշտոնը:Գրում է ,, պոեմները: 1921թ. ամուսնանում է Արփիկ Տեր-Աստվածատրյանի հետ:Կնոջն է ձոնել ժողովածուն: 1922թ. դելուկլարացիայից հետո դառնում է նորագույն շրջանի հայ գրականության առաջնորդը: 1924թ. նոյեմբերին մեկնում է ճանապարհորդության:Այցելում է Թիֆլիս,Իտալիա,Ֆրանսիա,Հունաստան: 1925թ.ստանձնում է գրական կազմակերպության ղեկավարությունը: " width="640"

• 1920թ. լույս է տեսնում նրա , , ռադիոպոեմները:
• 1920-1921 թթ. զբաղեցնում է արվեստի բաժնի վարչի պաշտոնը:Գրում է ,, պոեմները:
• 1921թ. ամուսնանում է Արփիկ Տեր-Աստվածատրյանի հետ:Կնոջն է ձոնել ժողովածուն:
• 1922թ. դելուկլարացիայից հետո դառնում է նորագույն շրջանի հայ գրականության առաջնորդը:
• 1924թ. նոյեմբերին մեկնում է ճանապարհորդության:Այցելում է Թիֆլիս,Իտալիա,Ֆրանսիա,Հունաստան:
• 1925թ.ստանձնում է գրական կազմակերպության ղեկավարությունը:

• 1930թ. սկսվում են հալածանքներ գրողների, հասարակական գործիչների նկատմամբ:
• 1936թ. ենթարկվում է տնային կալանքի:
• Աղասի Խանջյանի դավադիր սպանությունից հետո Չարենցը մնում է միայնակ:
• 1937թ.աշնանը ձերբակալում են նաև կնոջը՝ Իզաբելլային: Նոյոմբերի 28-ին բանտի հիվանդանոցում մահանում է ժամանակի մեծագույն բանաստեղծը:
• Նրան թաղեցին գիշերը,Երևանից Էջմիածին տանող խճուղու ձախ կողմում՝Հրազդանի աջ ափին:
• 1936թ. դեկտեմբերին 15-ին գրել է.

Իմ մահվան օրը կիջնի լռություն,

Ծանր կնստի քաղաքի վրա

Ինչպես ամպ մթին կամ հին տրտմություն,

Կամ լուր աղետի՝թերթերում գրՎած:

Անձնական կյանքը

• 1920-1921 թվականներին Եղիշե Չարենցն ապրում էր իր կյանքի ամենաբուռն օրերը։ Այդ աննախադեպ եռուզեռը նրան պարտադրել էր ոչ միայն ազգային, քաղաքական և հանրային կյանքը, այլև՝ անձնական ճակատագիրը։ Սիրո հրդեհը այրում էր 23-24-ամյա երիտասարդի հոգին։ Եվ մեկը չէր նրա սերը, այլ մի քանիսը։ Հետագայում այս մասին նա գրել է, ասելով․
• Ես արդեն անցել եմ ճանապարհը Երկրային բոլոր հույզերի․․․
• Արտաքուստ բարեկիրթ, անգամ սառը, բայց ներքուստ վարար ու կրքոտ սեր է նա տածել բանաստեղծուհի Արմենուհի Տիգրանյանի (Մենուհի, 1888-1962) հանդեպ, որը նրանից մեծ էր տասը տարով։ Ա․ Տիգրանյանին ձոնած նրբակիրթ երգերը «Էմալե պրոֆիլը Ձեր» խորագրով տպագրվել է մամուլում 1921 թվականին և երկերի ժողովածուի առաջին հատորում՝ 1922 թվականին։ Չարենցի սերն ամենևին անպատասխան չի եղել։ Դա են վկայում 1964թվականին տպագրված բանաստեղծությունների ձեռագիր թերթիկները, որոնք նախկինում պահվել են Ա․ Տիգրանյանի մոտ։ Այդ թերթիկների հակառակ երեսին ոչ Չարենցի ձեռքով գրված է երկու բանաստեղծություն։ Ամենայն հավանականությամբ դրանց հեղինակը Արմենուհի Տիգրանյանն է։

 ժողովածուն։ Աստղիկը եղել է երաժիշտ և սովորել է Կարսի,Թիֆլիսի երաժշտանոցներում։ Չարենցը շատ մտերիմ էր նաև Աստղիկի հորեղբոր տղաների հետ։ " width="640"

• Հայտնի է Չարենցի մոլեգին սերը բանաստեղծուհի Լեյլիի(Փառանձեմ Սահակյան Տեր-Մկրտչյան, 1884-1951) հանդեպ, որը նրանից մեծ էր տասներեք տարով։ Նրան ևս Չարենցը նվիրեց բանաստեղծությունների առանձին մի շարք՝ «Փողոցային պչրուհուն», որը ևս տպագրվեց երկերի ժողովածուի առաջին հատորում՝ 1922 թվականին։ Ի դեպ, այդ շարքը Չարենցը գրել է Լեյլիի ալբոմում, որը սկսվում է Արմենուհի Տիգրանյանի ձեռքով գրված «Նորը լավ է, քան թե հինը․․․» եռատուն բանաստեղծությամբ՝ թվագրված1919, ապրիլի 13, Թիֆլիս։ Սա նշանակում է, որ Արմենուհին և Լեյլին մտերմներ են եղել, որոնց ընդհանուր մտերմությունը վայելել է և Չարենցը։ Նշենք նաև, որ Արմենուհին կոմպոզիտոր Արմեն Տիգրանյանի քույրն է։Աստղիկ Ղոնախչյանը եղել է Չարենցի առաջին սերը, ում էլ նվիրել է  ժողովածուն։ Աստղիկը եղել է երաժիշտ և սովորել է Կարսի,Թիֆլիսի երաժշտանոցներում։ Չարենցը շատ մտերիմ էր նաև Աստղիկի հորեղբոր տղաների հետ։

• Կարինե Քոթանճյանի  հետ մտերմությունը եղել է ոչ միայն անձնական, այլ նաև ստեղծագործական։ Նրան է նվիրել ամբողջ «Ծիածան» շարքը։ 1917 թ․ մարտին Չարենցը հեռանում է Մոսկվայից՝ կայարանում կարդալով Կարինեի համար գիշերը գրված բանաստեղծությունը՝ «Հեռացումի խոսքեր»։
• Լյուսի Թառայանի նկատմամբ Չարենցը նույնպես անտարբեր չի եղել։ Նա եղել է դերասանուհի, ապրել է  Բաքվում։ Չարենցը և Լյուսի Թառանյանը հանդիպել են 1918  թվականին շատ կարճ ժամանակ։ Չարենցն իր «Չարենցնամե» պոեմում գրել է․ «Ես երբեք չեմ մոռանա, Թառայա՛ն»։ Նրա «Բրոնզե քույր իմ, բրոնզե հարս» բանաստեղծությունը նույնպես նվիրված էր Լյուսիին։ 1930-ական թվականներին կնոջ մահից հետո Չարենցը մտադրվում է ամուսնանալ։ Թեկնածուների մեջ էր նաև այն տարիների Երևանի գեղեցկատես կանացից մեկը՝  Արաքսյա Մանուկյանը , որով հետագայում գերվել է նաև  Ավետիք Իսահակյանը ։ Այդ կինը  1930   թվականի սկզբին կորցրել էր ամուսնուն՝   Ստեփան Մանուկյանին , որի աճյունը հիմա հանգչում է Կոմիտասի անվան պ անթեոնում ՝ Հովհաննես Հովհաննիսյանի  կողքին։ Մանուկյանների ընտանիքի հետ Չարենցը մտերիմ էր դեռևս  1924   թվականից, իսկ Արփիկն ու Արաքսյան եղել են մտերիմ ընկերուհիներ։ Չարենցի ամուսնական առաջարկը Արաքսյան մերժում է, իսկ Չարենցը շարունակում է նրան ձոնել իր ստեղծագործությունները՝ «Արաքսյային», «Ու՞ր ես, Արաքս»։

• 1931  թվականի սեպտեմբերի 29-ին Չարենցը պաշտոնապես գրանցում է ամուսնությունը   Իզաբելլա Կոդաբաշյանի  հետ։ Բանաստեղծին Իզաբելլան երկու դուստր է պարգևում՝ Աստղիկը և Արփենիկը։ Վերջինիս Չարենցին Ադոկ էր անուն։
• Ամբողջ կյանքի ընթացքում, սակայն, Չարենցը չի մոռանում իր առաջին կնոջը՝   Արփենիկ Տեր-Աստվածարյանին , ով ծնվել էր   1888   թվականին   Նախիջևանում ։ նախնական կրթությունը ստացել է   Թիֆլիսի  Գայանյան ուսումնարանում, ապա ուսումը շարունակել է Մոսկվայյի ուսուցչական համալսարանում։  1920   թվականին գալիս է   Երևան  և աշխատանքի անցնում հատուկ խնդիրներ ունեցող երեխաների ամերիկյան որբանոցում։ Այստեղ էլ կայանում է Չարենցի հետ նրանց հանդիպումը և մեկ տարի անց նրանք ամուսնանում են։ Արփենիկին Չարենցը սիրել է բարձրագույն սիրով։ Բնավորությամբ նա եղել է մեղմ ու սրտակից ընկեր, տխուր պահերին երգել Չարենցի համար։ Եվ որ ամենակարևորն է՝ հասկացել բանաստեղծին, ներել նրա մոլորությունները, սիրային պատմությունները, կենցաղային և գրական վեճերը։ Արփիկը հոգեկան նեցուկ է եղել Չարենցին և սատար կանգնել նրան մշտապես։ Արփիկի մահը Չարենցը շատ ծանր է տարել։ Կնոջ հուղարկավորության ժամանակ ամբողջ ճանապարհին, որ ձգվել էր դեպի ներկայիս Կոմիտասի այգին, այսինքն՝ նախկին Մլեր կոչված գերեզմանոցը, կյանքից հուսահատ ու ցավից տառապագին Չարենցը գոռացել է ու ողբացել։ Գերեզմանափոսի մոտ կանգնած դիմադրել է, չի թողել, որ դագաղը գերեզմանափոս իջեցնեն, ստիպել է բացել կափարիչը։ Ոմանք պատմում են, որ Արփիկի դագաղում ապակյա տարայի մեջ ամփոփված, Չարենցը բանասեղծություններ է թաղել։ Այդ սերը հետագայում շատ է ներշնչել բանաստեղծին։ «Էպիքական լուսաբացը»՝ «Նվիրում եմ գիրքս հիշատակին կնոջս, ընկերոջս, հերոսական բարեկամիս՝ Արփենիկ Չարենցին» ընծայագրով ձոնել է նրան։ Գրքում Արփենիկի հիշատակին նվիրված է նաև երկու սոնետ՝ «Իմ բարեկա՛մ, իմ սե՛ր, հերոսական ընկեր», «Մենք ապրեցինք քեզ հետ մի վիթխարի դարում»։ Նրան է ձոնել նաև «Տաղարան» ժողովածուն։

Եղիշե Չարենցի հայրը

Չարենցը դստեր հետ

Արփենիկ Տեր-Աստվածատրյան. Չարենցի առաջին կինը

Իզաբելլա Կոդաբաշյան. Չարենցի երկրորդ կինը

Ինչքան որ հուր կա իմ սրտում-

բոլորը քեզ, Ինչքան կրակ ու վառ խնդում–

բոլորը քեզ, Բոլո~րը տամ ու նվիրեմ, ինձ ո՛չ մի հուր թող չմնա՝

Դո~ւ չմրսես ձմռան ցրտում,-

բոլո~րը քեզ…

Եվ գուցե միայն սենյակում մի խուլ,

Գլուխը թեքած պատկերիս վրա՝ Կնայի մի կին աչքերիս տխուր, Եվ կարցունքոտվեն աչքերը նրա:

Չարենցը և Իսահակյանը Վենետիկի Ս.Մարկոսի հրապարակում

Չարենցն ու Մարտիրոս Սարյանը

Իսահակյան,Չարենց, Աղասի Վարդանյան, Համլիկ Թումանյան

Միքայել Մազմանյան,Մարտիրոս Սարյան,Չարենց,Իզաբելլա

ալմանախում տպագրվում է բանաստեղծությունը: 1914թ. լույս է տեսնում բանաստեղծությունը՝ նվիրված Աստղիկ Ղոնդախչյանին: 1915թ. լույս է տեսնում պոեմը: 1918-20թթ. գրում է , , պոեմները և շարքը: 1920-21թթ. գրում է , , ռադիոպոեմները: 1922-24թթ. ստեղծվում են , ժողովածուները պոեմը: " width="640"

Ստեղծագործություններ

• 1912թ. Թիֆլիսի ալմանախում տպագրվում է բանաստեղծությունը:
• 1914թ. լույս է տեսնում բանաստեղծությունը՝ նվիրված Աստղիկ Ղոնդախչյանին:
• 1915թ. լույս է տեսնում պոեմը:
• 1918-20թթ. գրում է , , պոեմները և շարքը:
• 1920-21թթ. գրում է , , ռադիոպոեմները:
• 1922-24թթ. ստեղծվում են , ժողովածուները պոեմը:

Երկերի մատենագիտություն

• Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան, Ղարս,1914
• Կապուտաչյա հայրենիք, Թիֆլիս,1915
• Դանթեական առասպել, Թիֆլիս,1916
• Ծիածան, Մոսկվա,1917
• Սոմա,Թիֆլիս,1918
• Ամբոխները խելագարված, Թիֆլիս, 1919
• Բոլորին,բոլորին,բոլորին,Երևան,1920
• Պոեզոզուռնա,Մոսկվա,1922
• Ռոմանս անսեր,Մոսկվա,1922-23
• Կոպկազ թամաշա, Թիֆլիս,1923
• Հիշողություններ Երևանի ուղղիչ տնից,Թիֆլիս,1927
• Գիրք ճանապարհի,Երևան,1934
• Երկիր Նաիրի, Երևան, 1934
• Մաճկալ Սաքոյի պատմությունը, Երևան,1936

Ստեղծագործություններ

Մարդու և բանաստեղծի ճակատագիրը

Հայրենիքի ճակատագիրը

Դանթեական առասպել -1915 Սոմա -1918 Վահագն -1916 Ամբոխները խելագարված -1919 Նաիրի երկրից -1920 Դեպի ապագան -1920 Բրոնզե թևերը կարմիր գալիքի-1920

Մահվան տեսիլ -1920

Երեք երգ տխրադալուկ աղջկան -1914 Հրո երկիր -1913-1916 Տեսիլաժամեր -1915 Լիրիկական բալլադներ -1915-1917 Ծիածան -1917 Հեռացումի խոսքեր -1917 Տաղ անձնական -1919 Ողջակիզվող կրակներ -1918-1920 Էմալե պրոֆիլը Ձեր -1920-1921 Փողոցային պչրուհուն -1920-1921 Տաղարան -1920 Երկիր Նաիրի -1924 Խմբապետ Շավարշը -1929 Էպիկական լուսաբաց -1930 Գիրք ճանապարհի -1933-1934

Հայաստանին

Ես իմ անուշ Հայաստանի

Պետհրատում 1928-1935 թթ. աշխատել է Եղիշե Չարենցը։ Տեղադրվել է ծննդյան 100 ամյակի առթիվ

Եղիշե Չարենցի հուշարձանը Երևանում

Չարենցի տուն-թանգարանը Երևանում

Եղիշե Չարենցի հուշատախտակը Երևանի  Մաշտոցի պողոտայում

Չարենցի կամար, ՀՀ  Կոտայքի մարզ

Չարենցի արձանը Երևանում

Ինչպես անհաս փառքի ճամփա՝ ես իմ Մասիս սարն եմ սիրում:

: " width="640"

Հետաքրքիր փաստեր Չարենցի կյանքից

• Չարենցի և Իսահակյանի առաջին հանդիպումը Մի անգամ,երբ ԻսահակյանըԿարսում զբոսնում էր հյուրանոցի բակում, պատանի Եղիշեն տեսնում է նրան ու կախարդվածի պես, հիացած նայում:Վարպետին դուր չի գալիս այդ սևեռուն հայացքը և ապտակում է Եղիշեին: 1925 թ. նրանք հանդիպում են Վենետիկում: Մտերմիկ զրույցի ժամանակ Չարենցը հիշեցնում է միջադեպը:Վարպետը ծիծաղելով պատասխանում է. -Դե,ոչինչ,Եղիշե ջան, դա ուստա-սիլլասի է եղել:Ապտակս ուժգին է եղել, դրա համար էլ լավ բանաստեղծ դարձար:
• Լավ է մարդ ոտքից բոբիկ լինի, քան խելքից Չարենցը շատ ընթերցասեր էր:Ընկերներից մեկը մի դրվագ է հիշում Չարենցի մասին. :

Ֆիլմեր

• Եղիշե Չարենց,  Հայտնի և Անհայտ Էջեր  - Սցենարի հեղինակ և ռեժիսոր Լևոն Մկրտչյան, Ֆիլմի տեքստը կարդում է Սոս Սարգսյանը։
• Ֆիլմում նկարահանվել են՝ Արփենիկ Չարենցը, Գևորգ Էմինը, նկարիչ Ռեգինա Ղազարյանը, երգիչ - բանահավաք Հայրիկ Մուրադյանը և իր բանտի ընկեր Մուրադ Ջուլֆիգարովը։  Հայկ  Վավերագրական Ֆիլմերի Կինոստուդիա - 1987
• Եղիշե Չարենցի մասին պատմող  «Մահվան տեսիլ»  գեղարվեստական դրաման նկարահանվել է 2012 թվականին՝ «Ազատություն» ռադիոկայանի կողմից՝ մեծ բանաստեղծի կնոջ՝ Իզաբելլա Չարենցի հուշերի մոտիվներով։ Ֆիլմը ցուցադրվել է «Մոսկվա» կինոթատրոնում, դեկտեմբերի 14-ին։ Ֆիլմի հեռուստատեսային պրեմիերան տեղի ունեցավ 2012 թվականի նոյեմբերի 27-ին, Չարենցի մահվան 75 ամյակի օրը՝ «Արմնյուզ» հեռուստաընկերության եթերում։
• Ֆիլմի ռեժիսորը և պրոդյուսերն է Հրայր Թամրազյանը, սցենարի հեղինակը՝ Գայանե Դանիելյանը, օպերատորը՝ Լևոն Գրիգորյանը։ Ֆիլմի գլխավոր դերերում նկարահանվել են Արա Հարությունյանը (Եղիշե Չարենց), Նարինե Գրիգորյանը (Իզաբելլա Չարենց) և Տիգրան Մացակյանը (ՆԿՎԴ-ի քննիչ)։ Ֆիլմը թարգմանվել է նաև ռուսերեն՝ Երևանի Ստանիսլավսկու անվան ռուսական թատրոնի դերասանների կատարմամբ։
• 1976 թվականի  Ֆրունզե Դովլաթյանի  նկարահանած «Երկունք» կինոնկարում Եղիշե Չարենցի դերը կատարել է  Ազատ Գասպարյանը ։ Ֆիլմը 1920-ական հետպատերազմյան ծանր տարիների մասին է։

Հոգ չէ,որ մեր օրերն անցան տենդի պես, Կյանքը դարձավ անմխիթար զառանցանք. -Մենք կժպտանք, գոհ կժպտանք մեռնելիս, Որ երազում երազեցինք ու անցանք…

Եղիշե չարենց