Домогууд презентации

Домогууд

Хyдэлмэрилэгшэ Цыбикжапова Цырен-Дулма,

Эгэтын-Адагай дунда hургуулиин

8 классай hурагша.

Домогууд.

• Удхаараа урда сагта арадай туухэдэ, хунэй ажабайдалда болоhон юумэн, уйлэ хэрэг, узэгдэл тухай оорынгоо hанаагаар тайлбарилан хоорэhэн аман зохёолые домог гэдэг.
• Домогууд соо арадай узэл бодолой хугжэлтын шухала шатанууд харуулагдахаhаа гадна, хунэй ухаанай хугжэлтэ, оршон тойронхи алибаа юумэнуудэй удха бодотоор ойлгожо эхилhэниинь эли харагдана. Гадна домогууд соо орон нютагай, гол горходой, хада уулануудай, нуур далайн эзэд тухай хэлэгдэhэн байдаг.

Байгал ба Ангар дүүхэй тухай домог (Сказ о Байкале и Ангаре)

Буурал сагаан Байгал олон хүбүүтэй - Баргажан, Сарма, Сэлэнгэ, Хүлтүүг ба бусад, харин ори ганса Ангар гоохон дүүхэй басагатай. Үбгэн Байгал басагандаа ехэ дуратай, тэрээнээ эрхэлүүлдэг бэлэй. Тиигэһээр басагаа хадамда үгэхэ саг ерэбэ. Байгал шадарай зүг бүхэндэ эрын гурбан нааданай уряал тараба. Энэ наадан дээрэ Байгалай ганса нүхэр болохо хүбүүе шэлэхэ гэжэ соносхогдобо. Байгалдаа зүг бүхэнһөө хүрьгэн болохо һанаатай хүбүүд хойно хойноһоо һубарилдан хүрэжэ ерэбэ. Алдарта Эрхүү ба Хүбсэгэл баатар хурдан моридоор гүйлгэн ерэбэ, сэбэр шарайтай Аляат, мэргэн ангуушан Котокель ба бэшэдшье морилбо. Эрын гурбан наадан эхилбэ, теэд хэншье залуу басаганай дура татанагүй. Холо дайдын хүсэтэй Енисей баатар Ангар дүүхэйн зүрхые эзэлһэн байгаа. Нэгэтэ харанхы һүни эсэгынгээ гэрһээ Ангар ошобо. Басаганайнгаа тэрьелһые мэдээд, Байгал сухалдажа, хада хабсагай хамха татан, зугадаһан басаганайнгаа харгыень хааха һанаатай хойноһоонь шэдэбэ. Теэд Ангар үрдижэ, Енисейдэ хүрэһэн байба. Мүнөө болотор Байгалай шэдэһэн хабсагайн шулуун Ангар мүрэнэй аманда хэбтэдэг. Тэрэниие Шаман шулуун гэдэг. Удангүй Байгал ганса басагаяа хайрлажа, һайнаар юрөөһэн юм гэхэ

Шаман шулуун

Домогууд.

• Тэдэнэр ооhэдынгоо турэл нютагай, хада хабсагайнуудай, гол горходой, тала дайдын эзэд тухай, нютагайнгаа унэн болоhон ушарнууд, баатар мэргэшуул тухай хоорондоо бэе бэедээ хоорэжэ угэхэ дуратай байhан юм. Домогууд ульгэр онтохонhоо геройнуудаараа, тэдэнэйнгээ баатарлиг зан абаряар, хусэ шадалаар, мэргэн шамбайгаар илгардаг.Буряад арадта унинhоо хойшо ургэгоор домоглон хэлэгдэдэг герой – Бабжа-Барас баатар.

Энэ дайдые «Булган тала» гэжэ нэрлэдэг. Энэ талада Бабжа Барас баатар булган малгайгаа орхиhон, тиимэhээ туд газар иимэ нэрэтэй болоhон гэжэ домог бии.

Булган Тала

Талын дунда бодошоhон hүрөөтэй шулуун хүрэгүүд нюдэ гайхуулна. Суута Бабжа Барас баатарай шулуугаар бодхооhон үзэсхэлэнтэ гоё hайхан «Хорой Шулуун»! Ёhотой шулуун хорой хэгдэҺэн шэнги. Эдэнэй хүсөөр Бабжа Барас баатар бэеэ дайсанhаа аршалдаг, хамгаалдаг байжа болоо. Үшөө гэхэдэ, Бабжа Барас баатар hүрэг моридоо хааха зорилготойгоор шулуун хорой бариhан гэжэ зон хэлсэдэг.

«Хорёо Шулуун»

Анхаралтайгаар хараhандатнай

баярые хYргэнэб.