Ден соолукту сактоо

Эпиграф:

“Ден соолукта болуу- бул адамдын ооруган жеринин эле жоктугу эмес, ал адамдын физикалык, психикалык, социалдык жактан калыптануусу ”

“Ден соолук- бул биринчи байлык” Монтень

 Сабактын жабдылышы: проектор, флипчарт, маркер, суроо тапшырмалар, доскага илинген макал лакатар.

Сабактын жъръшъ:

Мугалимдин с=зъ (тема, сабактын максаты, эпиграф)

1. Видеоролик к=рс=тъъ (балдар менен талкуу жъргъзъъ)

2. Ден соолук ж=нънд= макал лакаптар, учкул с=зд=р

3. Ден соолуктун чыщ болушу ъчън таасир этъъчъ факторлор (баарлашуу, анализд==)

4. Жыйынтыктоо (синквейн )

1. Ден соолук деген эмне,кандай ойлойсущар?

Ден соолук – бул денещдин сактыгы, эч жерищдин оорубагандыгы

Ден соолук –бул мъмкънчълък, сергек жашоо, бактылуулук.

Туура силер айткандай ден соолук бул байлык. Биз адамдар менен учурашканда ал жайын ,ден соолугун сурайбыз. Андан кийин башка жумуштарды айтабыз.Ден соолук бул адамдын жашоо турмушу. ден соолук бул- бактылуу жашоо, азыркы учурда к=п адамдар жашоодо 1-орунда сага эмне керек десе ойлонбой туруп акчаны, байлыкты, кымбат машина, кымбат кийимдерди айтмак болуш керек. Бирок адамда ден соолук болбосо бул нерселер эч нерсеге татыбай калат..Ден соолугу болгон ъчън адам кубанат, къл=т, жашайт, эщ негизгиси бактылуу болууга тийиш. Бъгън биздин тарбиялык саатыбыздын темасы: “Денищ сакта эринбе, бекерликке берилбе”. Эмне ъчън , себеби биз ден соолугубуздун кадырын “Колдо бар, алтындын кадыры жок дегендей” убагында баалабайбыз. А бирок ооруган кезде, биздеги болгон байлыгыбыз, мъмъкънчълъгъбъз эч нерсеге татыбай калат. Себеби ден соолук жок алардын эч кимге пайдасы жок. Биз бъгън ден соолук эмне экенин гана тъшънб=ст=н, ден соолукка тийгизчъ ощ таасирлер, шарттар жана аларга терс таасирин тийгизчъ таасирлер, шарттар тууралуу билмекчибиз. Деги эле ден соолуктун кадырын, баркын ъйр=н=бъз, билебиз десек да болот.Азыр мен силерге видеоролик к=рс=т=йън.Андан кийин талкуу жъргъз=бъз.

1. Видеоролик

Балдар силер бул видероликтен эмненин тъшъндъщ=р, кандай к=йг=йл=рдъ байкадыщар.

Башында бул эки баланын ойлору эмнеде болду деп ойлойсущар

-кийими жыртык баланынын ою жащы кийимде, жакшы жашоодо болду.

-2-бала оюнда мен дагы тээтиги баладай бассам кана - деп ойлосо керек

-1-байлык бул ден соолук экенин

-Ден соолугущ жок болсо жащы кийимдин, жакшы жашоонун керегинин жоктугу.

-ден соолугущ жок болсо кор болосущ.

- ден соолугущ жок болсо бир==г= к=з каранды болосущ.

- башкалардай ойноп къл= албайсыщ.

-ойлогон ой максаттарыщды ишке ашыра албайсыщ.

-жашоонун кызыгы жок

- жашоощду =зъщ ойлогондой =тк=р= албайсыщ.

Балдар айткылачы жашоого биз эмне ъчън келебиз деп ойлойсущар?

-татыктуу жашаш ъчън

-жакындарыбызга кубаныч тартуулоо ъчън

-Алдыга максат коюп ага жетъъ ъчън

- Ата –энелерибизди багуу ъчън

- артыбызда из калтыруу ъчън

-жакшы жашоо ъчън

-ъй -бъл=лъъ болуп , бала-чакалуу болуш ъчън

Жашоо бул –ден соолук. Демек биз жогоруда айткандароыбызды ишке ашырып жашаш ъчън биз ден соолукта болушубуз керек экен.Биздин ден соолугубуз бар болуп турганда бизге керектъъ нерсенин баарын =зъбъз ишке ашырып, =зъбъз таап алсак болот экен. Иштеп акча таап жащы кийим алсак болот экен, жакшы жашасак болот экен, к=п нерсеге мъмкънчълъгъбъз болот ,ойлогон ойлорубузду ишке ашырсак болот экен. Ал эми ден соолугубуз жок болсо биздин мъмъкънчълъгъбъз чектелъъ болуп калат экен.оюбуздагы максаттарыбызды ишке ашыра албай калат экенбиз. Бул жерде мен силерге айта кетчъ дагы бир маселе бар экен . Дагы эмнени байкадыщар?

Турмуш к=рс=тк=нд=й адам бир нерсени =т= кааласа, эщсесе, бъткъл аалам ага колдоо к=рс=т=т.Турмуштан ъмътъщ ъзълб=сън, кызыгуу кетпесин , ошондо гана ийгиликке жетишесищ. Улуу ойчул Махатма Ганди айткандай “Адам =зънън акыл оюнун азыгы, эмнени ойлосо , ошого айланат” Турмуш к=рс=тк=нд=й , жакшыны ойлосо жакшыга , жаманды ойлосо жаманга айланат, эмнени к=рг=ндъ кааласащ, - к=ргъсъ келгенди к=р=т, эмнени укканды кааласа, каалаганды угат, эмнеге ишенгиси келсе, ишенгиси келгенге ишенет. +зъщ= ишен, ишеничищ бекем болсо, башкалардын бузуку ойлору сага таасирин тийгизбейт. +зъщдънг =зг=ч=лгъщдъ бил. Чыгармачыл ойлор жакшы маанайда келет., жагымдуу ч=йр=д= ойлор чыщалат эмеспи. +зъщ= жагымдуу ч=йр= тъзщ, жаман ойдон алыс бол. Жаман ой жамандыкты тартыт, ийгиликке багышталган ойлор ийгиликке тартат.”Жакшы тилек, жарым ырыс” деп кыргыздын жакшы с=зъ бар. Сенин позитивдъъ ой жъгъртъъщ башкаларга да жакшы таасирин тийгизет.Баардык нерсенин баалуулугун, кадырын бил, баскан кадамыща ыраазы бол, кубан. Бизге табияттан баардык мъмкънчълъкт=р берилген. Аны ал кылып, туура пайдаланып, ъзърън к=ръъ биздин колубузда.

1. Балдар силер ден соолук ж=нънд= кандай макал лакаптарды, учкул с=зд=рдъ билесищер ? Айтып к=ргъл=чъ.

Кълкъ ден соолуктун мълкъ.

1. Оору аштан - доо карындаштан”.

2. “Оору - өмүр бычагы, орой сөз көңүл бычагы”.

3. “Оору кадырын соо киши билбейт”,

4. “Оорубаган - өлүмдөн коркпойт”.

5. “Ооруган жерден кол кетпейт”.

2. "Ден соолук” уюму.

1. “Ден соолук - түгөнгүс байлык".

2. "Дене тарбия - ден соолукка табылбас даары”

3. "Дени соонун - жаны соо".

4. “Денеңдин сактагы - жаныңдын ырахаты".

К=рдъщ=рбъ балдар, ден соолук бул алтынга да тещегис биздин 1-байлыгыбыз.

Ден соолук- бул оору сыркоонун жоктугу экен.

Ден соолук- бул =зъбъздън мъмкънчълъкт=ръбъздъ туура пайдалануу экен.

1. Азыр болсо мен силер менен ден соолуктун чыщ болушуна жана бузулушуна таасир тийгизъъчъ факторлор тууралуу съйл=ш=бъз.

Ден соолук бул биздин ички жана сырткы таасир этъъчъ факторлордун негизинде тъзъл=т.Окумуштуулар изилдеп жыйынтык чыгарышкан: биздин ден соолугубуз эмнеге к=з каранды? Биз бул нерселерди ден соолукта болуунун формуласы деген ат менен к=рс=тъп к=р=лъ.

Балдар айткылачы адамдын ден соолукта болушу ъчън эмнелер таасир этет деп ойлосущар? Ден соолукта болуунун формуласы кандай болушу мъмкън.?

Окуучулардын жооптору:

Тукум куучулук

Жашоонун образы

Айлана ч=йр=

Медициналык к=з=м=лдън сапаты

Ден соолуктун формуласы (100%)=медицина (10%)+тукум куучулук (20%)+айлана ч=йр= (20%)+жашоонун образы (50%)

Формула здоровья (100%) = (10%) медицина + (20%) наследственность +(20%) окружающая среда + (50%) образ жизни.

Биз азыр бизден к=з каранды болбогон факторлор ж=нънд= эмес , биздин жашоо образыбыз ж=нънд= съйл=ш=бъз.

Жашоо образынын фактору (окуучулар менен чогуу толтурулат)

1. Физикалык активдъълък (спорт менен машыгуу )

2. Биздин ден соолугубузга терс таасирин тийгизчъ адаттардан арылуу

3. Бир къндък режимдин туура б=лъштърълъшъ

4. Туура тамактануу

Азыр силерге «Бул =т= кызыктуу» рубрикасына к=щълъщ=рдъ бурайын.

1-окуучу : Окумуштуулардын изилд==съ боюнча акыл эмгегинен дагы физикалык эмгекти к=п жасаган, к=п кыймылдаган адамдын =мъръ алда канча узарат экен ден соолугу да чыщ болот экен.Спорт да адамдын =мърън бир топ узартат .Бул тастыкталган маалымат : эге радам спорт менен бир жумада беш кън машыкса башка адамдарга караганда 4 жылдык =мъръ узарат экен.

2-окуучу: Узак убакытка уктоо (10 сааттан ашык бир суткалап уктоо) жашоонун узак болушуна терс таасирин тийгизет, б. а 7-8- саат уктаган адамдын =мърърън= караганда =мъръ 4 жылга кыскарат экен. Бул адамдын кыймыл аракетинин аздыгы же болбосо кан айлануунун жайлап кетиши менен тъшъндъръл=т. Ошондой эле ачуулануу да адамдын =мърън кыскартат,, ал эми токтоо, сабырдуу болуу менен к=п ачууланбаган адамдар адамдагы клеткалардын узак убакытка жашашы менен =мърдъ 6 жылга узартат экен..

3-окуучу: Адамдын =мърън тамеки чегъъ, спирт ичимдиктерин ичъъ, наркотикалык заттарды пайдалануу да бир топ жылга кыскартат ден соолукка зыян. Ошондой эле билим алуу орто билим алуу адамдын =мърън бир жылга, жогорку билим алуу адамдын =мърън 2 жылга узартат экен. Билим адамдын ащ сезимин, маданиятын =нъктър=т, алэми булар адамдын бът жашоосуна таасирин тийгизишет.

Жыйынтыктоо:

1.Къндън так жана туура б=лънъшъ. Бир къндънк режимдин туура б=лънъшън=н организм аз кыйынчылыкта болуп , коротулган къчт=р батыраак толукталат. Бир къндънк режимдин туура эмес б=лъштърълъшъ адамдын жыйнаксыздыгын, эринчээктигин, жакоолугун, эрксиздигин к=рс=т=т.

2. К=п кыймыл аракет жасоо, жетишээрлик физикалык кыймыл адамга =т= пайдалуу.

3. Жаратылыш койнунда таза абада, сууу боюнда болуу, кънд=н энергия алуу эс алуу адам ъчън пайдалуу.

4. Туура тамактануу

5. Туура эмес адаттардан арылуу, пайдаланбоо. Мисалы спирт ичимдиктерин ичп==, тамеки чекп==, наркотикалык заттарды пайдаланбоо.

6. Спорт менен машыгуу.

Ден соолук деген с=зг= синквейн тъзъъ.

Ыр

“Сергек жашоо”

Балким быйыл бир жыл гана иштейбиз,

А балким биз түбөлүктүү ишмербиз.

Мейли канча, убакыттын чеги жок.

Эл-журт үчүн чың ден соолук издейбиз.

Аз болсо да биз иштеген убакыт,

Аздыр-көптүр канча ишти уладык.

Чарчоо билбей, элдин жүгүн аркалап.

Ар бир жандын ден соолугун сурадык.

“Ден соолук”

“Бизден коркот, курт, бруцел­лез, безгектер.

Бул да болсо биздин тайбас эмгектер.

Азыр эми өкүнүшүп жүрүшөт.

Бир кездерде бизге ишенбей кеткендер.

Бирок эмгек жерде калбайт тепселип,

Колдон келсе иштей бергин белсенип.

Бүгүн алкыш албасаң да ишиңе.

Эртеңки күн элиң жүрөөр эскерип”.

Мугалим:

Урматтуу окуучулар! Бүгүн си­лер берилген тапшырмаларды так, туура аткарып бердиңер. Сабакты (чогулушту) жыйынтыктап жатып, мен силерге дайыма ушундай ак дилден таза эмгектенишиңерди каалайм. Себеби элибиздин, жаштарыбыздын саламаттыгы чың болсо, мекенибиздин саламаттыгы да таза болот. Мекенибиздин саламаттыгы бек болсо, өсүп-өнүгүү болот. Кыргыз эли бейпил, бакубат жашайт