Булут. Булуттун турлору

Булут жана анын түрл ө р ү

Булут

– бул атмосферадагы эӊ майда тамчы же муз кристаллдары түрүндөгү суу болот. Булут аба бир кыйла муздагаганда пайда болот. Аба ар кандай себептен жана шарттан муздайт, пайда болуучу булуттардын формасы ошого жараша болот.Булуттар туруктуу болбой, үзгүлтүксүз өзгөрүшөт, алардын түрлөрү, түстөрү , жыштыгы да өзгөрүп турат .

Булуттардын түрлөрү

1.Катмарлуу 5.Жакшы аба-ырайынын булуттары

2.Катмарлуу-жамгырлуу 6.Топтошкон-жамгырлуу

3.Бийик топтошкон 7.Кубаттуу топтошкон-жамгырлуу

4 . Тармал

1. Катмарлуу булуттар

Жер бетине жакын жерлерде пайда болгон, агыш же бозомтук тустогу, бир тектуу горизонталь жайланышкан тилкечелерден (катмарлардан) турган булуттар-катмарлуу булуттар деп аталат. Катмарлуу булуттун калындыгы 100 м- 1 км, горизонталь багытта 100км ге чейин созулат.Алар тоо борлорунда да пайда болот .Катмарлуу булуттан жамгыр жаабайт, бирок кичине себелеши мумкун.

2. Катмарлуу-жамгырлуу булуттар

катмарлуу-жамгырлуу булуттар бир кыйла калын катмарларды пайда кылышат. Алар тыкыс, караалжын боз, кээде дээрлик капкара болуп, томонку чеги даана билинбейт. Бул булуттар асманды бут кара тактар мн каптап турушкандыктан, алар мн аба ырайынын буркок болушун байланыштырабыз.Жер бетинен катмарлуу-жамгырлуу булутка чейинки аралык болжол мн 100-1 км,булуттун калындыгы 1 км, горизональ багытта 100-1000кмге чейин созулат. Бул булуттан жамгыр жаайт. Белгилуу шартта кар да тушушу мумкун.

3. Бийик топтошкон булуттар

Асмандын кандайдыр бир бөлүгүн каптаган, толкундуу жөөк түрүндө байкалган булуттар. Алардын төмөнкү чегинин жер бетинен болгон аралыгы 2-5 км, калындыгы100м-1 кмге чейин. Бийикте топтошкон булуттар негизинен бүт бойдон муз кристалликтеринен турушуп, алардан жаан-чачын түшпойт.

4. Тармал булуттар

Ак жипчелер жана жука тилкечелерден туруп, кошулушканда куштун канаттарын,жундорун ж-а куйруктарын, балыктардын скелеттерин элестетишет. Жер бетинен бийиктиги 6-10 км, калындыгы болжол менен 0,5 км. Тармал булуттар муз кристалликтеринен турушуп, алардан жаан-чачын тушпойт .

5. Жакшы аба-ырайынын топтошкон булуттары

Бул булуттар вертикаль багытта таралган булуттарга киришет. Алардын томонку чеги 1 км ге жакын бийиктикте.Топтошкон булуттардын калындыгы б.а бийиктиги 5-8 км. Жакшы аба-ырайынын топтошкон булуттары ар дайым бири-биринен болунушуп турушат. Бири-бири мн биригип укмуштуу суротторду беришет. Ал булуттар купол турундогу чокуга ээ жана ак турмокторго мол болот .

6. Топтошкон-жамгырлуу булуттар

топтошкон-жамгырлуу булуттардын бийиктиги 10-15 км ге жетет. Аба массалары вертикаль багыт боюнча 10м/с ылдамдык менен которулушат. Топтошкон-жамгырлуу булуттардын ону караалжын болот да ,бул булуттардан созсуз жамгыр жаайт.

7. Кубаттуу топтошкон-жамгырлуу булуттар

Корунушу боюнча топтошкон-жамгырлуу булуттарга окшош эле болушут,бирок аларга караганда олчому чон жана бийигирээк жайланышат. Алардын томон жагы караалжын,кээде капкара болот. Бул булуттун томон жагы тамчылардан, жогору жагы муз кристалликтеринен турат б.а курамы аралашма.

Биз жогоруда караган булуттардын бардыгы тен атмосферанын төмөнкү катмары – тропосферада пайда болушат. Булуттар пайда болуш үчүн аба нымдуу жана анын температурасы абдан төмөндөшү керек. Жер бетине жакын жайланышкан аймактарда, тропосферада, аба абдан нымдуурак болот .

Атмосферанын жогорураак катмарларында булуттар жокко эсе, седеп булуттарды 30 км жана күмүш булуттарды 80 км бийиктиктерден гана көрүүго болот.Седеп булуттар абдан жука болушат ошондуктан, күүгүмдө алар күнгө жакындашканда кызыл,алтындай жана жашыл түстөргө боелушат. Күмүш булуттар дагы абдан жука болушуп, түн ичинде, Күн баткандан кийин же Күн чыкканга чейин күмүш сымал түстө болушуп жркырашат. Биздин планетанын булут катмары жетишерлик чон. Булуттар бүткүл асмандын жарымын капташып, алар кг суудан жана муздан турушат.

Самалеттон атайын булуттан болгон тамчынын чондугун билуу учун байкоо мумкунчулугу табылган. Орто эсеп мн 1 куб см жыш булутта 1000 тамчыга чейин, ал эми суюгурагында-100 дон ашык болгонун изилдешкен.