Асыҡ дәрес "Учалы"

Учалы -

тыуған төйәгем

РСФСР Юғары Шураһы Президиумының бер ме ң туғыҙ йөҙ алтмыш өсөнсө йылды ң   беренсе февралендәге Указы менән Бәләкәй Учалы һәм Яңы Учалы ҡасабалары ҡушылып бер ҡалаға берләштерелде.

Учалы́  — Башҡортостандағы республика әһәмиәтендәге, Урал тауының көнсығыш итәгендә, Өфөнән өс йөҙ етмеш алты км алыҫлыҡта урынлашҡан ҡала. Учалы районының үҙәге-

Учалы ҡалаһы

Учалы ҡалаһының исеме ҡала эргәһендәге күл атамаһынан килә.  Ун һигеҙенсе  быуатты ң бөтә документтарында һәм  бер мең ете йөҙ һикһән алтынсы йылғы картала был күл Ачулы — Асулы тип бирелгән. Уның башҡортса мәғәнәһен ҡайһы бер ғалимдар «асыулы» һүҙенә бәйләй, икенселәр иһә «асылы» — әсе, татырлы һуҙенән алынған тип аңлата; "юшалы" (йәшмәле) тигән аңлатыуы ла бар.

Учалы төбәге төрлө файҙалы ҡаҙылмаларға бай булғанлыҡтан, бында  ун һигеҙенсе быуатта уҡ рудниктар барлыҡҡа килә Был ерҙәрҙә борон-борондан төрлө төҫлө һәм ҡара металл рудалары, шул иҫәптән алтын һәм баҡыр, сығарыла. Төрлө биҙәкләү таштары ла, айырыуса йәшмә күп табыла.

Ленин майҙаны

Урал кинотеатры

“ Горняк” магазины

Мортазин урамы

Зәйнулла Ишан мәсете

Бөйөк Ватан һуғышында ҡатнашҡан яугирҙәр өсөн һәйкәл

Радиацион аварияларҙа

ҡатнашыусылар өсөн һәйкәл

Репрессия ҡорбандарына һәйкәл

Боҙ аренаһы

Ҡыҙыkлы факттар

 Учалы урамы Асҡарҙа, Сибайҙа һәм Белоретта бар.

 Ҡала 1965 йылдан район үҙәге булып тора.

1965 йылға тиклем Учалы районының үҙәге Учалы ауылыда урынлашҡан.

 Райондың «район китапханаһы», «район мәҙәниәт йорто», тимер-юл станцияһы Учалы ауылда урынлашҡан

 Ҡала Силәбе өлкәһе сиклегенә тиклем 15 километр алыҫлыҡта урынлашҡан

 Ҡалала 2 мәсет (үҙәк мәсете, З. Рәсүлев мәсете); 1 серкәү бар.

 Ҡалала БДУ-ң филиалы бар.

 Учалы ҡалала урынлашҡан иң ҙур күле – Ҡарағайкүл.

 Учалы ҡалаһы янында Урал йылғаһы башлана.

 Учалы ҡалаһының иң оҙон урамы – Ленин урамы.

 Учалы халҡының күпселеге Башҡортостан урамында йәшәй (2 мең кеше).

 Учалыла күпселеге башҡорттар йәшәһә лә яңы биҫтәләр «Царское село» һәм «Дворянское гнездо» тип атала.