Ақша айналымы туралы

Ақша айналымы мен ақша жүйесі

• А қша айналымы және оның құрылымы.
• Ақша жүйесі және оның типтері

• А қша айналымы және оның құрылымы.

Ақша айналымы –

қолма-қол ақшалы

және қолма-қол ақшасыз

айналым нысаны қызметтерін

орындаудағы ақша қозғалысы.

Қолма-қол ақша айналымы – айналым саласындағы қолма-қол ақша қозғалысы және онымен екі қызметтің атқарылуы: төлем және айналым құралы.

Қолма-қол ақшасыз айналым – қолма-қол ақшаның қатысуынсыз құнның қозғалысы: несие мекемелері шоттары бойынша ақша қаражаттарын аудару, өзара талаптар есебі.

Тауар – ақша қатынастары айналым үшін белгілі бір ақша санын талап етеді. Ақша айналымы заңы айналым құралы және төлем құралы қызметтерін орындау үшін қажет ақша санын бекітеді.

Айналым құралы ретіндегі ақша қызметін орындау үшін қажетті ақша саны үш факторға тәуелді:

• Нарықтағы сатылған тауарлар мен қызметтер саны;
• Тауарлар бағасы деңгейі мен тарифі;
• Ақша айналымы жылдамдығы.

Айналымдағы ақша саны мына формула бойынша анықталады:

Сатылатын тауарлармен қызметтер бағасының сомасы

Несиеге сатылған тауарлар бағасының сомасы

Қарыз міндеттеме бойынша төлемдер сомасы

Өзара өтелетін төлемдер бойынша төлемдер сомасы

-

-

+

=

АҚША САНЫ

Ақша айналымы жылдамдығы

Ақша массасы – жеке тұлғаларға, ұйымдарға және мемлекетке тиісті және шаруашылық айналымына қызмет ететін сатып алу және төлем құралдарының жиынтық көлемі. Бұл ақша қозғалысының сандық көрсеткіштерінің бірі.

Белгілі бір күндегі және белгілі бір кезеңдегі ақша айналымының сандық өзгерісін талдау үшін, сондай-ақ ақша массасының өсуі мен көлемін реттеуге байланысты шараларды жасау үшін қаржылық статистикада М 0 , М 1 ,М 2 , М 3 , М 4 ақша агрегаттары қолданылады.

М 0 агрегаты , яғни ол айналымдағы қолма-қол ақшалардан тұрады: банкноталар, метал монеталар. М 1 агрегаты , яғни ол айналымдағы нақты ақшаларды және банктегі ағымдағы шоттардағы қаражаттарды қамтиды.

М 2 агрегаты М 1 агрегаты қосылған коммерциялық банктердегі мерзімді және жинақ салымдарынан , сонымен қатар қысқа мерзімді мемлекеттік бағалы қағаздардан тұрады. М 3 агрегаты М 2 агрегаты қосылған арнайы несиелік мекемелердегі жинақ салымдарын құрайды. М 4 агрегаты М 3 агрегаты қосылған ірі коммерциялық банктердегі депозиттік сертификаттардан тұрады.

мұнда О – ақша айналымының жылдамдығы, айналымдар; Н - жиынтық ұлттық өнімнің жылдық көлемі, теңге; М 2 – ақша агрегаты, теңге.

Қолма- қолсыз ақша айналым жылдамдығы келесідей формула бойынша есептелінеді:

м ұнда О 1 – қолма-қолсыз ақша айналым жылдамдығы, айналымдар; М 0 , М 1 , М 2 – ақша агрегаттар, теңге.

2. Ақша жүйесі және оның типтері

Ақша жүйесі – тарихи түрде қалыптасқан және ұлттық заңдылықтармен бекітілген ақша айналымын ұйымдастыру нысаны.

Ақша жүйесінің келесідей элементтері бар:

• Ақша бірлігі
• Ақша түрлері
• Ақша белгілері
• Эмиссия тәртібі
• Валюталық бағам

Ақша бірлігі – барлық тауарлар мен қызметтердің бағаларын бейнелеуге қызмет ететін заңды түрде бекітілген ақша белгісі. Ақша түрлері – заңды төлем құралдары болып табылады, ең алдымен бұл несие ақшалары мен банкноталар, айырбас монеталары, сонымен қатар қағаз ақшалар.

Ақша белгілері – қазынашылық билеттер, банкноталар, монеталар. Эмиссия тәртібі – заңмен бекітілген ақша белгілерінің айналымы және шығару тәртібі. Валюталық бағам – басқа елдің ақша бірліктерімен көрсетілген бір елдің ақша бірлігінің бағасы.

Металдық айналымға ақша жүйесінің биметаллизм және монометаллизм деп аталатын екі түрлері тән.

• Биметаллизм – жалпыға бірдей құнының рөлі айналымда болатын екі металл – алтын және күміске заңмен бекітілген ақша жүйесі.
• Монометаллизм — бұл барлығына бірдей және ақша айналысының негізі ретінде бір ғана металл (алтын немесе күміс) қызмет ететін ақша жүйесі.