4-топтун негизги топчосунун элементтери

Садыкова З. А.

Химия мугалими:

9-Б класс

05.02.2020-ж

IV топтун негизги топчосунун элементтери. Көмүртек.

Сабактын планы

• Көмүртек топчосунун элементтеринин атомунун түзүлүшү;
• Көмүртектин аллатропиясы: sp 3 sp 2 гибриддешүүсү;
• Физикалык касиеттери;
• Жаратылышта кездешүүсү (Тажырыйба аркылуу көрсөтүү);
• Жаратылышта айлануусу;
• Колдонулушу;

IV топтун башкы топчосу

IV топтун башкы топчосунун элементтеринин атомунун конфигурациясы

• Сырткы катмарынын жалпы электрондук формуласы

• +6 С )2)4
• +14 Si )2)8)4
• +32 Ge )2)8)18)4
• +50 Sn )2)8)18)18)4
• +82 Pb )2)8)18)32)18)4

p 2

s 2

P-Элементтери

Көмүртектин валенттик абалы жана гибриддешүүнүн типтери

6 С * 1s 2 2s 1 2p 3

S + 2p х + 2p у + 2p z

Көмүртектин аллотропиялык модификациялары

графит

карбин

алмаз

- С ≡ С - С ≡ С -

жаратылышта

кездешүүчү

нанотүтүктөр

фуллерен

С

графит

алмаз

С

С

sp 3

sp 2

S + 2p х + 2p у + 2p z

S + 2p х + 2p у

ǀ

─ C ─

ǀ

Физикалык касиети

Алмаз – жалтырак, түссүз, өтө катуу, электр тогун өткөрбөйт, жылуулукту начар өткөрөт.

Графит – жумшак, тез эле платинкаларга бөлунүп кетет, металлдык жалтырактыкка ээ. Көпшөк болгондуктан ал жакшы адсорбент. Адсорбция деп ашык топтолгон газдарды же суюктуктарды сиңирип алуу жөндөмдүүлүгун айтабыз. (Мисалы: активдештирилген көмүр)

Эң таза үлгүлөрү жарыкты күчтүү чагылдыргандыктан кооз жасалгалар (бриллианттар) жасалат.

Cu+4HNO 3 =Cu(NO 3 ) 2 +2NO 2 +2H 2 O

Көмүртектин кычкылдануу даражысынын шкаласы

Көмүртектин кычкылдандыргыч жана калыбына келтиргич касиети

Кычкылдандыргыч касиети:

0 -4

C + 2H 2 = CH 4

Калыбына келтиргич касиети:

0 +2

2C + O 2 = 2CO

Калыбына келтиргич касиети:

0 +4

C + O 2 = CO 2

Жаратылышта кездешүүсү

Көмүртек

• Атмосферада 99% CO 2 түрүндө кездешет.
• Гидросферада 91% ээритме түрүндө кездешет.
• Литосферада минералдар түрүндө: Акиташ, бор, даламид – MgCO 3 · CaCO 3 , мрамор – CaCO 3 .
• Эркин түрүндө аз санда алмаз жана графит түрүндө кездешет.
• Адамдын органзминде ДНКнын составында болот. Ошондой эле белог, май углеводдун составына кирет. Салмагы 70кг болгон адамда 16кг көмүртек бар.

Организмде кездешүүсү

Организмдеги негизги элементтер:

Көмүртектин жаратылышта айлануусу

Көмүр кычкыл газы

Фотоситез

Күйүү

Дем алуу

Сууда ээрүүсү

Органикалык заттар

Чирүү

Көмүр

Ээрүү

Акиташ

Минералдашуу

Көмүртектин колдонулушу

Бут кийим креми

Болот

Айыл-чарбада

Зер буюмдар

Бышыктоо үчүн суроолор

• IV топтун башкы топчосунун элементтерин эмне үчүн P элементери дейбиз?
• sp 2 жана sp 3 гибридизациясы көмүртектин кайсы аллатропиясына тиешелүү?
• Көмүртектин эң төмөнкү кычкылдануу даражасы канчага барабар?
• Кычкылтек жетишсиз болсо кайсы газ алынат?
• Көмүртектин эң жогорку кычкылдануу даражасына мисал келтиргиле.
• Эмне үчүн алмаз болоттон да катуу?
• Ис газына ууланган кишиге биринчи жардам.
• Көмүртектин калыбына келтиргич касиетин көрсөт.
• Көмүртектин кычкылдандыргыч касиетин көрсөт.
• Салмагы 70кг кишиде 16кг көмүртек болсо, өзүңдүн организмиңдеги көмүртектин массасын аныкта.

Үйгө тапшырма

• Параграф 22, 104-бет окуп келүү.
• 119-бет 1-5ке чейинки суроолорго жооп, 14-16 маселелерди иштөө.
• «Силер билнесиңерби?» таблицасын толтуруу.

Көңүл бурганыңыздар үчүн чоң рахмат!