11-nji synp edebiýat konspekt

Mekdebi: 6	Senesi: 2.09.2024ý.
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI “B”(A 3.09.2024ý)

Sapagyň temasy:	Gahryman Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow edebiýat barada.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzda edebiýaty, sungaty ösdürmek barada alyp barýan işleri hakynda gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Leksiýa sapagy.
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Okuwçylaryň dynç alyş döwründe okan çeper eserlerinden gürrüň.Geçilen temalar boýunça sorag-jogap alyşmak: 1) “Edebiýat” sözi haýsy sözden gelip çykypdyr?2) Edebiýatyň görnüşleri haýsylar?3) Türkmen edebiýatynyň nusgawy şahyrlary kimler?4) Halk döredijiligi diýlip nämä aýdylýar?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň ýurdumyzda edebiýaty, sungaty ösdürmek barada alyp barýan işleri hakynda gürrüň bermek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

Tema: Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow edebiýat barada.

Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň parasatly ýolbaşçylygynda ýurdumyzda edebiýatyň we sungatyň ösmegi üçin ähli şertler döredildi. Alym Arkadagymyzyň çeper döredijiligiň tebigatyna laýyk gelýän milli medeniýet, milli edebiýat baradaky çuň ylmy esasly taglymaty döwürleriň synagyndan geçýän kämil eserleriň döredilmegine giň mümkinçilik berýär.Alym Arkadagymyz Nýu-York şäheriniň Kolumbiýa uniwersitetinde eden çykyşynda bu barada şeýle diýdi: «Biziň dilimiz, däp-dessurlarymyz, sungatymyz we folklorymyz biziň buýsanjymyzdyr we ata-babalarymyzdan bize galan bahasyna ýetip bolmajak bu mirasy ösdürmek hem-de aýap saklamak üçin zerur zatlaryň ählisini ederis.».Milli mirasymyza, edebiýatymyza we sungatymyza beýle çuň hem takyk garaýyş ýazyjy-şahyrlar, alymlar üçin aýdyň ýörelge, mizemez taglymat bolup hyzmat edýär. Alym Arkadagymyzyň pähim-paýhasynyň netijesi bolan bu taglymatyň biziň ruhumyza, kalbymyza, edebiýatymyzyň, sungatymyzyň tebigatyna laýyk gelýändigini bellemek zerur.

Edebiýat hem sungat eserleri türkmeniň milli häsiýeti, milli duýgulary, milli däp-desurlary, bilen sazlaşan mahalynda, milliligimiziň talaplaryna doly jogap beren mahalynda ähmiýetlidir.

Edebiýatymyzyň milliligi halkymyzyň ruhuna bap gelýär. Ol jemgyýetdäki adamlary toparlara, gatlaklara bölmeýär. Adamlara synpy alamatlary boýunça däl-de, adamçylyk sypatlary boýunça baha berýär. Şeýle-de edebiýatymyz we sungatymyz dünýewi häsiýetlidir. Dünýewilik, birinjiden, edebiýatymyzyň we sungatymyzyň çygrynyň giňdigini, adamzadyň iň ynsanperwer ýörelgelerini öz içine alýandygyny aňladýar. Elbetde, biziň jemgyýetimizde diniň milliligimiz bilen sazlaşýan ahlak gymmatlyklaryna uly sarpa goýulýar.

Garaşsyzlyk ýyllarynda türkmen edebiýatynyň hem sungatynyň umumadamzat gymmatlyklary bilen sazlaşygy barha güýçlenýär. Türkmen adamzadyň iň ajaýyp häsiýetlerini özünde jemlän gadymy halk. Döwletimiziň Bitaraplyk statusyny almagy, iň adalatly, ynsanperwer syýasaty ýöretmegi, çeper döredijiligiň partiýalylyk, synpylyk ýaly dar galyplardan saplanmagy edebiýatymyzyň we sungatymyzyň umumadamzat ähmiýetli mazmunynyň güýçlenmegine gös-göni täsir edýär.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi;

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini ;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap alyşmak:1.Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedowyň edebiýaty we sungaty ösdürmek babatda alyp barýan işleri barada gürrüň beriň.2. Edebiýatyň durmuş bilen baglanyşygyna nähili düşünýärsiňiz?3. Alym Arkadagymyz çeper edebiýatyň dili, edebi tankyt barada nähili pikirleri öňe sürýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow edebiýat barada.

Sahypa 7-12

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ____________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 4.09.2024ý.
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI “B” ( A 5.09.2024ý.)
Sapagyň temasy:		XX asyryň başynda we 20-30-njy ýyllarynda türkmen edebiýaty.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:		Döwletmämmet Balgyzyl, Molladurdy, Baýram şahyr, Körmolla, Durdy Gylyç dagylar barada maglumat bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:		Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:		Bilimleri, başarnyklary we endikleri berkitmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:		Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Alym Arkadagymyz Gurbanguly Berdimuhamedow edebiýat barada aýdanlaryny soramak.

Sorag-jogap alyşmak: 1. Alym Arkadagymyz çeper edebiýatyň dili, edebi tankyt barada nähili pikirleri öňe sürýär?2. Alym Arkadagymyzyň halypa-şägirtlik ýoly barada aýdan sözleriniň manysyny edebi-çeper döredijiligiň mysalynda düşündiriň.3. Alym Arkadagymyzyň edebiýat, çeper döredijilik barada aýdan parasatly sözlerinden ýat tutuň.

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Döwletmämmet Balgyzyl, Molladurdy, Baýram şahyr, Körmolla, Durdy Gylyç dagylar barada maglumat bermek.;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

.

Tema: XX asyryň başynda we 20-30-njy ýyllarynda türkmen edebiýaty.

XX asyryň başlarynda Türkmenistanda Russiýanyň kolonial syýasaty höküm sürýärdi. Halkyň durmuş ýagdaýy pesdi. Türkmenistanyň Russiýa imperiýasynyň düzümine birikdirilen döwründen (1881) başlap, tä Oktýabr rewolýusiýasyna çenli XVIII-XIX asyrda ýaşan klassyk şahyrlarymyz ýaly söz ussatlary ýokdy. Muny döwrüň çylşyrymlylygy, halkyň agyr durmuş ýagdaýy bilen delillendirmek bolar. Emma muňa garamazdan, şol döwürde hem birnäçe şahyrlar özleriniň eserleri bilen halkyň arasynda tanalypdy. Olardan Döwletmämmet Balgyzyl, Molladurdy, Baýram şahyr, Körmolla (Suhan Öwezberdi), Durdy Gylyç ýaly şahyrlary görkezmek bolar.

Döwletmämmet Balgyzyl. Esenguly etrabynyň Bugdaýly obasynda dünýä inýär.

Şahyr şygyrlarynda il-günüň, ýurduň başyna düşen agyr günlerde-de mertligini, şatlygyny, ruhubelentligini saklamagy özüne we başgalara nesihat edýär:

Balgyzylyň goşgularynyň aglabasy söýgi temasyna bagyşlanypdyr. Şahyryň «Aýrylmadymy?», «Bibiniň», «Arzyhan», «Döneýin» ýaly ençeme goşgulary ýokary çeperçiligi bilen tapawutlanýar.

Molladurdy türkmen klassyk şahyry Annagylyç Mätäjiniň ogludyr. Ol 1860 - 1861-nji ýyllarda Köşi obasynda dünýä inýär. Ilki mollada, soň medresede bilim alýar. Ondan soň mollaçylyk edýär. Onufi daşyndan daýhançylyk bilen meşgul bolýar. Molladurdy Muhammetgylyç biçäre, Durdy Gylyç, Hally bagşy dagy bilen gatnaşyk saklapdyr. 1914-1918-nji ýyllarda Köşüdäki rus-tuzem mekdebinde türkmen dilinde sapak berýär. Şonuň bilen birlikde goşgular döretmek bilen hem meşgullanýar. Onuň on töweregi goşgusy 1914-1917-nji ýyllarda «Zakaspiýskaýa tuzemnaýa gazeta» gazetinde çap edilýär.

Baýram şahyr. Balkan dagynyň etegindäki Garyjyk çeşme diýen ýerde dünýä inýär. Ol il-ýurduny, onuň asylly däp-dessurlaryny hormatlaýan, töwerekde bolup geçýän wakalaryň many-mazmunyny ýitilik bilen seljerip bilen zehinli ýigit hökmünde özüni tanadýar. Baýram şahyr ýaşlykda döredijilik işine başlap, birtopar durmuşy goşgulary döredýär.

Sorag-jogap alyşmak: 1. XX asyryň başlarynda haýsy şahyrlar eser döredipdirler?
2. Bu döwrüň şahyrlary haýsy meselelere ýüzlenipdirler?3. Bu döwürde nähili satiriki, ýumoristik eserler döredildi?

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp bilmegi;

-eseriň ruhy gymmatlygyny we beýleki aýratynlyklaryny dilden we ýazmaça düşündirmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

-okalan eseriň gahrymanlarynyň özüni alyp barşyna degişli gürrüň bermegi;

-nätanyş teksti tiz okamagy 4. Öý işini tabşyrmak:

XX asyryň başynda we 20-30-njy ýyllarynda türkmen edebiýaty. Sahypa 13-21

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ____________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 9.09.2024ý.
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI “B” (XI “A”10.09.2024)
Sapagyň temasy:		Garaja Burunow, Bazar Amanow. “Keýmir kör” pýesasy.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:		“Keýmir kör” pýesasynyň many-mazmunyny öwrenmek.
2) Terbiýeçilik maksady:		Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:		Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:		Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

XX asyryň başynda we 20-30-njy ýyllarynda türkmen edebiýaty diýen tema barada gürrüňdeşlik guramak.

Sorag-jogap alyşmak: 1.Ýigriminji ýyllaryň başlarynda haýsy şahyrlar eserler döretdiler?
2. Ýigriminji ýyllaryň ahyrlarynda nähili sýužetli eserler döredildi?
3. Otuzynjy ýyllarda dörän kyssa eserlerini häsiýetlendiriň.

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Keýmir kör” pýesasynyň many-mazmunyny öwrenmek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

4.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Tema: Garaja Burunow, Bazar Amanow. “Keýmir kör” pýesasy.

Bazar Amanow /1908-1981/

Bazar Amanow-Türkmenistanyň halk artisti, aktyor hem dramaturg. Bazar Amanow 1908-nji ýylda Tejen etrabynda eneden dogulýar. Ol ilki oba mekdebinde okaýar. 1926-1929-njy ýylda Aşgabada gelip, Aşgabat teatr studiýasyny gutarýar hem Türkmen döwlet drama teatryna artist bolup işe girýär. Şol ýyldan hem B.Amanow döredijilik işine başlaýar.

Amanow “Zöhre-Tahyr”, /H.Çaryýew bilen/, “Keýmir kör’/ G. Burunow bilen/, “Kemine”, “Soltan Sanjar”, “Aýazhan”, “Mollanepes”, “Hazynalar adasy”, “Jadyly nagyşlar” pýesalary döredip, milli dramaturgiýamyzy baýlaşdyryar.

B.Amanow “Jahan” dramasynda şahyryň, “Keýmir körde” Nedir şanyň, “Derňewçide” Osipiň, “Huýrulykga-Hemrada” Hysrow şanyň, “Aýgytly ädimde” Gully hanyň, “Otelloda” Yagonyň ýatdan çykmajak obrazlaryny döretdi.

“Keymir kör” pesasy barada

G.Burunow bilen B.Amanowyň “Keýmir kör" dramasy taryhy temada ýazylan eser. Onda hakykatda bolup geçen wakalar beýan edilýär. Onuň gahrymanlary taryhy şahslardyr. Keýmir kör, takmynan, 1711-1712- nji ýyllarda eneden bolup, 1800-nji ýylda aradan çykypdyr.

Alymlaryň ýazmagyna görä, Keýmir lürkmen halkynyň akyldar şahyrlary Döwletmämmet -Azady, Zenuby, Magtymguly bilenem duşuşyp, türkmen taýpalarynyň gatnaşyklaryny ösdürmekde ullakan işleri amala aşyrypdyr. Keýmir “dönmez, sowulmaz, göni” diýen manylary aňladýar. Serkerdäniň “Kör” lakamy oglanka tyg degip, bir gözüne şikes ýetenligi üçin dakylypdyr. Gözi gutulypdyr, emma tyg yzy ýitmändir.

Ol türkmenleriň garaşsyzlygy, erkanalygy, ar-namysy üçin ençeme söweşlere gatnaşýar, merdana ýigitlere baştutanlyk edip, il-ýurdunyň abatlygyny goraýar. Keýmir kör pähim-paýhasy, ugurtapyjylygy bilen birnäçe bimany gan döküşlikleriň öňüni alypdyr. Hemişe özüniň türkmendigine buýsanyp ýaşapdyr. G.Burunow bilen B.Amanowyň “Keýmir kör” dramasynyň yene-de bir gahrymany Nedir /1688-1747/ şadyr. Ol awşar taýpasynyň garakly diýen tiresinden. Nedir Eýranyň uly imperiýasyny döredip, 1736-1747-nji ýyllar aralygynda şalyk edýär. Nedir şanyň hakyky ady Nedirguly. Ol 1730-njy ýyllarda Hywa hanynyň goluna düşüp, zyndana taşlanýar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Pýesadan bölekleri rollar boýunça okamak.Sorag-jogap alyşmak: 1. «Keýmir kör» pýesasynyň awtorlary barada siz näme bilýärsiňiz?2. «Keýmir kör» pýesasynda näme hakda gürrüň berilýär?3. Pýesanyň baş gahrymany Keýmiriň keşbi hakynda gürrüň beriň.

6. Öý işini tabşyrmak:

Garaja Burunow, Bazar Amanow. “Keýmir kör” pýesasyny okamak.Sahypa 22-27.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ____________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 11.09.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI “B” ( A 12.09 )
Sapagyň temasy:		Edebiýet teoriýasy. Drama barada düşünje.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:		Eseriň many-mazmuny. Keýmir körüň gahrymançylykly, pähim-parasatly keşbi barada düşünje bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:		Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:		Leksiýa sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:		Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Garaja Burunow, Bazar Amanow. “Keýmir kör” pýesasyny soramak.

Sorag-jogap alyşmak: 1. Pýesanyň baş gahrymany Keýmiriň keşbi hakynda gürrüň beriň.
2. Pýesada hereket edýän Nedir şa, Ugurly han, Çapraz han ýaly keşpler
barada gürrüň beriň.3. Warryk batyryň keşbiniň esere girizilmeginiň ähmiýeti nämeden ybarat?

3. Geçilen temany jemlemek:

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Eseriň many-mazmuny. Keýmir körüň gahrymançylykly, pähim-parasatly keşbi barada düşünje bermek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

Tema: Eseriň many-mazmuny. Keýmir körüň gahrymançylykly, pähim-parasatly keşbi.

Keýmir körüň obrazy türkmenlere mahsus bolan dogrysözlülik, lebzine halallyk, buýsançlyk, gününe kaýyllyk, mertlik ýaly tipiki häsiýetleri özünde jemleýär. Ol demi dag ýarýan Nedir şanyň öňünde kiçelmän, gaýta ondan rüstem gürleýär, onuň ýaranjaň ýalhorlarynyň üstünden gülýär, özüniň mertebesini belent tutýar. Keýmir özüniň türkmendigine guwanýar, türkmenleriň bolsa azatlyk söýen halkdygyny, şol erkinligini şolaryň täji-tagtyna çalyşmajakdygyny aýdýar, iliniň erk-ygtyýaryny açykdan-açyk mälim edýär. Keýmir kör halkynyň adyndan jogap berýär, her demde arkasynda il-gününiň durandygyny duýup, Nedir şa bilen kesgitli gürrüň edýär.Keýmir körüň bu nusgalyk gylyk-häsiýeti dramada hereketlerde, iş ýüzünde açylyp görkezilýär.Dramada Nedir şa, Ugurly han, Çapraz han, Zeberdes han ýaly personažlar türkmen halkyna hyýanat edýän tipler edilip görkezilýär. Olar Keýmir körüň türkmenieriň garaşsyzlyk ugrundaky göreşlerini, azat-erkana, parahatçylyk söýüji halkdygyny çeper, ynandyryjy açyp görkezmäge hyzmat edýär. “Keýmir kör” — watançylygyň simwoly bolup halk arasynda ýaşaýar.Keýmiriň öz mertebesini belent tutuşy, özüne we halkyna bolan çäksiz ynamy, gaýduwsyzlygy, batyrlygy, örän ýiti paýhasy hem parasatly adamdygy Nedir şa bilen duşuşan pursatlarynda has aýdyň hem täsirli ýüze çykýar. Ol Nedir şa bilen halkynyň mertebeli wekili, iliniň hem ýurdunyň sarpasyny ähli zatdan belent tutýan adam hökmünde sözleşýär. Emma Çapraz han bilen Ugurly han bolsa Nedir şanyň öňünde ýaýaplap, oňa ýaranjaňlyk edýärler.Nedir şa: «Çapraz han, Ugurly han, siz näme üçin meniň permanymy ýerine ýetirmediňiz?» diýeninde, «Ogram özüne osar, orramsam» diýlişi ýaly, Çapraz han Keýmir özlerini Nedir şa ýamanlandyr öýdüp, ondan betgüman bolýar.

Drama barada düşünje

Drama eserleri sahnada goýmak üçin ýazylýar. Sahnanyň wagt hem giňişlik babatdaky çäkliligi pýesadan ýokary derejedäki hereket birligini talap edýär. Drama eserlerinde hereket okgunly garşylyk esasynda ösüşde görkezilýär. Gahrymanlar pýesanyň bütin dowamynda dartgynly, ynjalyksyz, galagoply, tolgunma ýagdaýynda bolýarlar. Munuň üçin ýiti, dartgynly durmuş konflikti (garşylygy) zerurdyr. Konflikt dramanyň jany, ýüregidir.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Pýesadan bölekleri rollar boýunça okamak.Sorag-jogap alyşmak: 1. «Keýmir kör» pýesasynyň awtorlary barada siz näme bilýärsiňiz?2. «Keýmir kör» pýesasynda näme hakda gürrüň berilýär?3. Pýesanyň baş gahrymany Keýmiriň keşbi hakynda gürrüň beriň.

6. Öý işini tabşyrmak:

Eseriň many-mazmuny. Keýmir körüň gahrymançylykly, pähim-parasatly keşbi.Sahypa 22-

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ____________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 16.09.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI “B” ( A 17.09.2024ý)

Sapagyň temasy:	Agahan Durdyýewiň ömri we döredijiligi. “Bally molla” hekaýasy.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Agahan Durdyýewiň ömri we döredijiligi barada maglumat. “Bally molla” hekaýasynyň many-mazmunyny özleşdirmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Eseriň many-mazmuny. Keýmir körüň gahrymançylykly, pähim-parasatly keşbi.Sorag-jogap alyşmak: 1. Pýesanyň baş gahrymany Keýmiriň keşbi hakynda gürrüň beriň.
2. Pýesada hereket edýän Nedir şa, Ugurly han, Çapraz han ýaly keşpler barada gürrüň beriň.
3. Warryk batyryň keşbiniň esere girizilmeginiň ähmiýeti nämeden ybarat?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Agahan Durdyýewiň ömri we döredijiligi barada maglumat. “Bally molla” hekaýasynyň many-mazmunyny özleşdirmek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Tema: Agahan Durdyýewiň ömri we döredijiligi. “Bally molla” hekaýasy.

Ömri we döredijiligi. Agahan Durdyýew Tejen etrabynyň Ikinji Babadaýhan obasynda dünýä inýär. Ol ýaşlykda ýetim galýar. Köne mekdepde iki ýyl okaýar. 1922-nji ýylda Marydaky mugallymçylyk mekdebine okuwa girýär. 1924-nji ýyldan Daşkentdäki Orta Aziýa Kommunistik uniwersitetinde okap başlaýar. Uniwersitetde okan döwründe edebi döredijilik işine höweslenýär. 1927-nji ýylda uniwersiteti tamamlam dan soň, «Yaş kommunist» gazetiniň, soňra üç ýyla ýakyn «Tokmak» žurnalynyň jogapkär kätibi bolup işleýär. Ol bu döwürde döredijilik işine ymykly girişýär. «Bal tutan barmagyny ýalar», «Hyýal derýasynda», «Annagözel hak-hukugynyň üstünde», «Bürgüt penjesinde bir gözel», «Bagtly gyz» ýaly hekaýalaryny döredýär.A. Durdyýew 1931-1935-nji ýyllarda dürli gazetlerde jogapkär kätip wezipesinde işleýär. 1933-nji ýylda ýazyjynyň «Zarpçylar tolkuny» atly hekaýalar ýygyndysy neşir edilýär. Ýazyjy «Gyzyl Goşun» harby gazetinde işlän döwründe «Ýapon soldaty», «Lotta Şuls» atly eserlerini döredýär.Ol 1935-1946-njy ýyllar aralygynda «Tokmak» žumalynda jogapkär kätip, 1931-1946-njy ýyllarda «Sowet edebiýaty» žurnalynyň kyssa bölüminiň müdiri wezipelerinde işleýär. Ol bu döwürde has öndümli işläp, «Meret», «Yer ussatlary», «Bagtly ýigit», «Bally molla» ýaly görnükli kyssa eserlerini, «Açar», «Pul» ýaly gyzykly pýesalaryny ýazýar.A. Durdyýew Beýik Watançylyk urşunyň ilkinji ýyllarynda «Serdar aganyň ogullary», «Watançy çopanlar», «Garrynyň hekaýasy», «Fastenko», «Watanyň gahrymany», «Deputat» ýaly eserlerini döredýär.Uruş ýyllarynda ýazyjynyň saglyk ýagdaýy erbetleşýär. 1942-nji ýylda Aşgabatdan Tejene gidýär. Yarawsyz bolmagyna garamazdan, ýazyjy obada-da döredijilik işini dowam etdirýär. Bu döwürde ol «Han küýli» hekaýasyny döredýär.1947-nji ýylyň 12-nji maýynda aradan çykýar.1951-nji ýylda A. Durdyýewiň iň gowy hekaýalary, powestleri, drama eserleri jemlenilip, «Saýlanan eserler» ady bilen neşir edilýär. Agahan Durdyýewiň şowly eserleriniň biri «Han küýli» hekaýasydyr. Bu hekaýasynda ýazyjy ýaltalygy ýazgarmagy niýet edinipdir.Oba adamlarynyň ýazgarmagy Han küýlini çynlakaý pikirlenmäge mejbur edýär. Ol janyny emgemän, köw-söwläp ýörse, iliň gözünden düşjekdigine göz ýetirýär. Ine, şondan soň ol ýaltalyk küýüni taşlap, işlemek küýüne düşýär. Ol ýap gazylýan döwürde bir gije uklaman, öz aýalynyň, ýene-de başga biriniň çägini gazyp gutarýar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp bilmegi;

-eseriň ruhy gymmatlygyny we beýleki aýratynlyklaryny dilden we ýazmaça düşündirmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

-okalan eseriň gahrymanlarynyň özüni alyp barşyna degişli gürrüň bermegi;

-nätanyş teksti tiz okamagy .

5. Täze temany berkitmek:

Pýesadan bölekleri rollar boýunça okamak.Sorag-jogap alyşmak: 1. A. Durdyýewiň ömri we döredijilik ýoly barada gürrüň beriň.2. Ýazyjy «Han küýli» hekaýasynda haýsy meseläni gozgaýar?3. «Bagtly ýigit» powestiniň baş gahrymanyny häsiýetlendiriň.

6. Öý işini tabşyrmak:

Agahan Durdyýewiň ömri we döredijiligi. “Bally molla” hekaýasy.28-35.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________________________

Mekdebi: 6	Senesi: 18.09.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: X “B” (A 19.09.)

Sapagyň temasy:	«Bally molla» hekaýasy.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Agahan Durdyýewiň “Bally molla” hekaýasynda maşgala, ahlak meselesiniň goýluşy barada gürrüň.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Agahan Durdyýewiň ömri we döredijiligi.“Bally molla” hekaýasynyň many-mazmunyny soramak.Sorag-jogap alyşmak: 1. «Bagtly ýigit» powestiniň baş gahrymanyny häsiýetlendiriň.2. «Bally molla» hekaýasynyň gahrymanlaryny häsiýetlendiriň.
3. Bally mollanyň obrazyna näme üçin satiriki obraz diýilýär?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Agahan Durdyýewiň “Bally molla” hekaýasynda maşgala, ahlak meselesiniň goýluşy barada gürrüň;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Tema: Eseriň temasy, ideýasy. Eserde maşgala, ahlak meselesiniň goýluşy.

A. Durdyýewiň «Bally molla» hekaýasynda ýaramaz gylyk-häsiýetli adamyň satiriki keşbi suratlandyrylýar. Hekaýada Bally mollanyň hakyky ynsana gelişmeýän häsiýetleriniň üstünden ajy gülünýär.

Hekaýanyň çäkli taraplarynyň bardygyny-da bellemek gerek. Baknalyk döwründe adamlara synpy-sosial alamatlary boýunça baha berildi. Mollalar uçdantutma erbet adamlar edilip görkezildi. A. Durdyýew hem öz suratlandyrýan gahrymanynyň erbetligini has nygtamak üçin ony «molla» diýip atlandyrýar. Yogsam, onuň eserde mollaçylyk bilen meşgul bolýan ýeri ýok. Ol ýaramaz häsiýetleri özünde jemlän adam. Ol gopbam, öwünjeň, durnuksyz, ahlaksyz keşp.

Yazyjy ony hekaýada şeýle suratlandyrýar: «...Öň köne mollady. Onuň kärinden paltasy daşa degenden soň, ol edil tilki ýaly timisgenip, obanyň içinden ussaçylyk kärini tapyp aldy.» Emma ol ussa bolsa-da, etine-ganyna ornaşan bet häsiýetlerini taşlap bilmeýär.

Kolhozçy aýal Näzik eje kätmenini bejertmeli bolýar. Emma ussa göwnünden turmaýan adamsynyň sähelçe işini-de köp wagtlap saklaýar. Bu barada Näzik eje Kula şeýle diýýär: «Arada gyzymyň kätmenini sapla diýip eltdim, şonda üç-dört günläp saklady. Birnäçe aýallaryň kätmenin-ä barybildigi bejerýä-de goýberiberýär.» Bu ýagdaý Bally mollanyň göwnünden turan adamlara dostparazlyk edýändigini, oba ussasynyň hemmelere deň hyzmat etmek borjuny bolsa äsgermezlik edýändigini aýdyň görkezýär. Dogry, ol özüniň bu häsiýetini açykdan-açyk ýüze çykaryp hereket edip bilenok. Eger Baily molla öňki häsiýetine görä, açyk hereket etse, oi tipiki hem bolmazdy. Sebäbi bet maksat bilen açyk hereket etmäge mümkinçilik ýok. Şonuň üçin Bally molla öz islegini gizlinlik hem-de mekirlik bilen köpçüligiňkiden ýokary tutjak bolýar. Ol Näzik eje ýaly sada kolhozçy işi düşüp baranda, «Hal-ha, pylanyň kätmenem ýatyr, hal-ha, pylanyňkam ýatyr, goý-da git» diýip, içýakgyç jogap tapýar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

-kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap alyşmak:

1. A. Durdyýewiň ömri we döredijilik ýoly barada gürrüň beriň.

2. Ýazyjy «Han küýli» hekaýasynda haýsy meseläni gozgaýar?

3. «Bagtly ýigit» powestiniň baş gahrymanyny häsiýetlendiriň.

4. Bally mollanyň obrazyna näme üçin satiriki obraz diýilýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

Eseriň temasy, ideýasy. Eserde maşgala, ahlak meselesiniň goýluşy.Sahypa 31-35.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ___________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ____________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 23.09.2024 ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B (A synp 24.09)

Sapagyň temasy:	Nurmyrat Saryhanow. Ömri we döredijiligi. «Şükür bagşy» powesti
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Nurmyrat Saryhanow-ynsanperwerlik pikirleri öňe süren ýazyjy. “Şükür bagşy” powestiniň baş pikiri we temasy.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Leksiýa sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

1) Eseriň temasy, ideýasy. Eserde maşgala, ahlak meselesiniň goýluşy.

2) Gahrymanlaryň keşplerine seljerme bermek. Sorag-jogap alyşmak: 1. Ýazyjy «Han küýli» hekaýasynda haýsy meseläni gozgaýar?2.«Bagtly ýigit» powestiniň baş gahrymanyny häsiýetlendiriň.3.Bally mollanyň obrazyna näme üçin satiriki obraz diýilýär?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Nurmyrat Saryhanow-ynsanperwerlik pikirleri öňe süren ýazyjy. “Şükür bagşy” powestiniň baş pikiri we temasy;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

4. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Tema: Nurmyrat Saryhanow. Ömri we döredijiligi.

Ömri we döredijiligi. Nurmyrat Saryhanow 1906-njy ýylda Gökdepe etrabynyň Ikinji Gökdepe obasynda daýhan maşgalasynda dünýä inýär. 1925-nji ýylda Aşgabatdaky politehnikuma okuwa girýär. 1928-29-njy okuw ýylynda Daşkent şäherindäki bir ýyllyk metbugat kursuna okuwa kabul edilýär. Ony gutaryp gelip, «Yaş kommunist» gazetiniň redaktory wezipesinde işleýär. 1929-njy ýylyň soňlarynda goşun gullugyna çagyrylýar. 1930-1932-nji ýyllarda «Gyzyl Goşun» atly gazetiň jogapkär kätibi, 1933-1934-nji ýyllarda polk kitaphanasynyň müdiri, 1937-nji ýyla çenli şol harby gazetiň jogapkär kätibi bolup işleýär.

N. Saryhanow «Gyzyl Goşun» gazetinde işlän döwründe döredijilik işine başlaýar. Ol şol ýyllarda goşun durmuşyndan «Atyjylyk üçin» (1933), «Iki ýyl» (1936) ýaly hekaýalaryny hem-de birnäçe çeper oçerkleri ýazýar. Olar «Gyzyl Goşun» gazetinde çap edilýär.

N. Saryhanow 1937-nji ýylda goşun gullugyndan gelenden soň, bir ýyl çemesi Türkmen döwlet neşirýatynda redaktor, 1938-1941-nji ýyllarda «Sowet edebiýaty» žurnalynyň redaksiýasynda edebi işgär, 1941-nji ýylda bolsa Türkmenistan Yazyjylar birleşiginde konsultant (maslahatçy) bolup işleýär. Bu döwürde ýazyjy «Arzuw», «Şirin» ýaly belli hekaýalaryny, «Soňky öý», «Giýew» ýaly hekaýalar toplumyny, «Gyrnak» powestini döredýär. Olaryň köpüsi «Hekaýalar» ady bilen neşir edilen kitabynda ýerleşdirilýär.

N. Saryhanow Watançylyk urşuna gitmeziniň öňüsyrasynda «Kitap», «Şükür bagşy» ýaly meşhur eserlerini döredýär. 1942-nji ýylda ýazyjynyň «Yagtylyga çykanlar» powesti aýratyn kitap edilip çykarylýar.

«Kitap» hekaýasy N. Saryhanowa uly meşhurlyk getiren eserleriň biridir. Bu hekaýada akyldar şahyr Magtymgulynyň şygyrlaryna adamlaryň çäksiz söýgüsi, belent sarpasy örän täsirli görkezilýär. Hekaýada Welmyrat aganyň keşbi örän täsirli, dili özboluşly, janly bolup, öz häsiýetine laýyk gelýän dilde gürleýär.

N. Saryhanow Beýik Watançylyk urşuna gatnaşýar. Moldawiýa topragynda duşmana garşy ot sowurýan pulemýoty bilen-de, ýiti galamy bilen-de gaýduwsyz göreşýär. «Täleý», «Ene» ýaly eserlerini dartgynly front ýagdaýynda döredýär.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap alyşmak: 1. N. Saryhanowyň durmuş we zähmet ýoly barada gürrüň beriň.
2. N. Saryhanowyň eserlerinden haýsylary bilýärsiňiz?
3. «Kitap» hekaýasynyň manysyna nähili düşünýärsiňiz?

6. Öý işini tabşyrmak:

Nurmyrat Saryhanow. Ömri we döredijiligini oakap gürrüň bermek.Sahypa 35-38.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ___________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ________________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 25.09.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B ( A synp 26.09)

Sapagyň temasy:	Dutar ýasamak senetçiliginiň, dutarda saz çalmak we bagşyçylyk sungatynyň “Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi”.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Nurmyrat Saryhanow—ynsanperwerlik pikirleri öňe süren ýazyjy. “Şükür bagşy” powestiniň baş pikiri we temasy barada düşünje bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

1) Nurmyrat Saryhanow. Ömri we döredijiligi.

2) Gahrymanlaryň keşplerine seljerme bermek. Sorag-jogap ayşmak: 1. N. Saryhanowyň durmuş we zähmet ýoly barada gürrüň beriň.2. N. Saryhanowyň eserlerinden haýsylary bilýärsiňiz?3. «Kitap» hekaýasynyň manysyna nähili düşünýärsiňiz?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Şükür bagşy” powestiniň baş pikiri we temasy barada düşünje bermek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

4. Okuwçylarda ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna söýgini terbiýelemek.

5.Estetik endikleri kemala getirmek.

Tema: Şükür bagşy” powesti. Eseriň baş pikiri we temasy.

«Şükür bagşy» powesti Nurmyrat Saryhanowyň iň şowly eserleriniň biridir. Onda 1871-nji ýylda bolan waka gürrüň be-rilýär. Yazyjy ol waka gatnaşýan esasy gahrymanyň - Şükür bagşynyň oýlanmalaryny, hereketlerini beýan etmek esasynda sungat adamynyň öz sungatyny Watanyna, halkyna bolan çäksiz söýgüsi bilen baglylykda ýokary derejä göterip bilýändigini nyg-tap görkezýär. Powestde beýan edilýän bu pikir diňe bir Şükür bagşynyň döwründe däl, häzirki wagtda-da örän möhüm öwredi-jilik hem-de terbiýeçilik ähmiýetine eýedir.Şükür bagşynyň obrazy. Powestde öňe sürülýän pikir Şükür bagşynyň keşbi bilen aýdyňlaşýar. Şükür bagşynyň, ozaly bilen, bellemeli iň gowy sypaty — onuň durmuş ýagdaýynyň, ru-hunyň, gylyk-häsiýetiniň, hatda daşky görnüşiniň-de halkyňky bilen kybapdaşlygydyr. Bu hakda eserde şeýle sözler bar:

«Uzyn, agaç etli, garaýagyz, ýaňy otuzdan agan ýaş ýigit sa-zandanyň bolsa ulumsylygy, jögüligi, näzini artdyrmasy bolmaz-dy. Şunuň ýaly hem onuň ýadary ýokdy».Şükür bagşynyň halka ýakynlygynyň we çalýan sazynyň halka düşnükli hem-de täsirli bolmagynyň düýp çeşmesi onuň sungatynda milli häsiýetiň ýokarylygyndadyr. Yazyjy onuň sa-zynyň şeýle häsiýete eýedigini powestiň ençeme ýerinde nygtap görkezýär. Şükür bagşynyň öz maksady-da - sungaty bilen halka hyzmat etmek. Şonuň üçin ol käbir bagşylar ýaly gazanç etjek bolup azara galmaýar. «...01 gazana garanjaklap oturan, orta pul düşmese, dürli bahanalar tapyp hezil bermeýän, dutarynyň kirşi-ni üzýän bagşylardan däldi. Onuň geregi halkyň özünden hezil tapmagydy. Şonuň üçin garyp-pukaralar-da ony öýlerine hem toýlaryna çagyryp, saz çaldyryp bilýärdiler».Şeýle bolansoň, halk Şükür bagşyny çäksiz söýýär. 01 söýgi Şükür bagşynyň agasy eýran hanynyň eline ýesir düşende, ony boşatmak üçin üýşen oba adamlarynyň gep-sözünde, hereketinde has-da gowy ýüze çykýar:

« - Biziň bir senimiz bar! — Olaryň hemmesi biragyzdan şeýle diýdiler: - Şonuň üçin biz seni gynandyryp asyl-ha bilmeris. Biz söweşe çykjak...

—Bagşymyz, biziň ozaldan edip goýan bir maslahatymyz bar. Saňa aýdyljak bolunýan şu maslahat, biziň başymyz sag bolsa, seniň agaň hanyň zyndanynda oturmajagy, bu özüňe hem mälim-dir. Dogry gerek - diýip, ol sözüni oturanlaryň hemmesine tassyklatdy.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap ayşmak: 1. Ýazyjy «Şükür bagşy» powestinde nähili pikiri öňe sürýär?2. Şükür bagşynyň keşbini häsiýetlendiriň.3. «Şükür bagşy» powestinde hereket edýän taryhy şahsyýetlerden kimleri bilýärsiňiz?

6. Öý işini tabşyrmak:

Şükür bagşy” powesti. Eseriň baş pikiri we temasy diýen temany okap gürrüň bermek.Sahypa 38-43.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: __________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 30.09.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B ( A synp 1.10)

Sapagyň temasy:	Edebiýat teoriýasy. Ýazyjynyň we gahrymanyň dili.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Nurmyrat Saryhanow—ynsanperwerlik pikirleri öňe süren ýazyjy. “Şükür bagşy” powestiniň baş pikiri we temasy barada düşünje bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

1) Nurmyrat Saryhanow. Ömri we döredijiligi.

2) Gahrymanlaryň keşplerine seljerme bermek. Sorag-jogap ayşmak: 1. N. Saryhanowyň durmuş we zähmet ýoly barada gürrüň beriň.2. N. Saryhanowyň eserlerinden haýsylary bilýärsiňiz?3. «Kitap» hekaýasynyň manysyna nähili düşünýärsiňiz?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Şükür bagşy” powestiniň baş pikiri we temasy barada düşünje bermek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

4. Okuwçylarda ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna söýgini terbiýelemek.

5.Estetik endikleri kemala getirmek.

Tema: Edebiýat teoriýasy. Ýazyjynyň we gahrymanyň dili.

«Şükür bagşy» powesti Nurmyrat Saryhanowyň iň şowly eserleriniň biridir. Onda 1871-nji ýylda bolan waka gürrüň be-rilýär. Yazyjy ol waka gatnaşýan esasy gahrymanyň - Şükür bagşynyň oýlanmalaryny, hereketlerini beýan etmek esasynda sungat adamynyň öz sungatyny Watanyna, halkyna bolan çäksiz söýgüsi bilen baglylykda ýokary derejä göterip bilýändigini nyg-tap görkezýär. Powestde beýan edilýän bu pikir diňe bir Şükür bagşynyň döwründe däl, häzirki wagtda-da örän möhüm öwredi-jilik hem-de terbiýeçilik ähmiýetine eýedir.Şükür bagşynyň obrazy. Powestde öňe sürülýän pikir Şükür bagşynyň keşbi bilen aýdyňlaşýar. Şükür bagşynyň, ozaly bilen, bellemeli iň gowy sypaty — onuň durmuş ýagdaýynyň, ru-hunyň, gylyk-häsiýetiniň, hatda daşky görnüşiniň-de halkyňky bilen kybapdaşlygydyr. Bu hakda eserde şeýle sözler bar:

«Uzyn, agaç etli, garaýagyz, ýaňy otuzdan agan ýaş ýigit sa-zandanyň bolsa ulumsylygy, jögüligi, näzini artdyrmasy bolmaz-dy. Şunuň ýaly hem onuň ýadary ýokdy».Şükür bagşynyň halka ýakynlygynyň we çalýan sazynyň halka düşnükli hem-de täsirli bolmagynyň düýp çeşmesi onuň sungatynda milli häsiýetiň ýokarylygyndadyr. Yazyjy onuň sa-zynyň şeýle häsiýete eýedigini powestiň ençeme ýerinde nygtap görkezýär. Şükür bagşynyň öz maksady-da - sungaty bilen halka hyzmat etmek. Şonuň üçin ol käbir bagşylar ýaly gazanç etjek bolup azara galmaýar. «...01 gazana garanjaklap oturan, orta pul düşmese, dürli bahanalar tapyp hezil bermeýän, dutarynyň kirşi-ni üzýän bagşylardan däldi. Onuň geregi halkyň özünden hezil tapmagydy. Şonuň üçin garyp-pukaralar-da ony öýlerine hem toýlaryna çagyryp, saz çaldyryp bilýärdiler».Şeýle bolansoň, halk Şükür bagşyny çäksiz söýýär. 01 söýgi Şükür bagşynyň agasy eýran hanynyň eline ýesir düşende, ony boşatmak üçin üýşen oba adamlarynyň gep-sözünde, hereketinde has-da gowy ýüze çykýar:

« - Biziň bir senimiz bar! — Olaryň hemmesi biragyzdan şeýle diýdiler: - Şonuň üçin biz seni gynandyryp asyl-ha bilmeris. Biz söweşe çykjak...

—Bagşymyz, biziň ozaldan edip goýan bir maslahatymyz bar. Saňa aýdyljak bolunýan şu maslahat, biziň başymyz sag bolsa, seniň agaň hanyň zyndanynda oturmajagy, bu özüňe hem mälim-dir. Dogry gerek - diýip, ol sözüni oturanlaryň hemmesine tassyklatdy.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogap ayşmak: 1. Ýazyjy «Şükür bagşy» powestinde nähili pikiri öňe sürýär?2. Şükür bagşynyň keşbini häsiýetlendiriň.3. «Şükür bagşy» powestinde hereket edýän taryhy şahsyýetlerden kimleri bilýärsiňiz?

6. Öý işini tabşyrmak:

Şükür bagşy” powesti. Eseriň baş pikiri we temasy diýen temany okap gürrüň bermek.Sahypa 38-43.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: __________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary ______________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 2.10.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B (A 3.10.2024ý)

Sapagyň temasy:	Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda .Edebiýat teoriýasy. Janlandyrma hakynda düşünje.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Şaly Kekilow, onuň “Kareliýa jeňňelinde” goşgusy barada gürrüň bermek. Goşguda tebigatyň suratlandyrylyşy. Edebiýat teoriýasyndan janlandyrma hakynda düşünje bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Dutar ýasamak senetçiliginiň, dutarda saz çalmak we bagşyçylyk sungatynyň “Adamzadyň maddy däl medeni mirasynyň sanawyna girizilmegi” diýen tema barada gürrüňdeşlik guramak.Sorag-jogap alyşmak: 1.Türkmen bagşylary kimler?

2. Halk aýdymlaryndan haýsylary bilýärsiň?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1 Şaly Kekilow, onuň “Kareliýa jeňňelinde” goşgusy barada gürrüň bermek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Tema: Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda .Şaly Kekilow. “Kareliýa jeňňelinde” goşgusy. Janlandyrma hakynda düşünje.

German faşistik basybalyjylary 1941-nji ýylyň 22-nji iýunynda Sowet Soýuzyna duýdansyz çozdy. Ýurtda adatdan daşary ýagdaý döredi.
Türkmen ýazyjy-şahyrlary-da faşistik basybalyjylara garşy hem ýaragly, hem çeper sözleri bilen göreşe galdylar. Watançylyk urşy edebiýatyň baş temasyna öwrüldi.
Şygryýet žanry. Türkmen şygryýeti okyjylary ýowuz duşmanyň garşysyna göreşmäge çagyrýardy. Urşuň ilki döwürlerinde çagyryş äheňli goşgular halkyň duşmana bolan gahar-gazap duýgusyny oýarmakda, göreşmek hyjuwlaryny tijemekde bahasyna ýetip bolmajak ähmiýete eýe boldy.

Şaly Kekilowyň «Kareliýa jeňňelinde» poemasy şahyryň gözi bilen görüp, egni bilen çeken agyr wakalarynyň esasynda döredilen şowly eserdir. Bu poema Beýik Watançylyk urşy döwründe döredilen ajaýyp eserleriň biri hökmünde okyjylaryň ýadynda galdy hem olaryň çuňňur söýgüsine mynasyp boldy. Poemada tebigat ynsanlaşdyrylýar. Tebigatyň janly görnüşleriniň üsti bilen liriki gahrymanyň duýgulary örän çuňňur we çeper suratlandyrylýar. Şahyr poemada Kareliýa jeňňelinde duşmana edilýän hüjümleri şol ýeriň aňzak tebigaty bilen baglanyşdyrýar, duşman gülleleriniň parahat ösüp oturan agaçlara salan agyr ýaralaryny, tebigatyň gazaply keşbinde esgerleriň ýüreginde faşistlere garşy dörän öçli duýgulary ussatlyk bilen suratlandyrýar. Poemanyň liriki gahrymanynyň keşbinde esgerleriň watançylyk, gahrymançylyk duýgulary täsirli açylyp görkezilýär.Poema şeýle başlanýar:
Ertirmi, agşammy, gündizmi, gije,
Saýgaryp bolmaýar howanyň ýüzün.
Çapgynly, ýagynly iňlewik ýeli
Ýadyňa getirýär harasat sözün.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-çeper eseriň temasynyň we ideýasynyň esasy alamatlaryny;

-çeper eseriň gahrymanynyň (keşp, sözleýiş, awtoryň häsiýetnamasy) beýan ediliş tärini;

-diliň täsir ediş serişdesini (sypatlandyrma, deňeşdirme, ulaltma, metafora);

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- çeper tekstden täsirli serişdeleriniň hyzmatyny düşündirmegi;

-okalan eseriň esasy temasyny we ideýasyny kesgitlemegi;

-kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogaplar üsti bilen täze temany berkitmek. 1. Uruş döwrüniň edebiýatynyň baş temasy nämeden ybarat?2. Türkmen ýazyjy-şahyrlaryndan kimler Beýik Watançylyk urşuna gatnaş-
dy?3. Haýsy eserlerde duşmanlara garşy söweşe çagyryş ýaňlanýar? 4. Ş. Kekilowyň «Kareliýa jeňňelinde» poemasy näme hakynda ýazylan eser?5. Poemada beýan edilýän wakalar nirede bolup geçýär?

6. Öý işini tabşyrmak:

Ttemany okap gürrüň bermek. Sahypa 44-52

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ____________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi: 9.10.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B

Sapagyň temasy:	Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşundan soňky döwürde. Türkmen edebiýaty XX asyryň 60 – 80-nji ýyllarynda .Gysgaça syn
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Türkmen edebiýatynyň Beýik Watançylyk uruşdan soňky döwürde ösüşi, bu ýyllardaky ýazyjy-şahyrlar barada maglumat bermek. Parahatçylyk, halklaryň dostlugy, agzybirlik temasynyň öň hatara çykmagy. Zähmet temasy. Çeper döredijilikde nogsanlyklar.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşy ýyllarynda .Şaly Kekilow. “Kareliýa jeňňelinde” goşgusy. Janlandyrma hakynda düşünje diýen temanyň many-mazmunyny soramak.Sorag-jogap alyşmak: 1. Uruş döwründe kyssa žanrynda nähili eserler döredildi?
2. Sowet Soýuzynyň Gahrymany diýen ada mynasyp bolan türkmen esgerleri
hakynda nähili eserler döredildi? 3. Şahyr bu poemasynda nähili çeperçilik serişdelerini ulanypdyr?4. Poemanyň ähmiýeti nämeden ybarat?

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Türkmen edebiýatynyň Beýik Watançylyk uruşdan soňky döwürde ösüşi, bu ýyllardaky ýazyjy-şahyrlar barada maglumat bermek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Tema: Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşundan soňky döwürde.

Beýik Watançylyk urşy ýeňiş bilen tamamlandy. Parahatçylykly döwür başlandy. Uruş zerarly pese düşen halk hojalygy dikeldilmäge girişildi. Yazyjy-şahyrlar parahatçylykly döwrüň öňe çykaran möhüm meselelerine ýüzlenip başladylar.Şygryýet žanry. Uruşdan soňky döwürde dürli temalardan ençeme goşgulardyr poemalar döredildi.Parahatçylyk, ony gorap saklamak ugrunda edilýän asylly işler, uruş oduny tutaşdyryjylary paş etmek babatdaky tagallalar bu döwrüň şygryýetinde giňden şöhlelendi. Parahatçylyk söýüji her bir ynsanyň arzuwy bolan bu meselä şahyrlarymyz öz sesini goşdular.B. Kerbabaýewiň «Adalat baýdagy parlar», Ata Salyhyň «Agzybirlik hemme zatdan güýçlüdir», A. Kekilowyň «Biz para-hatçylyk isleýäris», G. Seýitliýewiň «Men gol çekýärin», «Dünýä guwanýar», R. Seýidowyň «Çyn ynsanlar parahatçylyk isleýär», T. Esenowanyň «Gündogar aýallaryna açyk hat», J. Ilmyradowyň «Parahatçylyk wahtasynda», A. Atajanowyň «Şapak» ýaly onlarça goşgulary şu meselä bagyşlanýar. Uly joşguna we hyjuwa ýugru-lan bu goşgularda erkana durmuş, parahatçylykly zähmet bara-daky pikir-duýgular, asylly maksatlar beýan edilýär.

Bu döwürde edebiýatymyzyň baş temalarynyň biri bolan döre-dijilikli zähmeti wasp edýän ençeme goşgular döredildi. G. Seýitliýewiň «Çekseň zähmet — ýagar rähnet», «Bahar aýdymy», «Kol-hozyň güli», «Ak pagta», G. Burunowyň «Aýnabat», R. Seýidowyň «Zähmet», T. Esenowanyň «Hasyl hakynda ballada» ýaly goşgu-larynda obadaky gaýnap-joşýan zähmet, medeniýetli durmuş teswir edilýän bolsa, R. Seýidowyň «Lälezar bolar», «Awçy, atma jereni», «Garagum», «Jeýhunyň sesi» şygyrlarynda türkmen halkynyň asyrlarboýy arzuwy bolan Garagum derýasynyň çekilme-gine çuňňur guwanç, şatlyk duýgulary ýokary çeperçilik bilen su-ratlandyrylýar.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp bilmegi;

-eseriň ruhy gymmatlygyny we beýleki aýratynlyklaryny dilden we ýazmaça düşündirmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

-okalan eseriň gahrymanlarynyň özüni alyp barşyna degişli gürrüň bermegi;

-nätanyş teksti tiz okamagy .

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogaplar üsti bilen täze temany berkitmek.

1. Beýik Watançylyk urşundan soňky döwürde edebiýatyň öňünde duran wezipeler nämelerden ybarat? 2. Uruşdan soňky türkmen şygryýetinde parahatçylygy gorap saklamak meselesine degişli nähili eserler döredildi?3. Uruşdan soňky döwürde zähmet meselesini şöhlelendirýän eserler haýsylar?

6. Öý işini tabşyrmak:

Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşundan soňky döwürde. Sahypa 53-59

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: ___________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _____________K.Dawletow

Mekdebi:	Senesi: 10.10.2024
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI A

Sapagyň temasy:	Türkmen edebiýaty XX asyryň 60-80-nji ýyllarynda. Gysgaça syn.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Türkmen edebiýatynyň XX asyryň 60 – 80-nji ýyllaryndaky ýagdaýy, bu döwürde edebiýata gelen ýazyjy-şahyrlar barada gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Bilimleri, başarnyklary we endikleri
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Türkmen edebiýaty Beýik Watançylyk urşundan soňky döwürde diýen temanyň many –mazmunyny soramak.Sorag-jogap alyşmak: 1. Beýik Watançylyk urşundan soňky döwürde döredilen poemalarda gozgalýan meseleler, olaryň çeperçiligi hakynda gürrüň beriň.
2. Ç. Aşyrowyň «Ganly saka» poemasynyň esasynda haýsy mesele durýar we
ol eserde nähili suratlandyrylýar?3. K. Gurbannepesowyň «Taýmaz baba» poemasynyň çeperçilik aýratynlyklary nämelerden ybarat?

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak we gönükmeleri çözmek arkaly sapagy berkitmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Türkmen edebiýatynyň XX asyryň 60 – 80-nji ýyllaryndaky ýagdaýy, bu döwürde edebiýata gelen ýazyjy-şahyrlar barada gürrüň bermek;

2. Edebiýaty öwrenmek çeper eserleri yzygiderli baglanyşykda okamak arkaly amala aşyrmak;

3. Milli edebiýatyň aýratynlyklaryny ýüze çykarmak;

4. Sözleýiş endikleri ösdürmek;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-suratlandyrylýan zada awtoryň garaýşyny duýmagy;

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

Tema: Türkmen edebiýaty XX asyryň 60-80-nji ýyllarynda. Gysgaça syn.

Bu döwürde türkmen edebiýatyna ençeme uly göwrümli eserler goşuldy. Berdi Kerbabaýew partiýanyň talaby boýunça “Aýgytly ädim” romanyny täzeden işledi. Ol 1955-nji ýylda neşir edildi. Täzeden işlenmegi romanyň hiliniň öňküden gowulanmagyna getirmedi. Sebäbi eser ençeme babatda şol döwür üçin ýoň bolan galyplara tabyn edildi.

Berdi Kerbabaýew türkmen nebitçileriniň durmuşyndan “Nebitdag” romanyny döretdi.

Ýazyjynyň “Suw damjasy – altyn dänesi” romanynda “Aýgytly ädim” romanyndaky gahrymanlaryň ençemesiniň täze şertlerde edýän herketleri – kanalyň gurluşygynda zähmet çekişleri suratlandyrylýar.

Hydyr Derýaýewiň “Ykbal”, Beki Seýtäkowyň “Doganlar”, Berdi Soltannyýazowyň “Sumbar akýar” romanlarynda Oktýabr rewolýusiýasy döwrüniň wakalary giňden görkezildi.

Gylyç Kulyýew “Gara kerwen” romanynda rewolýusiýa garşy güýçleriň rewolýusiýany başa bardyrmazlyk ugrundaky hereketlerini yzarlaýar. Ýazyjy “Ýowuz günler” romanynda, “Köpetdagyň aňyrsynda” powestinde akyldar şahyr Magtymgulynyň durmuşyndan söz açýar.

Berdinazar Hudaýnazarowyň “Gumlular” romanynda Beýik Watançylyk urşy döwrüniň wakalardan gürrüň berilýär. Bu romanda sowet döwrüniň diýdimzorlukly döwlet syýasatynyň netijesinde ýerbentlileriň Lebabyň gündogar çetine, öňki Gyzylaýak etrabynyň zorluk bilen göçürilişi suratlandyrylýar. B.Hudaýnazarow uruş döwrüniň, onda-da tylyň iň adaty gündelik wakalaryna ýüzlenýär. Şol wakalaryň okyja täsir edip biljek pursatlaryny saýlap alýar.

Sorag-jogaplar üsti bilen täze temany berkitmek. 1. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen şygryýetiniň ösüşine uly goşant goşan şahyrlary atlandyryň.2. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen edebiýatynyň şygryýet žanrynda haýsy iri eserler döredildi?
3. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen edebiýatynyň kyssa žanry haýsy eserler bilen baýlaşdy?

4. Öý işini tabşyrmak:

Türkmen edebiýaty XX asyryň 60-80-nji ýyllarynda. Gysgaça syn. Sahypa 60-64 .

5. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________________________

Mekdebi: 6	Senesi:14.10.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B ( A synp15.10.2024ý

Sapagyň temasy:	Berdi Kerbabaýew. Ömri we döredijiligi.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Berdi Kerbabaýewiň ömri we döredijiligi barada gürrüň bermek. “Aýgytly ädim” romany barada gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Garyşyk sapak
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öýe berlen ýazuw işleriň ýerine ýetirilişini barlamak:

Türkmen edebiýaty XX asyryň 60-80-nji ýyllarynda. Gysgaça syn. Diýen tema barada gürrüňdeşlik guramak.

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak arkaly barlamak:

Sorag-jogap alyşmak: 1. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen edebiýatynyň kyssa žanry haýsy eserler bilen baýlaşdy?2. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda drama žanrynyň ösüşi barada gürrüň beriň.3. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň döreden eserlerinde haýsy temalar beýan edilýär?

4. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

5. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Berdi Kerbabaýewiň ömri we döredijiligi barada gürrüň bermek.

2. Sözleýiş endikleri ösdürmek.

3. Çeper eseri derňemegi öwretmek.

4. Okuwçylarda ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna söýgini terbiýelemek.

5.Estetik endikleri kemala getirmek.

Ol şahyr, prozaçy, dramaturg, terjimeçi hem publisist.

Türkmenistanyň halk ýazyjysy, SSSR-iň Döwlet baýragynyň hem-de Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi, Sosialistik Zähmetiň Gahrymany B.Kerbabaýew 1898-nji ýylyň 15-nji martynda Tejen etrabynyň Gowkuzereň obasynda eneden dogulýar. Ol ilki oba mekdebinde, soňra Tejen, Kaka, Gorjaw, Buhara medreselerinde okaýar. Ol ýaşlykdan çeper edebiýat bilen gyzyklanýar we beýik söz ussatlarynyň eserlerini irginsiz okaýar. 1923-nji ýylda “Türkmenistan” gazetinde “Iç ýene-de, iç ýene” atly ilkinji goşgusy çap bolýar.

Ýazyjy 1927-nji ýylda Sankt-Peterburgyň Gündogary öwreniş fakultetine okuwa gidýär. Saglyk ýagdaýy sebäpli okuwy dowam edip bilmeýär.

B.Kerbabaýew “Gyzlar dünýäsi”, “Dakylma”, “Ýaz möwsüminde bir gözel”, “Kepän dodak”, “Amyderýa”, “Aýlar” ýaly ençeme poemalaryň we ençeme goşgularyň awtorydyr.

Ol “Göterim”, “Hüýrlukga-Hemra”, “Watan ogly”, “Magtymguly” ýaly pýesalary bilen türkmen edebiýatynyň taryhyna ullakan goşant goşdy.

B.Kerbabaýew L.Tolstoýyň “Hajymyrat”, M.Gorkiniň “Ene”, M.Şolohowyň “Göterilen tarp”, Woýniçiň “Gögeýin” romanlaryny türkmen diline terjime etdi. Ýazyjynyň “Aýgytly ädim” romany, “Suw damjasy – altyn dänesi” romany halkyň durmuşyndan ýazylan ajaýyp romanlardyr.

Ýazyjy “Nebitdag” romanynda nebitçileriň durmuşyndan söz açsa, “Gaýgysyz Atabaý” romanynda belli döwlet işgäriniň eden işleri barada gürrüň berýär.

Ol çagalaryň durmuşyndan hem birnäçe eserler döredýär. “Batyr’, “Yhlasa – myrat”, “çekişmän – bekişmez” ýaly eserleri çagalar tarapyndan gyzgyn garşylandy. Halk döredijiligine esaslanyp, “Jonnuk batyr”, “Kyrk ýalan”, “Japbaklar” ýaly ajaýypeserleri galdyrdy.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

- islendik eseriň ündeýän ähmiýetini

- öz pikirlerini yzygider beýan etmegi

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

- okalan eseriň gahrymanyny häsiýetlendirmegi;

- suratlandyrylýan gahrymanyň keşbiniň ähmiýetini häsiýetlendirmegi;

Tema: Berdi Kerbabaýew. Ömri we döredijiligi.

6.Sapagy berkitmek:B.Kerbabaýew halkyň geçmiş mirasyny öwrenmek, ony halka ýetirmekde hem uly işleri etdi. Onuň çapa taýýarlamagynda Magtymgulynyň kitaby 1926-njy ýylda neşir edildi.

Sorag-jogaplar üsti bilen täze temany berkitmek. 1. B. Kerbabaýewiň ömri we döredijiligi barada gürrüň beriň.2. Ýazyjy «Aýgytly ädim» romanyny döretmäge haçan girişdi?
3. Romanyň temasy, öz içine alýan döwürleri barada gürrüň beriň.

7. Öý işini tabşyrmak:

Berdi Kerbabaýew. Ömri we döredijiligi.

8. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

Ýazan mugallym: ___________________________________H.Baltabaýew

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _____________K.Dawletow

Mekdebi: 6	Senesi:16.10.2024ý
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: XI B ( A synp17.10.2024ý)

Sapagyň temasy:	Geçilenler boýunça barlagnamalar
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	Geçilenleri barlamak we berkitmek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Garyşyk sapak
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öýe berlen ýazuw işleriň ýerine ýetirilişini barlamak:

Türkmenistanyň halk ýazyjysy, SSSR-iň Döwlet baýragynyň hem-de Magtymguly adyndaky Döwlet baýragynyň eýesi, Sosialistik Zähmetiň Gahrymany B.Kerbabaýew 1898-nji ýylyň 15-nji martynda Tejen etrabynyň Gowkuzereň obasynda eneden dogulýar

3. Okuwçylaryň bilimini dilden soramak arkaly barlamak:

Sorag-jogap alyşmak: 1. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen edebiýatynyň kyssa žanry haýsy eserler bilen baýlaşdy?2. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda drama žanrynyň ösüşi barada gürrüň beriň.3. ХХ asyryň 60–80-nji ýyllarynda türkmen ýazyjy-şahyrlarynyň döreden eserlerinde haýsy temalar beýan edilýär?

4. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

5. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. Barlagnamany okap bermek.

2. Okuwçylaryň özbaşdak işlemegi.

3. Ýalňyşlar üstünde işlemek

1.Bugaç hanyň kakasy:

a) Baýandyr han; b) Derse han; ç) Salyr Gazan.

2.Aşyk Aýdyň piriň gubury haýsy welaýatda ýerleşýär?

a) Daşoguz; b) Balkan; ç)Ahal.

3.Kätibiniň «Seniii iistüňde» goşgusy haýsy wakalar ba­rada?

1. 1858-nji ýyldaky Garrygala söweşi barada;

2. 1881-nji ýyldaky Gökdepe urşy barada;

ç) 1861-nji ýyldaky Sarahs urşy barada.

4.«Oguz» diýip kim at goýýar?

1. Oguzyň özi;

2. Oguzyň kakasy;

ç) Oguzyň enesi.

5.Aşyk Aýdyň piriň Nejebe beren nesihaty:

1. sazy köp çalmak;

b)tekepbirlik etmezlik; ç) aýdymy köp aýtmak.

1. 6. «Diwany lugat et-tiirk» kitabyny ýazan:

1. Mahmyt Kaşgarly;

2. Keý-Kowus;

ç) halk döredijiligi;

7 Baý Bugra begin ogluna Bamsy Birek ady näme üçin goýulýar?

1. ata-enesi goýýar;

2. öküzi ýeňeni üçin;

ç) bezirgenleri garakçylardan halas edeni üçin;

8.«Kowusnama» - bu nähili eser?

a) atanyň ogla pentleri;

b)gahrymançylykly epos; ç) dessan;

9.Kölleriň sonasy, bagyň bilbili, Kirpigi tir, gaşy ýaýdyr Bibiniň.

Su setirler bilen başlanýan goşgynyň awtory kim?

1. Döwletmämmet Balgyzyl;

2. Garaj aoglan;

ç) Döwletmämmet Azady;

10. Ýat ile gitme goşgusynyň ýazary kim?

a) Garaj aoglan b) Döwletmämmet Balgyzyl

ç) Döwletmämmet Azady

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

- okan goşgularynyň many-mazmunyny düşündirmegi

- watanymyzy goramalydygyny, oňa wepaly bolmalydygyny

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- goşgulary labyzly okamagy;

- gahrymanlaryň we wakalaryň baglanyşygyny düşündirmegi;

6.Sapagy berkitmek:Ýalňyşlar üstünde işlemek

7. Öý işini tabşyrmak:Geçilenleri gaýtalamak

8. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary _____________K.Dawletow

Mekdebi:	Senesi:
Dersiň ady: türkmen edebiýaty	Synpy: X

Sapagyň temasy:	“Aýgytly ädim” romany.
Sapagyň maksatlary:
1)Bilim berijilik maksady:	“Aýgytly ädim” romany barada gürrüň bermek.
2) Terbiýeçilik maksady:	Watansöýüjiligi, zähmetsöýerligi, agzybirligi, ahlaklylygy, ynsaplylygy, milli we dünýä gymmatlyklaryna buýsanç, çeper edebiýata söýgini güýçlendirmek.
Sapagyň görnüşi:	Täze maglumatlary öwretmek sapagy
Sapakda ulanylýan okuw-görkezme esbaplar, sanly serişdeler, paýlama maglumatlar:	Suratlar, soragnamalar, okuw görkezme esbaplar, we okamaga hödürlenýän kitaplaryň sanawy

Sapagyñ gidişi:

1. Sapagyň guramaçylyk döwri:

1. Salamlaşmak. Gatnaşygy hasaba almak.

2. Okuwçylaryň sapaga taýýarlygyny barlamak.

3. Okuwçylaryň ünsüni sapaga gönükdirmek.

4. Syýasy wakalar bilen tanyşdyrmak.

2. Öý işiniň ýerine ýetirilişini barlamak, soramak:

Berdi Kerbabaýew. Ömri we döredijiligini soramak.Sorag-jogap alyşmak: 1. Ýazyjy «Aýgytly ädim» romanyny döretmäge haçan girişdi?2. Romanyň temasy, öz içine alýan döwürleri barada gürrüň beriň.3. Romanyň baş gahrymany Artygyň keşbini häsiýetlendiriň.

3. Geçilen temany jemlemek

Okuwçylaryň edebiýat dersine degişli bilýän maglumatlaryny jemlemek we täze temany öwretmäge girişmek.

4. Täze temany düşündirmek:

Temany düşündirmegiň meýilnamasy:

1. “Aýgytly ädim” romany barada gürrüň bermek;

2. Eseriň many-mazmunyny hem täsirini giňişleýin açyp bermek işini dogry guramak;

3. Döredijilik ukyby ýüze çykarmak;

4. Sanly serişdelerden giňden peýdalanmak;

5.Edebiýatyň sungatyň beýleki görnüşleri bilen arabaglanyşygynyň häsiýetli aýratynlyklaryny we ýörelgelerini kesgitlemek.

Temany öwrenmek bilen okuwçylar bilmeli:

-okalan esere we eseriň wakalaryny bahalandyrmagy;

-özbaşdak okalan eseriň haýsy görnüşe we žanra degişlidigini kesgitläp bilmegi;

-eseriň ruhy gymmatlygyny we beýleki aýratynlyklaryny dilden we ýazmaça düşündirmegi;

Temany öwrenmek bilen okuwçylar başarmaly:

- kiçeňräk kyssa eserini yzygiderli gürrüň bermegi;

-okalan eseriň gahrymanlarynyň özüni alyp barşyna degişli gürrüň bermegi;

-nätanyş teksti tiz okamagy .

Tema: “Aýgytly ädim” romany.

Artygyň obrazy. Romanyň esasy gahrymanlarynyň biri Artyk Babaly. Ol eserdäki wakalara başdan-aýak gatnaşýar. Artyk durmuşyň çylşyrymly ýollaryny geçýär.

Artyk garyp daýhanlaryň wekili. Kakasy baýyň goýunlarynyň yzynda çölde heläk bolýar. Artygyň 50 ýaşly Nurjahan atly ejesi, 12 ýaşly Şeker diýen uýasy bar. Ol ýykma-ýykylma güzeran dolandyrmak, garyp maşgalany hor-homsy etmezlik üçin, gije-gündiz başyndan gum sowrup işleýär. Emma şonda-da onuň göreni görgi, edeni bergi bolýar. Irginsiz zähmet, agyr durmuş esli taplaýar.zandy päk, düşbi ýigit Artykda ençeme gowy häsiýetiň başlangyçlary döräp, kämilleşip ugraýar.

Artyk diňe zeýrenmek, nägilelik bildirmek bilen çäklenmeýär. Ýeri gelende, galplygyň, adalatsyzlygyň garşysyna gönüden-göni çykyş etmekden hem çekinmeýär.

Artygyň obarazynda ençeme ajaýyp sypatlar öz şöhlelemesini tapýar. Ol päk ýürekli, dogruçyl, eserdeň, dosta wepaly, hak iş üçin, adalat üçin göreşmäge elmydama taýýar, biçak hyjuwly adam. Artygyň başga-da gowy sypatlary bar. Ol zähmetsöýer, işeňňir, söýgä wepaly, ahlak taýdan arassa, bir sözli ýigit. Artygyň bu häsiýetleri umumadamzat ruhy we ahlak gymmatlyklarynyň talaplaryna laýyk gelýär.

Aýnanyň obrzy. “Görogly”, “Gorkut ata” eposlarynda, türkmen dessanlarynda, klassyky edebiýatda aýal-gyzlaryň ajaýyp obrazlary döredildi. “Aýgytly ädim” romanynda bu ugurdaky däplerimiz dowam etdirildi. Romanda aýal-gyzlaryň uly ähmiýete eýe bolan obrazlary döredildi. Olaryň arasynda Aýna uly orun degişlidir. Aýnanyň obrazy sowet döwrüniň edebiýatynda döredilen iň şowly zenan obrazlarynyň biridir. Onda türkmen aýal-gyzlaryna mahsus bolan ajaýyp gylyk-häsiýetler ýokary çeperçilikde şöhlelendirilýär.

Aýnada içki hem daşky gözellik tebigy utgaşýar. Ol edep-ekramly, salykatly, uly adamkärçilikli, tebigy akylly, mähirli, buýsançly zenan. Şonuň bilen birlikde ol görmegeý, syratly, berk bedenli, sagdyn synaly, ajaýyp keşpli gyz.

Aýna öweý enäniň elinde önüp-össe-de, gyz näzikligini, gözelligini saklaýar. Zähmetsöýer gyz bolup ýetişýär. Özem her bir eden işini uly ussatlyk, ezberlik bilen ýerine ýetirýär.

Eziz hanyň obrazy. Romandaky Eziz hanyň obrazy Berdi Kerbabaýewe hunaba baryny ýuwutdyrýar. Ilkinji gezek ýazyjy neşiri belet materiallarynyň esasynda öz görşüçe, özüniň göz öňüne getirişiçe işleýär.

5. Täze temany berkitmek:

Sorag-jogaplar üsti bilen täze temany berkitmek. 1. Aýnanyň keşbini häsiýetlendiriň.
2. Eziz hanyň keşbi hakda näme bilýärsiňiz?3. Eseriň gurluşy hakda gürrüň beriň.

6. Öý işini tabşyrmak:

“Aýgytly ädim” romanyny okap gürrüň bermek.Sahypa 67-75.

7. Sapagy jemlemek we okuwçylaryň bilimlerini bahalandyrmak: Soraglara takyk, dogry jogap beren, sapakda işjeňlik görkezip, temany gürrüň bermäge işjeň gatnaşan okuwçylar atlandyrylyp, olar bahalandyrylýar (bahalar synp žurnalyna, gündeliklere goýulýar).

• Sapakda nämeler öwrendiňiz? Sapak gyzykly geçdimi?

Ýazan mugallym: _________________________________________________

Bellik:______________________________________________________________

Barlan: Müdiriň okuw işleri baradaky orunbasary __________________________